Кіріспе
Францияның шетелдегі департаменттері мен аймақтары (фр. départements et régions d'outre-mer; DROM) – Франция Республикасының континенттік Еуропаның құрлық бөлігінен тыс орналасқан департаменттері. Бұл шалғайдағы аймақтар материктік Францияның аймақтары мен департаменттерімен толыққан толық мәртебеге ие. Франция Конституциясы бойынша, француз заңдары мен ережелері (азаматтық кодекс, қылмыстық кодекс, әкімшілік құқық, әлеуметтік заңдар, салық заңдары және т.б.) Францияның шетелдегі аймақтарына материктік Франциядағыдай қолданылады, бірақ қажет болған жағдайда аймақтың ерекше қажеттіліктеріне бейімделуі мүмкін. Сондықтан, Францияның шетелдегі аймақтарының жергілікті басқару органдары өздері жаңа заңдар қабылдауға құқылы емес. Кейде жергілікті мәртебеге қатысты халықтың пікірін анықтау үшін референдумдар өткізіледі. 2011 жылдың наурызынан бастап Францияның бес шетелдегі департаменті мен аймағы бар:
The overseas departments and regions of France (, depaʁtəmɑ̃ e ʁeʒjɔ̃ d‿utʁəmɛʁ; DROM) are departments of the French Republic which are outside the continental Europe situated portion of France, known as "metropolitan France". The distant parts have exactly the same status as mainland France's regions and departments. The French Constitution provides that, in general, French laws and regulations (France's civil code, penal code, administrative law, social laws, tax laws, etc.) apply to French overseas regions the same as in metropolitan France, but can be adapted as needed to suit the region's particular needs. Hence, the local administrations of French overseas regions cannot themselves pass new laws. On occasion referendums are undertaken to re assess the sentiment in local status. Since March 2011, the five overseas departments and regions of France are:
French Guiana in South America;
Guadeloupe in the Caribbean;
Martinique in the Caribbean;
Mayotte in the Indian Ocean, off the coast of East Africa;
Réunion in the Indian Ocean, off the coast of East Africa.
Оңтүстік Америкадағы Француз Гвианасы;
Кариб теңізіндегі Гваделупа;
Кариб теңізіндегі Мартиника;
Үнді мұхитындағы Майотта, Шығыс Африка жағалауында;
Үнді мұхитындағы Реюньон, Шығыс Африка жағалауында.
The overseas departments and regions of France (, depaʁtəmɑ̃ e ʁeʒjɔ̃ d‿utʁəmɛʁ; DROM) are departments of the French Republic which are outside the continental Europe situated portion of France, known as "metropolitan France". The distant parts have exactly the same status as mainland France's regions and departments. The French Constitution provides that, in general, French laws and regulations (France's civil code, penal code, administrative law, social laws, tax laws, etc.) apply to French overseas regions the same as in metropolitan France, but can be adapted as needed to suit the region's particular needs. Hence, the local administrations of French overseas regions cannot themselves pass new laws. On occasion referendums are undertaken to re assess the sentiment in local status. Since March 2011, the five overseas departments and regions of France are:
French Guiana in South America;
Guadeloupe in the Caribbean;
Martinique in the Caribbean;
Mayotte in the Indian Ocean, off the coast of East Africa;
Réunion in the Indian Ocean, off the coast of East Africa.
Тарих
Францияның шетелдік департаменттерді құруға жасаған ең алғашқы, бірақ қысқа мерзімді әрекеті 1797 жылы Наполеонның Венеция Республикасын басып алғаннан кейін басталды. Осы кезде бұрын Венецияға қарасты Ион аралдары француз директориясының құрамына өтті және Мер-Эге, Итака және Корсика департаменттері ретінде ұйымдастырылды. 1798 жылы орыс адмиралы Федор Ушаков осы аралдардан француздарды ығыстырып шығарды. Франция 1807 жылы Тильзит шарты арқылы оларды қайтарып алғанымен, үш департамент қайта құрылған жоқ. Төртінші Республиканың 1947 жылғы Конституциясына сәйкес, Солтүстік Африкадағы Алжир, Кариб теңізіндегі Гваделупа мен Мартиника, Оңтүстік Америкадағы Француз Гвианасы және Үнді мұхитындағы Реюньон француз колониялары шетелдік департаменттер деп белгіленді. Алжир 1962 жылы тәуелсіздік алды, ал қалғандары әлі күнге дейін Францияның департаменттері болып табылады. 1982 жылдан бастап, француз үкіметінің орталықтандыру саясаты аясында, шетелдік департаменттерде Францияның метрополиялық аймақтарымен салыстырылатын өкілеттіктерге ие аймақтық кеңестер сайланды. 2003 жылы Конституцияға енгізілген өзгерістерге сәйкес, бұл аймақтар енді «шетелдік аймақтар» деп аталады. Шындығында, Конституцияның жаңа редакциясы «шетелдік департамент» немесе «шетелдік аймақ» терминдеріне артықшылық бермейді, бірақ соңғысы француз баспасөзінде көбінесе қолданылмайды. Сен-Пьер және Микелонның шетелдік ұжымдық аймағы 1976 жылдан 1985 жылға дейін шетелдік департамент мәртебесіне ие болды. Францияның барлық бес шетелдік департаментінде 200 000 мен 1 000 000 адам тұрады, ал Сен-Пьер және Микелонда шамамен 6 000 адам тұрады, сондықтан аралдар үшін кішігірім ұжымдық бірлік тиімдірек болып көрінді. Майоттың шетелдік ұжымдық аймағы 2009 жылдың 29 наурызында референдум өткізді. Дауыс бергендердің 95%-ы шетелдік департамент болуды қолдады. Майот 2011 жылдың 31 наурызында шетелдік департамент мәртебесін алды.
География және сипаттамалары
Әрбір теңіз арты департаменті өзінің теңіз арты аймағындағы жалғыз департамент болып табылады, оның өкілеттіктері Францияның материктік аймақтарына тең. Бір-бірге сәйкес келуінің арқасында бейресми қолданыс екеуін ажыратпайды, ал француздық БАҚ «DOM» терминін дерлік толығымен қолданады. Француз Республикасының және Еуропалық Одақтың ажырамас бөлігі ретінде теңіз арты департаменттері Ұлттық Ассамблеяда, Сенатта және Экономикалық және әлеуметтік кеңесте өкілдік етеді. Аймақтар сонымен қатар Еуропалық Парламент мүшелерін сайлауға дауыс береді және еуроны валюта ретінде пайдаланады. Теңіз арты департаменттері мен аймақтары жартылай автономиялы мәртебеге ие теңіз арты жиынтықтарынан өзгеше. Гваделупа мен Реюньонның әрқайсысында жеке департаменттік және аймақтық кеңестер бар, ал Майотта, Гвиана және Мартиникада екі деңгейлі үкімет біріктірілген, сондықтан бір орган екі өкілеттіктерді де жүзеге асырады. Теңіз арты департаменттері 1982 жылы Францияның орталықсыздандыру саясаты оларға сайланған аймақтық кеңестер мен басқа да аймақтық өкілеттіктер беруді талап еткен кезде осы қосымша өкілеттіктерді алды; алайда «теңіз арты аймағы» термині 2003 жылғы 28 наурыздағы француз конституциясына енгізілген түзетумен ғана енгізілді. Еуропалық Одақтан алыстығы және жергілікті жақындығы салдарынан кейбір аймақтар географиялық жағынан жақын орналасқан экономикалық форумдар мен өзара мүдделі ұйымдарға қатысады. Мысалы, Мартиника мен Гваделупа Шығыс Кариб мемлекеттері ұйымына (ШКМҰ) және Кариб мемлекеттері қауымдастығына (КМҚ) қатысады; немесе Француз Полинезиясы Тынық мұхит аралдары форумына (ТМАФ) қатысады.