Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгриялық-американдық математик Рауль Ботт (24 қыркүйек 1923 – 20 желтоқсан 2005) – геометрияның кең мағынадағы негізгі дамуына үлкен үлес қоскан венгриялық-американдық математик. Ол ең әйгілісі Ботттың кезеңділік теоремасы, осы контексте қолданған Морзе-Ботт функциялары және Борель-Ботт-Вейль теоремасымен танымал.
Hungarian American mathematician
Raoul Bott (September 24, 1923 – December 20, 2005) was a Hungarian American mathematician known for numerous foundational contributions to geometry in its broad sense. He is best known for his Bott periodicity theorem, the Morse–Bott functions which he used in this context, and the Borel–Bott–Weil theorem.
Ерте өмір
Ботт Венгрияның Будапешт қаласында Маргит Ковач пен Рудольф Ботттың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі австриялық текті, ал анасы венгр еврейі; Ботт анасы мен әкесінің орнына келген адаммен католик дінінде тәрбиеленді. Ботт Чехословакияда өсті және өмір бойы АҚШ-та жұмыс істеді. Оның отбасы 1938 жылы Канадаға эмиграциялады, содан кейін ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы Канада армиясында қызмет етті.
Bott was born in Budapest, Hungary, the son of Margit Kovács and Rudolph Bott. His father was of Austrian descent, and his mother was of Hungarian Jewish descent; Bott was raised a Catholic by his mother and stepfather. Bott grew up in Czechoslovakia and spent his working life in the United States. His family emigrated to Canada in 1938, and subsequently he served in the Canadian Army in Europe during World War II.
Мансап
Кейіннен Ботт Монреальдегі МакГилл университетінде оқуға түсіп, электротехника мамандығын алды. 1949 жылы Питтсбургтегі Карнеги-Меллон университетінен математика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның «Электр желілерінің теориясы» атты диссертациясы Ричард Даффин басшылығымен жазылды. Содан кейін ол Мичиган университетінің Энн-Арбор қаласында оқытушылық қызметін бастады. Ботт Принстон қаласындағы Жоғары оқу орнында зерттеулерін жалғастырды. 1959-1999 жылдары Гарвард университетінде профессор болып жұмыс істеді. 2005 жылы Сан-Диегода қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ричард Даффинмен бірлесіп, Карнеги-Меллон университетінде Ботт берілген оң нақты функцияларға сәйкес келетін электрондық сүзгілердің болуын зерттеді. 1949 жылы олар сүзгіні синтездеудің негізгі теоремасын дәлелдеді. Даффин мен Ботт, бұрынғы Ото Бруне жұмысын кеңейте отырып, күрделі жиіліктердің қажетті функцияларын индукторлар мен конденсаторлардан тұратын пассивті желі арқылы жүзеге асыруға болатынын көрсетті. Дәлелдеме рационалды функцияның алымы мен бөліміндегі көпмүшелер дәрежелерінің қосындысына негізделген индукция әдісіне сүйенді. 2000 жылы Америка математикалық қоғамының Allyn Jackson-мен сұхбатында ол «желілерді гармониялық теорияның дискретті түрі ретінде» қарастыратынын айтты, сондықтан желіні синтездеу және электрондық сүзгі топологиясы саласындағы тәжірибесі оны алгебралық топологиямен таныстырды. Ботт Арнольд С. Шапиромен Жоғары оқу орнында танысып, бірлесіп жұмыс істеді. Ол Морзе теориясының әдістерін қолдана отырып, Ли тобының гомотопиялық теориясын зерттеді, нәтижесінде 1957 жылы Ботттың кезеңділік теоремасы туды. Осы жұмыстың барысында ол Морзе функцияларының маңызды жалпыламасы – Морзе-Ботт функцияларын енгізді. Бұл оның Майкл Атияхпен көп жылдық ынтымақтастығына әкелді, бастапқыда К-теориядағы кезеңділіктің ролі арқылы. Ботт индекс теоремасына, әсіресе, байланысты тұрақты нүкте теоремаларын, соның ішінде «Вудс-Хоулдың тұрақты нүкте теоремасы» деп аталатын, Риманн-Рох теоремасы мен Лефшецтің тұрақты нүкте теоремасының комбинациясын құрастыруға маңызды үлес қосты (бұл атау Woods Hole, Massachusetts қаласында өткен конференция орнынан алынған, онда ортақ талқылаулар нәтижесінде бұл теорема қалыптасты). Қазіргі Атиях-Ботттың тұрақты нүкте теоремасы туралы негізгі Атиях-Ботт еңбектері 1968 жылға дейінгі жылдары жазылды; олар Ларс Гардингтің шақыруымен Иван Петровскийдің гиперболалық бөлшектік дифференциалдық теңдеулерінің лакуналарын заманауи тілде қалпына келтірді. 1980 жылдары Атиях пен Ботт Риман бетіндегі тұрақты бундельдердің модульдік кеңістіктері туралы топологиялық ақпарат алу үшін Риман бетіндегі Янг-Милл теңдеулерін қолдана отырып, өлшеу теориясын зерттеді. 1983 жылы ол «Тополог физикаға таңғалады» атты баяндамасымен Канадалық математикалық қоғам алдында сөз сөйледі. Ол сондай-ақ Борел-Ботт-Вейль теоремасымен, Ли тобының бейнелеу теориясы бойынша голоморфты қаптамалар және олардың когомологиялық топтары, сондай-ақ жапырақтандыру бойынша жұмыстарымен танымал. Чернмен бірлесіп Неванлинна теориясында жұмыс істеді, күрделі аналитикалық көптүрліліктердегі голоморфты векторлық бундельдерді зерттеді және Аракелов геометриясы теориясында, сондай-ақ алгебралық сандар теориясында пайдалы Ботт-Черн кластарын енгізді. Ол Bott-Samelson сорттарын және күрделі көптүрліліктер үшін Bott қалдық формуласын, сондай-ақ Bott каннибалистік класын енгізді.
Bott later went to college at McGill University in Montreal, where he studied electrical engineering. He then earned a PhD in mathematics from Carnegie Mellon University in Pittsburgh in 1949. His thesis, titled Electrical Network Theory, was written under the direction of Richard Duffin. Afterward, he began teaching at the University of Michigan in Ann Arbor. Bott continued his study at the Institute for Advanced Study in Princeton. He was a professor at Harvard University from 1959 to 1999. In 2005 Bott died of cancer in San Diego. With Richard Duffin at Carnegie Mellon, Bott studied existence of electronic filters corresponding to given positive real functions. In 1949 they proved a fundamental theorem of filter synthesis. Duffin and Bott extended earlier work by Otto Brune that requisite functions of complex frequency s could be realized by a passive network of inductors and capacitors. The proof relied on induction on the sum of the degrees of the polynomials in the numerator and denominator of the rational function. In his 2000 interview with Allyn Jackson of the American Mathematical Society, he explained that he sees "networks as discrete versions of harmonic theory", so his experience with network synthesis and electronic filter topology introduced him to algebraic topology. Bott met Arnold S. Shapiro at the IAS and they worked together. He studied the homotopy theory of Lie groups, using methods from Morse theory, leading to the Bott periodicity theorem (1957). In the course of this work, he introduced Morse–Bott functions, an important generalization of Morse functions. This led to his role as collaborator over many years with Michael Atiyah, initially via the part played by periodicity in K theory. Bott made important contributions towards the index theorem, especially in formulating related fixed point theorems, in particular the so called 'Woods Hole fixed point theorem', a combination of the Riemann–Roch theorem and Lefschetz fixed point theorem (it is named after Woods Hole, Massachusetts, the site of a conference at which collective discussion formulated it). The major Atiyah–Bott papers on what is now the Atiyah–Bott fixed point theorem were written in the years up to 1968; they collaborated further in recovering in contemporary language Ivan Petrovsky on Petrovsky lacunas of hyperbolic partial differential equations, prompted by Lars Gårding. In the 1980s, Atiyah and Bott investigated gauge theory, using the Yang–Mills equations on a Riemann surface to obtain topological information about the moduli spaces of stable bundles on Riemann surfaces. In 1983 he spoke to the Canadian Mathematical Society in a talk he called "A topologist marvels at Physics". He is also well known in connection with the Borel–Bott–Weil theorem on representation theory of Lie groups via holomorphic sheaves and their cohomology groups; and for work on foliations. With Chern he worked on Nevanlinna theory, studied holomorphic vector bundles over complex analytic manifolds and introduced the Bott Chern classes, useful in the theory of Arakelov geometry and also to algebraic number theory. He introduced Bott–Samelson varieties and the Bott residue formula for complex manifolds and the Bott cannibalistic class.
Марапаттар
1964 жылы ол Америка математикалық қоғамының геометрия саласындағы Освальд Веблен сыйлығымен марапатталды. 1983 жылы ол Канада математикалық қоғамының Джеффри–Уильямс сыйлығын алды. 1987 жылы ол Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. 2000 жылы ол "Вульф" сыйлығын алды. 2005 жылы Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі болып сайланды.
In 1964, he was awarded the Oswald Veblen Prize in Geometry by the American Mathematical Society. In 1983, he was awarded the Jeffery–Williams Prize by the Canadian Mathematical Society. In 1987, he was awarded the National Medal of Science. In 2000, he received the Wolf Prize. In 2005, he was elected an Overseas Fellow of the Royal Society of London.
Студенттер
Ботттың 35 докторанты болды, олардың ішінде Стивен Смел, Лоуренс Конлон, Дэниел Куиллен, Питер Ландвебер, Роберт Макферсон, Роберт В. Брукс, Робин Форман, Рама Кочерлакота, Сюзан Толман, Андрас Сценес, Кевин Корлетт және Эрик Вайнштейн есімді студенттер бар. Смел 1966 жылы, ал Куиллен 1978 жылы Филдс медальдарын жеңіп алды.
Bott had 35 PhD students, including Stephen Smale, Lawrence Conlon, Daniel Quillen, Peter Landweber, Robert MacPherson, Robert W. Brooks, Robin Forman, Rama Kocherlakota, Susan Tolman, András Szenes, Kevin Corlette, and Eric Weinstein. Smale and Quillen won Fields Medals in 1966 and 1978 respectively.
Жарияланымдар
1995: Құжаттар жинағы. 4-том. Физикаға қатысты математика. Роберт Макферсон редакторы. Заманауи математиктер. Біркхаузер Бостон, xx+485 б. 1995: Құжаттар жинағы. 3-том. Жапырақтар. Роберт Д. Макферсон редакторы. Заманауи математиктер. Біркхаузер, xxxii+610 б. 1994: Құжаттар жинағы. 2-том. Дифференциалдық операторлар. Роберт Д. Макферсон редакторы. Заманауи математиктер. Біркхаузер, xxxiv+802 б. 1994: Құжаттар жинағы. 1-том. Топология және Ли тобы. Роберт Д. Макферсон редакторы. Заманауи математиктер. Біркхаузер, xii+584 б. 1982: (Лоринг В. Тумен бірге) Алгебралық топологиядағы дифференциалдық формалар. Математика бойынша жоғары мәтіндер #82. Спрингер Verlag, Нью-Йорк Берлин. xiv+331 б. 1969: K(X) бойынша лекциялар. Математика лекцияларының жазбалар сериясы. В. А. Бенджамин, Нью-Йорк Амстердам x+203 б.
1995: Collected Papers. Vol. 4. Mathematics Related to Physics. Edited by Robert MacPherson. Contemporary Mathematicians. Birkhäuser Boston, xx+485 pp. 1995: Collected Papers. Vol. 3. Foliations. Edited by Robert D. MacPherson. Contemporary Mathematicians. Birkhäuser, xxxii+610 pp. 1994: Collected Papers. Vol. 2. Differential Operators. Edited by Robert D. MacPherson. Contemporary Mathematicians. Birkhäuser, xxxiv+802 pp. 1994: Collected Papers. Vol. 1. Topology and Lie Groups. Edited by Robert D. MacPherson. Contemporary Mathematicians. Birkhäuser, xii+584 pp. 1982: (with Loring W. Tu) Differential Forms in Algebraic Topology. Graduate Texts in Mathematics #82. Springer Verlag, New York Berlin. xiv+331 pp. 1969: Lectures on K(X). Mathematics Lecture Note Series W. A. Benjamin, New York Amsterdam x+203 pp.