Кіріспе

Әскери бөлім түрі мен құрамы. Бомбалаушылар бас қолбасшылығы – әдетте, елдің әуе күштеріне бағынышты ұйымдық әскери бөлім. Ең танымалдары Ұлыбритания мен АҚШ-та болды. Бомбалаушылар бас қолбасшылығы көбінесе стратегиялық бомбалау үшін қолданылады (бірақ кейде, мысалы, Нормандияға түсу кезінде, тактикалық бомбалау үшін де пайдаланылуы мүмкін) және бомбалаушы ұшақтардан (яғни нысаналарды бомбалауға арналған ұшақтардан) құралады.

RAF бомбалаушы командалығы

RAF Бомбалаушылар командасы 1936 жылы құрылды, RAF-тың барлық бомбалау операцияларына жауапты болу үшін. Екінші дүниежүзілік соғыста оның атағы ерекше көтерілді, оның ұшақтары Германия мен оккупацияланған Еуропаға, негізінен Германияға қарсы, түнгі әуе шабуылдарында қолданылды. Бұл шабуылдар қалалық аймақтар мен зауыттарды қатты қиратты. Команда құрамының көп бөлігі Ұлыбританиядан тыс жерлерден, әсіресе Британ империясынан келген адамдардан құралды. Британдық Ұлтақтар Достастығының әуе оқу жоспары аясында көптеген Ұлтақтар Достастығы елдері британдық әуе және жер күштеріне эскадрильялар мен жекелеген мамандарды жіберді. Мысалы, Бомбалаушылар командасының күшінің шамамен алтыдан бір бөлігін құраған 6-топ – Корольдік Канада Әуе күштерінің бөлімшесі болды. Кейбір британдық емес қызметкерлер оккупацияланған Еуропа елдерінен келді. Өзінің өркендеген кезеңінде, Әуе маршалы сэр Артур "Бомбалаушы" Харрис басқаратын Бомбалаушылар командасы Германия үстінен 1000-нан астам ұшақты бірден көтеруге қабілетті болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Бомбалаушылар командасының 12 000-нан астам ұшағы атып түсірілді, ал 55 500 әуе экипажы қаза тапты, бұл кез келген британдық бөлімше үшін ең жоғары шығын көрсеткіші. Әртүрлі ұшақтар пайдаланылды, 1939 жылғы ескірген және осал «Fairey Battle» ұшағынан бастап, команданың ең көп саны мен табысты ұшағы болған «Avro Lancaster»-қа дейін. Бомбалаушылар командасы британдық ұшақтармен қатар, «Boeing B-17 Flying Fortress» және «Consolidated B-24 Liberator» сияқты американдық ұшақтарды да пайдаланды (бірақ Бомбалаушылар командасының соғыс кезеңіндегі ұшу миссияларының 2%-дан азы американдық ұшақтармен орындалды); алғашқы жағдайда олар соғысқа бірінші болып жіберілді және АҚШ соғысқа кірер алдында жақсартулар туралы пайдалы ақпарат берді. RAF Бомбалаушылар командасы 1968 жылы RAF Strike Command-ке біріктірілді.

АҚШ Әуе күштері

RAF-тегі Бомбардировщиктер командасы Әуе штабының бастығына тікелей есеп беретін бірден-бір ұйым болса, американдық Бомбардировщиктер командалары көптеген болды. Олар әртүрлі нөмірленген Әуе күштеріне бағынышты құрылымдар ретінде есеп берді. Осы ұйымдардың төртеуі Германия мен Жапонияны стратегиялық бомбалау міндетін атқарды: VIII Бомбардировщиктер командасы, IX Бомбардировщиктер командасы, XX Бомбардировщиктер командасы және XXI Бомбардировщиктер командасы.

VIII Бомбалаушы командалығы

VIII Бомбардировщиктер Командасы – Ұлыбританияда орналасқан Сегізінші Әуе күшінің стратегиялық бомбалау бөлімі. Ол Еуропаны басып алуға дайындық ретінде RAF және USAAF күштері жүргізген күндізгі және түнгі бомбалау операциясы – «Pointblank» операциясына зор үлес қосты. Бұл команданың негізгі ұшақтары – Boeing B-17 Flying Fortress және Consolidated B-24 Liberator болды. B-17 ұшағы жоғары бағаланды, бірақ Liberator ұшағының ұшу қашықтығы артық және бомба тасымалдау көлемі де үлкен болды. «Pinetree» деп аталған VIII Бомбардировщиктер Командасы 1942 жылдың 17 тамызында Еуропада стратегиялық операцияларын бастады. Күндізгі миссиялар түнгі шабуылдарға қарағанда дәлдігі жоғары деген принциппен ұшқылар күндізгі уақытта шабуыл жасады. Алайда, RAF және Luftwaffe екеуі де соғыстың басында күндізгі бомбалауды сынап көрді, бірақ ауыр шығындарға ұшыраған соң одан бас тарды. 1943 жылдың маусымына дейін VIII Бомбардировщиктер Командасы 100-ден астам ұшақпен миссия орындай алмады, сондықтан нысандар Франция, Бельгия, Голландия және Германияның ішкі аймақтарына шектелді. 1943 жылдың жазы мен күзінде эскорттық истребительдердің қашықтығынан тыс жердегі неміс авиациялық өнеркәсібіне жасалған шабуылдар ұшақ экипаждарының көптеген шығындарына әкелді. North American P-51 Mustang сияқты ұзақ қашықтықтағы эскорттық истребительдер жеткілікті мөлшерде қолжетімді болғаннан кейін ғана күндізгі бомбалау тиімді болды. 1944 жылдың қаңтар айында VIII Бомбардировщиктер Командасы Италиядағы 8-ші және 15-ші Әуе күштерінің күшін үйлестіру үшін құрылған Америка Құрама Штаттарының Стратегиялық Әуе күштерінің құрылуына байланысты 8-ші Әуе күші болып қайта аталды.

IX бомбалаушы командалығы

IX Бомбардировщиктер Командасы Тоғызыншы Әуе Күштерінің құрамына кірді және 1942 жылы Египет-Ливия кампаниясында күрескен АҚШ Армиясының Таяу Шығыстағы күштерінің (USAFIME) ауыр бомбалаушы бөлімшесі ретінде құрылды. 1943 жылы Тоғызыншы Әуе Күштері Жерорта теңізі операциялық аймағынан Ұлыбританияға, Еуропа операциялық аймағында тактикалық әуе күштері болу үшін көшкенде, B-24 бомбалаушылары Он Екінші Әуе Күштеріне, содан кейін жаңадан құрылған Он Бесінші Әуе Күштеріне берілді. IX Бомбардировщиктер Командасы Нормандияға шабуылға дайындық барысында Martin B-26 орта бомбалаушыларымен және Douglas A-20 жеңіл бомбалаушыларымен жабдықталды.

XX Бомбалаушы командалығы

XX Бомбардировкалық команда 20-шы Әуе күшінің құрамына кірді және Matterhorn операциясы кезінде Қытайдан материктік Жапонияға қарсы ұшу миссияларын орындады. Қытайдағы алдыңғы қатардағы әуе базалары Үндістан арқылы "Хумп" тау жолымен жеткізілетін жабдықтармен қамтамасыз етілді. Жапонияны бомбалаудағы маңызды жаңалық – Боинг B-29 ұшағы болды, оның операциялық қашықтығы 1500 миль (2400 км) құрады; Жапонияның үй аралдарына тасталған бомбалардың шамамен 90% (147 000 тонна) осы B-29 ұшақтарымен жеткізілді. Қытайдан алғашқы миссия 1944 жылдың 15 маусымында Чэнду қаласынан, 1500 мильнен астам қашықтықтағы нысанаға бағытталды. Бұл алғашқы шабуыл Жапонияға айтарлықтай зиян келтірмеді. 68 B-29 ұшағының 47-сі ғана Токиодағы нысанаға тиді; төртеуі техникалық ақауларға байланысты миссияны тоқтатты, төртеуі құлады, алтысы техникалық қиындықтарға байланысты бомбаларын тастап кетті, ал қалғандары екінші немесе мүмкіндік туған нысаналарды бомбалады. Тек бір B-29 жаудың әуе күштеріне жоқ болды. Қытайдан бомбалау ешқашан қанағаттанарлық нәтиже бермеді, себебі қытайлық алдыңғы қатардағы әуе базаларын "Хумп" арқылы қамтамасыз ету қиын болды, сонымен қатар, олардан ұшқан B-29 ұшақтары Жапонияға жете алу үшін бомбалық жүгінің бір бөлігін қосымша жанармай бактерімен алмастыруға мәжбүр болды. Адмирал Честер Нимицтің аралдарды басып алу кампаниясы Жапонияға жеткілікті жақын аралдарды жаулап алғанда, XXI Бомбардировкалық команда 20-шы Әуе күшінің бөлімдері аралдардан ұшып, Жапон аралдарын бомбалау науқанын әлдеқайда тиімді жүргізді.

XXI Бомбалаушы командалығы

Тынық мұхитында XXI бомбалаушылар командасы сонымен қатар Жиырмасыншы әуе күшінің құрамына кірді. Ол Жапонияға қарсы қолданылған негізгі қирату құралы болды. Оның B-29 Superfortress бомбалаушылары, Мариан аралдарынан жұмыс істейтін, сол кездегі әлемдегі ең ұзақ қашықтықтағы және ең заманауи бомбалаушы болды, бірақ соғыс аяқталуға таяу ғана дамыды. Еуропадағыдай, АҚШ Әскери-әуе күштері де күндізгі уақытта дәлдікпен бомбалауға тырысты. Дегенмен, нашар ауа-райы жағдайлары, Жапониядағы қанатты ағынның ұшақтар мен бомба тастауға күшті әсері, сондай-ақ жеткіліксіз даярланған экипаждар салдарынан бұл нәтижесіз болды. Жиырмасыншы әуе күшінің қолбасшысы және ӘАҚ қолбасшысы генерал Генри Х. Арнольд көзге көрінетін нәтижелердің болмауына шыдамы жетпеді және 1945 жылдың 21 қаңтарында генерал Хейвуд С. Ханселлді XXI бомбалаушылар командасының қолбасшысы ретінде генерал Кертис Лемеймен ауыстырды. Дәлдікпен бомбалауға тағы алты апталық тыракелден кейін Лемей аймақтық бомбалауға байланысты басшылықтың қысымын қабылдады және наурыз айында түнде төмен қабаттан жаппай өртке қарсы шабуылдарға көшті. Жапон экономикасы осындай шабуылға ерекше осал болды, қалалар тығыз салынған және көбінесе ағаштан тұрғызылған, ал өндірістің 90% үй шаруашылықтарында жүзеге асырылды. Жапонияға жасалған әуе шабуылдары тарихтағы ең қыраулы әуе шабуылдарын қамтыды. Бұл, кейбіреулердің ойынша, Хиросима мен Нагасакиге атом бомбалары тасталғаннан туындаған жоқ. Бұл 1945 жылдың 9-10 наурызында Токиоға жасалған өртке қарсы бомбалау болды, ол өрт тудырып, 100 000 адамды өлтірді және қаланың 16 шаршы мильін қиратты, бұл Хиросима немесе Нагасакиге жасалған атом бомбалаудан әлдеқайда көп зиян мен өлімге әкелді.