Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзындық бірлігі
Unit of length
Ярд (символ: yd) – британдық империялық және АҚШ әдеттегі өлшем жүйелеріндегі ағылшын ұзындық бірлігі, ол 3 футқа немесе 36 дюймге тең. 1959 жылдан бері халықаралық келісім бойынша нақты 0,9144 метр деп стандартталған. 1760 ярд қашықтық 1 мильге тең. АҚШ-тың геодезиялық ярды өте сәл ұзынырақ.
The yard (symbol: yd) is an English unit of length in both the British imperial and US customary systems of measurement equalling 3 feet or 36 inches. Since 1959 it has been by international agreement standardized as exactly 0.9144 meter. A distance of 1,760 yards is equal to 1 mile. The US survey yard is very slightly longer.
Атауы
"Ярд" термині көне ағылшын тіліндегі "gerd", "gyrd" сияқты сөздерден туындаған. Ол алғаш рет 7 ғасырдың соңындағы Уэссекс патшасы Ине заңдарында кездеседі, ондағы "жер ярд" – бұл ярдленд, көне ағылшын салық өлшемі, 1/4 hide-қа тең. Сонымен бірге, шамамен сол кезде Линдисфарн Евангелиясында Матай Евангелиясында Жақияның елшілері туралы айтылғанда, желмен шайқалатын бұтақ ретінде сипатталған. Ярдлендтен басқа, көне және орта ағылшын тілдерінде "yard" сөзінің түрлері 15 фут (5 метр) немесе 16,5 фут (5 метр) жер өлшемі үшін қолданылған, бұл акрларды есептеуде пайдаланылған, қазіргі кезде "rod" деп аталатын қашықтық. Шамамен 1300 жылға дейінгі заңда үш ағылшын футтық бірлік кездеседі (қараңыз төменде), бірақ ол "елль" (ульна, сөзбе-сөз "қол") деп аталады, бұл жеке және көбінесе ұзын бірлік. Бұл ұзындықты сипаттау үшін "yard" (немесе ȝerde) сөзі алғаш рет Уильям Лэнглендтің "Пирс Плоуман" поэмасында қолданылған. Бұл қолданыс патша мен оның судьялары сақтаған стандарттық таяқтардың үлгісінен туындаған болуы мүмкін (төменде қараңыз). "Ярд" сөзі "қоршалған жер учаскесі" мағынасындағы "yard" сөзімен омоним болып табылады. "Ярд" сөзінің екінші мағынасы "бақ" сөзімен байланысты және өлшем бірлігіне қатысы жоқ.
The term, yard derives from the Old English gerd, gyrd etc., which was used for branches, staves and measuring rods. It is first attested in the late 7th century laws of Ine of Wessex, where the "yard of land" mentioned is the yardland, an old English unit of tax assessment equal to 1/4 hide. Around the same time the Lindisfarne Gospels account of the messengers from John the Baptist in the Gospel of Matthew used it for a branch swayed by the wind. In addition to the yardland, Old and Middle English both used their forms of "yard" to denote the surveying lengths of 15 feet (5 m) or 16.5 feet (5 m), used in computing acres, a distance now usually known as the "rod". A unit of three English feet is attested in a statute of c. no – c. 1300 (see below), but there it is called an ell (ulna, lit. (literally) "arm"), a separate and usually longer unit of around The use of the word ‘yard’ ( or ȝerde) to describe this length is first attested in William Langland's poem on Piers Plowman. The usage seems to derive from the prototype standard rods held by the king and his magistrates (see below). The word ‘yard’ is a homonym of ‘yard’ in the sense of an enclosed area of land. This second meaning of ‘yard’ has an etymology related to the word ‘garden’ and is not related to the unit of measurement.
Шығу тегі
Аула өлшемінің шығу тегі белгісіз. Римдіктер де, уэльстер де қысқарақ етектің еселіктерін пайдаланған, бірақ 2 1/2 рим етегі – "қадам" (градус), ал 3 уэльс етегі – "деңгелек" (кам) болған. Протогерман тіліндегі шынтақ немесе қол ұзындығы *alinô деп жазылған, ол ежелгі ағылшын тілінде eln, орта ағылшын тілінде elne, ал қазіргі заманғы ағылшын тілінде ell түрінде дамыған. Осыдан кейбіреулер үш ағылшын етегінен тұратын аула өлшемін қадам басудан шығарған, ал басқалары ell немесе шынтақтан, тағы басқалары Генрих I-нің қол стандартынан (төменде қараңыз) деп санайды. Басқа "аула" сөзінің этимологиясына сүйенсек, оның бастапқыда адамның бел айналымынан шыққандығын айтады, ал кейбіреулері оның көлемдік өлшем ретінде пайда болғанын жоққа шығармайды. Бір ресми британдық есепте былай делінген:
The origin of the yard measure is uncertain. Both the Romans and the Welsh used multiples of a shorter foot, but 2 1/2 Roman feet was a "step" (gradus) and 3 Welsh feet was a "pace" (cam). The Proto Germanic cubit or arm's length has been reconstructed as *alinô, which developed into the Old English eln, Middle English elne, and modern ell of This has led some to derive the yard of three English feet from pacing; others from the ell or cubit; and still others from Henry I's arm standard (see below). Based on the etymology of the other "yard", some suggest it originally derived from the girth of a person's waist, while others believe it originated as a cubic measure. One official British report writes:
Иард және дюйм
1439 жылғы заңда (18 Hen. 6. c. 16) “ярда мен қолмен” мата сату жойылды, ал “ярда мен дюйм” енгізілді (қ. Патшалық бойынша мата өлшемі тек ярд пен дюйммен, лондондық өлшем бойынша, ярд пен қолмен емес, бірыңғай болуы тиіс). Коннордың сөзіне қарағанда, мата саудагерлері бұрын матаға салынатын жоғары салықтан қашу үшін матаны ярд пен қолмен сатқан (қосымша қол – бұл, әдетте, қара нарықтағы мәміле). Осыған байланысты қабылданылған шаралар мата саудагерлерінің ярд пен дюймге көшуіне әкеп соқты, содан кейін үкімет ярд пен дюймді ресми өлшем деп мойындады. 1552 жылы мата өлшемі үшін ярд пен дюймді қолдану заңмен қайтадан бекітілді (5 & 6 Edw. 6. c. 6. Жүн матасын дұрыс жасау туралы акт). 1557–1558 жылдардағы заңнамада да ярд пен дюймді мата өлшемі ретінде қолдану жарияланды (4 & 5 Ph. & M. c. 5. Жүн киімдерін жасау туралы акт. IX-тармақ). IX. Атап айтқанда, осы актіде көрсетілген әрбір қарапайым керси су ішінде 16 мен 17 ярд аралығында болуы керек, ал жақсы жуылған, қалыңдатқан, тоқылған, өңделген және толық құрғатылғаннан кейін, әрбір матаның салмағы кемінде 19 фунт болуы тиіс:
In a law of 1439 (18 Hen. 6. c. 16) the sale of cloth by the "yard and handful" was abolished, and the "yard and inch" instituted (see ell). There shall be but one Measure of Cloth through the Realm by the Yard and the Inch, and not by the Yard and Handful, according to the London Measure. According to Connor, cloth merchants had previously sold cloth by the yard and handful to evade high taxes on cloth (the extra handful being essentially a black market transaction). Enforcement efforts resulted in cloth merchants switching over to the yard and inch, at which point the government gave up and made the yard and inch official. In 1552, the yard and inch for cloth measurement was again sanctioned in law (5 & 6 Edw. 6. c. 6. An Act for the true making of Woolen Cloth.) The yard and inch for cloth measurement was also sanctioned again in legislation of 1557–1558 (4 & 5 Ph. & M. c. 5. An act touching the making of woolen clothes. par. IX.) IX. Item, That every ordinary kersie mentioned in the said act shall contain in length in the water betwixt xvi. and xvii. yards, yard and inch; and being well scoured thicked, milled, dressed and fully dried, shall weigh nineteen pounds the piece at the least:
1593 жылы осы принцип тағы да еске алынды (35 Eliz. 1. c. 10 Киімдегі түрлі бұзушылықтарды реформалау туралы акт, осы қазіргі патшайымымыздың билік құрған отыз төртінші жылында жарияланған жарлыққа сәйкес, Девоншир керджилері немесе ондаған деп аталады. III-тармақ) (2) және осы Девоншир керсилерінің немесе ондағанның әрқайсысы шикі күйінде, тоқымашының станогынан түскенде (жарақсыз, созылмай, тартылмай немесе ұзындығын арттыруға арналған басқа да құрылғысыз) ярд пен дюйм өлшемімен 15 пен 16 ярд аралығында болуы керек.
As recently as 1593, the same principle is found mentioned once again (35 Eliz. 1. c. 10 An act for the reformation of sundry abuses in clothes, called Devonshire kerjies or dozens, according to a proclamation of the thirty fourth year of the reign of our sovereign lady the Queen that now is. par. III.) (2) and each and every of the same Devonshire kersies or dozens, so being raw, and as it cometh forth off the weaver's loom (without racking, stretching, straining or other device to encrease the length thereof) shall contain in length between fifteen and sixteen yards by the measure of yard and inch by the rule,
Физикалық стандарттар
Ең көне аулалық өлшеу таяқтарының бірі – Құрметті Саудагерлер және Киім тігушілер компаниясының аулалық таяғы. Ол 1445 жылғы таңбасы бар күміс қапталған, диаметрі бір дюйм алтыбұрышты темір таяқтан тұрады, ұзындығы бір ауладан сәл кем. 15 ғасырдың басында Саудагерлер және Киім тігушілер компаниясына жыл сайынғы Сент-Бартоломей күні мата жәрмеңкесінің ашылуында "тексеру жүргізуге" рұқсат берілді. 18 ғасырдың ортасында Грэм Корольдік қоғамның стандартты ауласын басқа қолданыстағы стандарттармен салыстырды. Олардың арасында 1490 жылы Генрих VII патшаның тұсында жасалған, қазірде қолданылмайтын стандарт, сондай-ақ 1588 жылы Елизавета патшайым тұсында жасалған және сол кезде әлі де қолданылып жүрген, Қаржы министрлігінде сақталған мыс аула және мыс эль; Гильдия залындағы мыс аула және мыс эль; және 1671 жылы Қаржы министрлігі Сағатшылар компаниясына сыйлаған мыс аула болды.
One of the oldest yard rods in existence is the clothyard of the Worshipful Company of Merchant Taylors. It consists of a hexagonal iron rod in diameter and short of a yard, encased within a silver rod bearing the hallmark 1445. In the early 15th century, the Merchant Taylors Company was authorized to "make search" at the opening of the annual St. Bartholomew's Day Cloth Fair. In the mid 18th century, Graham compared the standard yard of the Royal Society to other existing standards. These were a "long disused" standard made in 1490 during the reign of Henry VII, and a brass yard and a brass ell from 1588 in the time of Queen Elizabeth and still in use at the time, held at the Exchequer; a brass yard and a brass ell at the Guildhall; and a brass yard presented to the Clock Makers' Company by the Exchequer in 1671.