Кіріспе

Ағылшын тілі англосаксондықтардың батыс герман тілінен тараған. Оның грамматикасының көп бөлігі, негізгі сөздік қоры және ең көп қолданылатын сөздер герман тіліне тән. Кез келген мәтіндегі сөздердің шамамен 70 пайызы көне ағылшын тілінен шыққан, тіпті сөздер романдық тілдердің ықпалында болса да. Ағылшын тіліне басқа тілдердің әсері көбінесе қарыз сөздер арқылы жүзеге асты. Ағылшын тілі көптеген сөздерді викингтердің солтүстік герман тілінен, яғни ескі норвег тілінен, содан кейін латын тілінен шыққан норман француз тілінен, яғни роман тілінен алған. Көне ағылшын тілінен алынған түпкі сөздердің көрсеткіштері 33%-ға дейін жетеді:
Француз тілі: 28.30%;
Латын тілі, соның ішінде қазіргі ғылыми және техникалық латын тілі: 28.24%;
Герман тілдері (көне ағылшын тілінен мұраланған, протогерман тілінен немесе ескі норвег тілі сияқты герман тілінен алынған, роман тілінен алынған герман сөздерін қоспағанда): 25%;
Грек тілі: 5.32%;
Этимологиясы белгісіз: 4.04%;
Жеке есімдерден алынған: 3.28%;
Ал қалған тілдер: 1%-дан кем. 1975 жылы Джозеф М. Уильямс жүргізген зерттеуде бірнеше мың іскерлік хаттан алынған 10 000 сөздің статистикасы былай болды:
Француз тілі (langue d'oïl): 41%;
"Туған" ағылшын тілі (көне ағылшын тілінен алынған): 33%;
Латын тілі: 15%;
Ескі норвег тілі: 5%;
Голланд тілі: 1%;
Басқа тілдер: 5%. Ағылшын тіліндегі сөздердің шамамен 30 пайызы (80 мың сөздікте) француз тілінен шыққан.

Латын тілі

Латын тілінен алынған ағылшын тіліндегі көптеген сөздер ғылыми, техникалық, медициналық, академиялық және заң салаларында қолданылатын терминдер болып табылады.

Грек тілінде

Грек тілінен алынған ағылшын сөздерінің қатарында ғылыми және медициналық терминология (мысалы, фобиялар және -логиялар), христиан діни терминологиясы бар.

Норман

Касл, казан, күйме, ұстау, қамтамасыз ету – ағылшын тіліне енгізілген норман сөздерінің арасында. Норман тілі сонымен қатар викингтерден келген сөздерді де енгізді (немесе бекітті), мысалы, кружка.

Нидерланд тілі

Голландиялық сөздер ағылшын тіліне кірудің көптеген жолдары бар: сауда және теңіз жүзу арқылы, мысалы, шкипер (schipperден), фрибутер (vrijbuiterден), кильхаулинг (kielhalenнен); сурет салу арқылы, мысалы, пейзаж (landschapтан), мольберт (ezelден), натюрморт (stillevenнен); соғыс арқылы, мысалы, үмітсіз шабуыл (verloren hoopтан), қоршау (belegerден), таласу (bickenнен); азаматтық инженерия арқылы, мысалы, бөгет, полдер, құм төбе (duinнен); Солтүстік Америкадағы Жаңа Нидерланд елді мекендері арқылы, мысалы, печенье (koekieден), босс (baasтан), Санта Клаус (Sinterklaasтан); Оңтүстік Африкада голландиялық/африкаандық тілінде сөйлейтін ағылшын тілділер арқылы, мысалы, гну, апартеид, буер; француз тіліндегі голландиялық/фламандтік түптес сөздер арқылы, кейіннен ағылшын тіліне қабылданған, мысалы, бульвар (bolwerkтен), манекен (mannekenнен), теңіз белгісі (boeiден).

Испан тілі

Иберия роман тілдерінен алынған сөздер (aficionado, albino, alligator, cargo, cigar, embargo, guitar, jade, mesa, paella, platinum, plaza, renegade, rodeo, salsa, savvy, sierra, siesta, tilde, tornado, vanilla сияқты). Соғыс және тактика саласына қатысты сөздер, мысалы, флотилия және партизан; сондай-ақ ғылым мен мәдениетке байланысты сөздер.

Италиялық

Музыкаға қатысты сөздер, мысалы, фортиссимо, фортепиано. Немесе итальяндық мәдениетке қатысты, мысалы, пьяцца, пицца, гондола, балкон, фашизм. Ағылшын тіліндегі "umbrella" сөзі итальян тіліндегі "ombrello" сөзінен келген.

Оңтүстік Азия тілдері

Мәдениетке қатысты сөздер, отаршылдық дәуірде пайда болған. Мысалы: атолл, аватар, бандана, білезіктер, дос, бунгало, калико, қант, кашемир, есеп-шот, төсек, карри, жайлы, шағын қайық, гуру, күшті қарсылық, джунгли, карма, хаки, лак, лилак, тонау, мандарин, мантра, поло, пижама, шампунь, қарақшы, тифин, веранда.

Неміс тілі

Ағылшын тілі – герман тілдері тобына жатады. Сондықтан, көптеген сөздер неміс тілімен алыс туысқандық байланыста. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты көптеген неміс сөздері ағылшын тіліне енді, мысалы, блицкриг, аншлюс, фюрер және лебенсраум; тағамдарға қатысты терминдер, мысалы, братвурст, гамбургер және франкфурт; гештальт, үберменш, цайтгайст және реальполитика сияқты психология мен философия салаларына қатысты сөздер. Сондай-ақ неміс тілінен шыққан сөздер: вандерлуст, шаденфрейде, капутт, балабақша, автобан, рюкзак.

Ежелгі скандинав тілі

Ежелгі норвегия тілінен шыққан сөздер ағылшын тіліне 9-11 ғасырлар аралығында Шығыс және Солтүстік Англияны отарлау кезінде Ежелгі норвегия және Ежелгі ағылшын тілдерінің қарым-қатынасы арқылы енген (Данзау туралы да қараңыз). Осы сөздердің көптегені ағылшын тілінің негізгі сөздік қорының құрамына кіреді, мысалы, «they», «egg», «sky» немесе «knife».

Еврей және идиш тілдері

Діни контексте қолданылатын сөздер, мысалы, сенбі, кошер, халлелуя, әмин және мерекелік жыл немесе сленгке айналған сөздер, мысалы, ақымақ, әңгімелесу, дәмді тағам, о, мынау және лас.

Араб тілі

Борак, кофе, мақта, гашиш, хна, мохер, муслин, шафран сияқты сауда тауарлары; ислам діни терминдері, мысалы, джихад, Ассасин, хадис және шариғат; 12-13 ғасырларда латын тіліне аударылған ғылыми терминдер (алкоголь, сілті, алгебра, азимут, зенит, шифр, надир); тропикалық Азияда өсетін немесе сол аймақтан шыққан, арабтар арқылы ортағасырлық Еуропаға жеткен өсімдіктер мен өсімдік өнімдері (камфор, жасмин, лак, лимон, апельсин, қант); Таяу Шығыс және Солтүстік Африка асханаларына тән сөздер (кускус, фалафель, хумус, кебаб, тахини).

Санау

Ағылшын тіліндегі кардиналдық сандар екі үлгіде беріледі: германдық және итальяндық. Негізгі сандар нөлден онға дейін. Он бірден он тоғызға дейінгі сандар, сондай-ақ жиырма, отыз, қырық, елу, алпыс, жетпіс, сексен және тоқсан – бұл жергілікті германдық стильдегі сандар. Стандартты ағылшын тілінде, әсіресе өте консервативті және ресми жағдайларда, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін 20-дан асатын аралық сандарды санауда да германдық стиль қолданылатын, мысалы, "бір және жиырма", "бес және отыз", "жеті және тоқсан" сияқты. Бірақ өнеркәсіптік революциямен бірге латындық сану тәсілі, яғни "жиырма бір", "отыз бес", "тоқсан жеті" және т.б. айтуға оңай болғандықтан және бұл аймақтық диалекттерде бұрыннан қолданылып келгендіктен, дәстүрлі германдық стильді бірте-бірте ығыстырып, он тоғызыншы ғасырдың соңына қарай басым стильге айналды.

Қарсылық

Ағылшын тіліндегі лингвистикалық тазалаушылдық – шетел тілдерінен (атап айтқанда, роман, латын және грек тілдерінен) алынған сөздердің орнына, түпкілікті сөздерді қолдану қажеттігіне сенім. "Түпкілікті" дегеніміз "англосаксондық" болуы мүмкін, немесе ол барлық герман тілдерінен алынған сөздерді қамтуы мүмкін. Жұмсақ түрінде, бұл тек қолданыстағы түпкілікті сөздерді шетел тілдерінен алынған сөздердің орнына пайдалануды білдіреді (мысалы, "бастау" орнына "коммуенс" сөзін пайдаланбау). Ал ең радикальды түрінде, енді кеңінен қолданылмайтын түпкілікті сөздерді жаңарту (мысалы, "қалау" үшін "ettle" сөзін пайдалану) және/немесе германдық түбірлерден жаңа сөздер жасау (мысалы, лексика үшін "сөз қоры") кіреді. Бұл, кем дегенде, 16 және 17 ғасырлардағы "сиялы сөздер" пікірталасына дейін барып жетеді, онда кейбір авторлар шетелдік ықпалды қабылдамады және осы күнге дейін жалғасып келеді. Егер қарапайым түпкілікті баламасы болса, латын сөздерін болдырмау үшін қарапайым ағылшын тілін қолдаушылар арасында бұл ең көп кездеседі.