Хан әулетінің У патшасы Лю Чэ

Кіріспе

Хан әулетінің императоры б.д.д. 141–87 жылдары. Хан әулетінің жетінші императоры, Лю Чэ туған, аты Тон. Оның билігі 54 жылға созылды – бұл рекорд 1800 жылнан астам уақыттан кейін Кангси императорының билігіне дейін бұзылмады және этникалық хан императорлары үшін рекорд болып қала береді. Оның билігі Қытай өркениетінің геосаяси ықпалының кеңінен кеңеюіне және үкіметтік саясат, экономикалық қайта ұйымдастыру және легалистік-конфуцийлік доктринаны қолдау арқылы күшті орталықтандырылған мемлекеттің дамуына әкелді. Тарихи, әлеуметтік және мәдени зерттеулер саласында император У діни жаңалықтарымен, поэзия және музыка өнерін қолдауымен, соның ішінде Императорлық музыка бюросын беделді мекемеге айналдыруымен танымал. Оның билігі тұсында Батыс Еуразиямен мәдени байланыс тікелей және жанама түрде күшейді. Императорлық билігі кезінде Хан әулеті ең үлкен аумақтық кеңеюге қол жеткізді. Империяның шекарасы өзінің шарықталу кезінде батыста Ферғана аңғарынан, шығыста Солтүстік Кореяға және оңтүстікте Солтүстік Вьетнамға дейін созылды. Император У көшпелі Сяньбилердің (Xiongnu) Қытайдың солтүстігіне жүйелі шабуылдарын тойтарып, 139 жылы елшісі Чжан Цянды Батыс аймақтарға, Ұлы Юэчжи және Канцзюмен одақ іздеуге жіберді, бұл Орталық Азияға дипломатиялық миссияларды жалғастырды. Тарихи жазбаларда ол буддизмді білгені туралы айтылмаса да, оның шаманизмге қызығушылығы басым болды, алайда осы елшіліктердің нәтижесінде болған мәдени алмасулар оның Орталық Азиядан будда мүсіндерін алғанын көрсетеді, бұл Могао үңгірлеріндегі суреттерде бейнеленген. Император У күшті басшылығы мен тиімді басқаруымен Қытай тарихындағы ең ұлы императорлардың бірі саналады, бұл Хан әулетін әлемдегі ең қуатты елдердің біріне айналдырды. Майкл Лоуэ император Удың билігін «модернистік» (классикалық негізделген легалистік) саясаттың «жоғарғы нүктесі» деп атады, ол «Хан дәуірінен бұрынғы идеяларды бейімдеуге» көңіл бөлді. Оның саясаты мен ең сенімді кеңесшілері Шан Янның ізбасарлары болған легалистер еді. Алайда, автократиялық және орталықтандырылған мемлекет құрғанына қарамастан, император У конфуциандық принциптерді мемлекеттік философия және империясының этикалық кодексі ретінде қабылдады және болашақ әкімшілерге конфуциандық классиканы оқыту үшін мектеп ашты. Бұл реформалар императорлық Қытайдың барлық тарихы бойындағы әсерін сақтап, көршілес өркениеттерге зор ықпал етті.

Emperor of the Han dynasty from 141 to 87 BC

Emperor Wu of Han (156 – 29 March 87BC), born Liu Che and courtesy name Tong, was the seventh emperor of the Han dynasty from 141 to 87 BC. His reign lasted 54 years – a record not broken until the reign of the Kangxi Emperor more than 1,800 years later – and remains the record for ethnic Han emperors. His reign resulted in a vast expansion of geopolitical influence for the Chinese civilization, and the development of a strong centralized state via governmental policies, economical reorganization and promotion of a hybrid Legalist–Confucian doctrine. In the field of historical social and cultural studies, Emperor Wu is known for his religious innovations and patronage of the poetic and musical arts, including development of the Imperial Music Bureau into a prestigious entity. It was also during his reign that cultural contact with western Eurasia was greatly increased, directly and indirectly. During his reign as Emperor, he led the Han dynasty through its greatest territorial expansion. At its height, the Empire's borders spanned from the Fergana Valley in the west, to northern Korea in the east, and to northern Vietnam in the south. Emperor Wu successfully repelled the nomadic Xiongnu from systematically raiding northern China, and dispatched his envoy Zhang Qian into the Western Regions in 139 BC to seek an alliance with the Greater Yuezhi and Kangju, which resulted in further diplomatic missions to Central Asia. Although historical records do not describe him as being aware of Buddhism, emphasizing rather his interest in shamanism, the cultural exchanges that occurred as a consequence of these embassies suggest that he received Buddhist statues from Central Asia, as depicted in the murals found in the Mogao Caves. Emperor Wu is considered one of the greatest emperors in Chinese history due to his strong leadership and effective governance, which made the Han dynasty one of the most powerful nations in the world. Michael Loewe called the reign of Emperor Wu the "high point" of "Modernist" (classically justified Legalist) policies, looking back to "adapt ideas from the pre Han period." His policies and most trusted advisers were Legalist, favouring adherents of Shang Yang. However, despite establishing an autocratic and centralised state, Emperor Wu adopted the principles of Confucianism as the state philosophy and code of ethics for his empire and started a school to teach future administrators the Confucian classics. These reforms had an enduring effect throughout the existence of imperial China and an enormous influence on neighbouring civilizations.

Атаулары мен күндері

Император Удың жеке аты Лю Че (劉徹) болды. "Хан" (漢) аталымы император Уға қатысты қолданылуы, ол кірген Хан әулетіне сілтеме жасайды. Оның тегі "Лю"; Хан әулетінің билеуші отбасы немесе руы Хан әулетінің негізін қалаушы Лю Банның тегін, "Лю" тегін бөлісті. "Ди" (帝) таңбасы – лауазым. Бұл қытай сөзі, Қытай империясы тарихында "император" деген мағынаны білдіреді. "У" (武) таңбасы тікелей "әскери" немесе "соғысқа бейім" дегенді білдіреді, бірақ сонымен қатар сол кездегі тарихи қытай діни пантеонындағы белгілі бір құдайлық ұғымымен де байланысты. "У" және "ди" біріктірілгенде "Уди" атауын құрайды, бұл императордың тарихи және діни мақсаттар үшін қолданылатын, мысалы, оның бейітінде оған құрмет көрсету үшін пайдаланылатын соңғы аты. Императордың ғибадатханадағы тақтасы Шидзун (世宗) деп аталады.

Жаңбырлы жылдар

Хан Вудидің жаңалықтарының бірі – бірнеше жылдан кейін таққа отыру атын өзгерту практикасы болды, бұл оны жақсы ырым деп санаған немесе қандай да бір оқиғаны еске алу үшін жасалған. Осылайша, Удидің билігі кезінде жылдарды санау [Таққа отыру атының] н-шы жылы (мұнда н – реттік сан) және сол таққа отыру атының нақты атауы арқылы көрсетілді. Бұл практика кейінгі императорлар тарапынан Мин және Цин дәуірлеріне дейін сақталды, алайда екі династияның императорлары өз билігінің барлық кезеңі үшін тек бір таққа отыру атын қолданды (Мин императоры Инцзонгтың жағдайындағы үзілістер ескерілмесе).

Күнтізбе реформасы

104 ж.б.д. (Тайчу дәуірінің 1-ші жылы) жаңа күнтізбе қолданысқа енгізілді: Тайчу күнтізбесі (太初历). Бұл күнтізбе үш шенеуніктің (Гонсун Цин (公孙卿), Ху Суй (壶遂) және Шицзи авторы Сима Цян) қазіргі күнтізбеге реформа қажет екенін байқауы нәтижесінде пайда болды. Басқа реформалардың арасында Тайчу күнтізбесі Жуаньсю күнтізбесіндегі оныншы айдың орнына бірінші айды (цзэнъюэ,正月, сондай-ақ бірінші ай деп те аталады) жаңа жылдың бастауы ретінде белгіледі. Осыдан бастап қытай күнтізбесі жылдың басы бірінші аймен басталатын қасиетін сақтап келді.

Алғашқы жылдар

Лю Че – Хань императоры Вэньнің ең үлкен ұлы Лю Цидің 11-ші ұлы. Оның анасы Ван Чжи (王娡) бастапқыда Джин Вансун (金王孫) деген қарапайым адаммен үйленген және олардан қыз туған. Бірақ, оның анасы Зан Эрге (臧儿) (Хань императоры Гао тұсында Ян патшасы Зан Тудың немересі) болашақта Ван Чжи мен оның кіші қарындасы ең жоғары құрметке ие болатынын болжаған. Сондықтан ол қыздарын сол кездегі тақ мұрагері Лю Циге ұсынуды ойлады және Ван Чжиді сол кездегі күйеуінен күштеп ажырастырды. Лю Циге ұсынылғаннан кейін Ван Чжи оған үш қыз дүниеге әкелді: Янсинь принцессасы, Нангун (南宫公主) принцессасы және Лунлү (龙lü) принцессасы. Лю Ци таққа отырған күні (б.з.д. 156 жылы әкесі, император Вэнь қайтыс болғаннан кейін) Ван Чжи Лю Чеге бала туып, патшалық ханзаданы дүниеге әкелгені үшін императорлық қатынға дейін көтерілді. Ол жүкті кезінде күннің өзінің құрсағына түсіп жатқанын армандағанын айтты. Император Цзин осы құдайлық белгіге өте қуанды және 153 жылдың 16 мамырында жас Лю Чені Цзяодун (胶东) ханзадасы етіп тағайындады. Ақылды бала Лю Че өте ерте жасынан император Цзиннің сүйікті ұлы саналды.

Тақ мұрагері

Император Цзиньнің әйелі Бо бала тумаған. Нәтижесінде, император Цзиньнің ең үлкен ұлы Лю Ронг, Ли ханымнан (栗姬, император Цзиньнің сүйікті кәнизағы және оның алғашқы төрт ұлының үшеуінің анасы) туған, б.з.д. 153 жылы мұрагер ханзада болып тағайындалды. Ли ханым, ұлының болашақ император болатынына сенімді болғандықтан, менмен және төзімсіз болып кетті. Оның тактикалық қабілетсіздігі Ван кәнизагы мен жас Лю Чеге императордың ықыласына ие болуға мүмкіндік берді. Император Цзиньнің үлкен әпкесі, Гуантау ханшайымы Лю Пяо, өзінің қызын Танги маркизі Чэн Вумен Лю Ронгқа үйлендіруді ұсынғанда, Ли ханым бұл ұсынысты әдепсіздікпен қабылдады. Қалпына келмей қалудан ренжіген Гуантау ханшайымы император Цзиньнің келесі сүйікті әйеліне – Ван кәнизагына баруға бел буды, ол осы оқиғаларды сырттан бақылап отырған. Гуантао оның қызын сол кезде 5 жаста болған жас ұлы Лю Чеге үйлендіруді ұсынды. Уақытты пайдаланып, Ван кәнизагы бұл ұсынысты қуана қабылдады, бұл Гуантау ханшайымымен маңызды саяси одақ құруға мүмкіндік берді. Гуантау ханшайымының қызы Чэнь Цзяо, сондай-ақ сүт аты А'Цзяо (阿嬌) деп те аталады, ол некеге тұру жасына (ол кезде менархемен заңды түрде белгіленетін) жеткен, сондықтан ол жас ханзададан кем дегенде сегіз жасқа үлкен. Жас айырмашылығына байланысты император Цзин бастапқыда бұл одақты мақұлдамады. Вэй Цзинь дәуіріндегі «Хану оқиғалары» (漢武故事 / 汉武故事, Хан Вуди оқиғалары деп те аталады) бойынша, кейіннен патшалық жиналыс кезінде Гуантау ханшайымы 5 жасар Лю Чеді қолына алып, немере інісінен оның бірінші туысы А'Цзяоға үйленгісі келетінін сұрады. Жас ханзада егер олар үйленсе, «оған алтын үй саламын» деп мақтанды. Содан кейін Гуантау ханшайымы баланың жауабын император Цзинге Лю Че мен Чэнь Цзяоның некелесуіне келісу үшін құдайлық белгі ретінде қолданды. Бұл қытай тіліндегі «Дзяоны алтын үйге кіргізу» (金屋藏嬌) деген сөзге бастама болды. Енді Ван кәнизагымен некелік одақ құрғаннан кейін, Гуантау ханшайымы император Цзинь алдында Ли ханымды үнемі сынға ала бастады. Уақыт өте келе император Цзин әпкесі айтқан сөздерге сеніп, Ли ханымды сынап көруге бел буды. Бір күні ол Ли ханымнан, егер ол қайтыс болса, қалған балаларына қамқорлық жасай ма деп сұрады, бірақ ол бұған келіспеді. Бұл Цзин императорын ашуландырып, егер Лю Ронг таққа ие болып, Ли ханым жесір император болса, оның көптеген кәнизактары император Лью қолында Консорт Цы сияқты қайғылы тағдырға ұшырауы мүмкін деп уайымдады. Осы жағдайды пайдаланып, Ван кәнизагы Ли ханымды жеңудің соңғы қадамын жасады – ол министрді император Цзинге Ли ханымды император етіп тағайындауға кеңес беруге көндірді, өйткені Лю Ронг қазірдің өзінде мұрагер ханзада болатын. Император Цзин Ли ханымды император етіп алмау керек деген көзқарасына берік болып, қатты ашуланды және Ли ханымның үкімет қызметкерлерімен сөз байласқанына сенді. Ол бұл ұсынысты жасаған министрдің кланын өлтірді және Лю Ронды мұрагерден Линцзян ханзадасына (臨江王) ауыстырды және оны 150 жылы Чанъань астанасынан жер аударып жіберді. Ли ханымның атақтары алынып тасталып, үй қамауына алынды; ол көп ұзамай депрессиядан қайтыс болды. Лю Ронг екі жылдан кейін император ғибадатханасының жерлерін заңсыз басып алғандығы үшін тұтқындалып, қамауда жатып өзін-өзі өлтірді. Бо ханшайымы б.з.д. 151 жылы бір жыл бұрын құлатылғандықтан, ханшайымның лауазымы ашық қалды және император Цзин төрт айдан кейін Ван кәнизагын ханшайым етіп тағайындады. Жеті жасар Лю Че, қазір императордың заң жүзінде ең үлкен ұлы, 149 жылы мұрагерлік ханзада болып тағайындалды. 141 жылы император Цзин қайтыс болды, ал мұрагер Лю Че 15 жасында император Ву ретінде таққа отырды. Оның әжесі – жесір император Ду – Ұлы император жесір, ал анасы – жесір император Ван болды. Оның туысы А'Цзяо саяси балалық некеден ресми түрде Чэнь императрицасы болды.

Emperor Jing's formal wife, Empress Bo, was childless. As a result, Emperor Jing's oldest son Liu Rong, born to Lady Lì (栗姬, Emperor Jing's favorite concubine and mother of three of his first four sons), was made crown prince in 153 BC. Lady Li, feeling certain that her son would become the future emperor, grew arrogant and intolerant, and frequently threw tantrums at Emperor Jing out of jealousy over him bedding other women. Her lack of tact provided the opportunity for Consort Wang and the young Liu Che to gain the emperor's favour. When Emperor Jing's older sister, Eldest Princess Guantao (馆陶长公主) Liu Piao (刘嫖), offered to marry her daughter with lt=Chen Wu, the Marquess of Tangyi, to Liu Rong, Lady Li rudely rejected the proposal out of her dislike of Princess Guantao, who often procured new concubines for Emperor Jing and was diffusing the favor received by Lady Li. Insulted by the rejection, Princess Guantao then approached the next favorite of Emperor Jing's concubines – none other than Consort Wang, who had been observing these developments quietly from the sidelines. Guantao offered to marry her daughter to the consort's young son, Liu Che, then aged only 5. Seizing the opportunity, Consort Wang accepted the offer with open arms, securing a crucial political alliance with Princess Guantao. Princess Guantao's daughter Chen Jiao, also known by the milk name A'Jiao (阿嬌), was of marriageable age (which was legally marked at the time by menarche), making her at least eight years older than the young prince. Due to this age difference, Emperor Jing initially did not approve of this union. According to the Wei Jin era fable Hanwu Stories (漢武故事 / 汉武故事 also called Stories of Han Wudi), during a subsequent royal gathering, Princess Guantao held the 5 year old Liu Che in her arms and asked the nephew whether he wanted to marry his first cousin A'Jiao. The young prince boasted that he would "build a golden house for her" if they were married. Princess Guantao then used the boy's response as a divine sign to convince Emperor Jing to finally agree to the arranged marriage between Liu Che and Chen Jiao. This inspired the Chinese idiom "putting Jiao in a golden house" (金屋藏嬌). Now sealed in the marriage alliance with Consort Wang, Princess Guantao began incessantly criticising Lady Li in front of Emperor Jing. Over time, Emperor Jing started to believe his sister's words, so he decided to test out Lady Li. One day he asked Lady Li whether she would happily foster care the rest of his children if he were to pass away, only to have her rudely refuse to comply. This made Emperor Jing angry and worried that if Liu Rong were to inherit the throne and Lady Li to become empress dowager, many of his concubines might suffer the tragic fate of Consort Qi in the hands of Empress Lü. Princess Guantao then began to openly praise her son in law to be to her royal brother, further convincing Emperor Jing that Liu Che was a far better choice for heir apparent than Liu Rong. Taking advantage of the situation, Consort Wang put in place the final step to defeat Lady Li — she persuaded a minister to officially advise Emperor Jing that he make Lady Li empress, as Liu Rong was already the crown prince. Emperor Jing, already firm in his view that Lady Li must not be made empress, was enraged and believed that Lady Li had conspired with government officials. He executed the clan of the minister who had made that proposal, and deposed Liu Rong from the crown prince to the Prince of Linjiang (臨江王) and exiling him from the capital city Chang'an in 150 BC. Lady Li was stripped of her titles and placed under house arrest; she died of depression not long after. Liu Rong was arrested two years later for illegal seizure of imperial shrine lands and committed suicide while in custody. As Empress Bo had been deposed one year earlier in 151 BC, the position of empress was left open and Emperor Jing made Consort Wang empress four months later. The seven year old Liu Che, now legally the oldest son of the Empress, was made crown prince in 149 BC. In 141 BC, Emperor Jing died and Crown Prince Liu Che ascended to the throne as Emperor Wu at the age of 15. His grandmother Empress Dowager Dou became the grand empress dowager, and his mother became Empress Dowager Wang. His cousin wife A'Jiao from the political child marriage officially became Empress Chen.

Ерте билік ету және реформаға ұмтылу

Хан әулеті осы уақытқа дейін даосистік ву-вей идеологиясына сәйкес басқарылды, экономикалық еркіндік пен үкіметтің орталықсыздандырылуын қолдады. Сыртқы саясат тұрғысынан алғанда, мерзімді хецин солтүстіктегі күшті Сяньби конфедерациясымен де-юре "бейбітшілік" сақтау үшін қолданылды. Бұл саясат Цинь әулетінен кейінгі азамат соғысынан кейін экономиканы жаңғыртуға көмектесті, бірақ кемшіліктері де болды. Интервенциялық емес саясат орталық үкіметтің ақша-кредиттік реттеу мен саяси бақылауын әлсіретті, феодалдық вассал мемлекеттердің күшті және тәртіпсіз болуына жағдай жасады, бұл Император Цзиннің тұсында жеті князьдің көтерілісіне әкелді. Билеуші топтың арасындағы туысқандық жақындық әлеуметтік мобильділікті тежеді және ақсүйектердің заңдарды елемеуіне ықпал етті, нәтижесінде халықты зорлық-зомбылыққа салушы жергілікті деспоттар пайда болды. Хэцин саясаты Хан шекараларын көшпелі шабуылдардан қорғауға жеткіліксіз болды, Император Вэньнің тұсында Сяньби атты әскерлері астанадан 300 ли (100 миль, 160 км) қашықтықта басып кірді, ал Император Цзиннің тұсында 10,000-нан астам шекара тұрғыны ұрланды немесе құлдыққа алынды. Цзя И және Чао Куо сияқты көрнекті саясаткерлер маңызды саяси реформалардың қажеттілігі туралы бұрын кеңес берген, бірақ Император Вэнь де, Император Цзин де мұндай өзгерістерді енгізуге тәуекел етпеді. Өзінен бұрынғы императорлардан өзгеше, жас және күшті Император У қалыптасқан жағдайға мойын бұруға дайын емес еді. 141 жылдың басында Император У конфуцийшіл ғалымдардың кеңесімен амбициялық реформаны бастады, ол тарихта Цзяньюань реформасы (建元新政) деп белгілі болды. Реформаларға мыналар кірді:

Конфуцийшілдікті ұлттық философия ретінде ресми түрде бекіту (乡儒术). Бұрын либертариандық даосистік идеялар бағаланды;
Ақсүйектерді өздерінің феодалдық иеліктеріне қайтаруға мәжбүр ету (令列侯就国). Көптеген ақсүйектер астана Чанъаньде тұрып, сарай шенеуніктеріне лобби жасап, өздерінің шығындарын өтеу үшін орталық үкіметтің бюджетін пайдаланды, тіпті өздерінің феодалдық жерлерінен салық жинау арқылы үлкен байлыққа ие болды. Император Удың жаңа саясаты бойынша, олар енді үкіметтен күнкөріс табуға құқылы емес және қалада қалудың негізді себебі болмаса, астананы тастап кетуі керек;
Орталық үкімет санкцияламаған бақылау пункттерін жою (除关). Көптеген вассал мемлекеттерінің билеушілері өздерінің аумағы арқылы өтетін негізгі жолдар бойында бақылау пункттерін орнатып, жол ақысын жинады және көлік қозғалысын шектеді. Император У көлік бақылауын жергілікті биліктен алып, орталық үкіметке қайтаруды қалады;
Ақсүйектердің қылмыстық әрекеттерін хабарлауды және соттауды ынталандыру (举谪宗室无行者). Заңсыз әрекеттерге қатысқан ақсүйектер импичментке тартылып, жазаланады және олардың мүлкі немесе жерлері мемлекеттік меншікке қайтарылуы мүмкін;
Ақсүйектердің әкімшілік монополиясын азайту үшін талантты қарапайым адамдарды мемлекеттік лауазымдарға (招贤良) тарта отырып, жұмысқа алу және ілгерілету. Алайда, Император Удың реформалары ақсүйектердің мүдделеріне қауіп төндірді және оның күшті әжесі, Хан сарайында саяси билікті ұстап, консервативті топтарды қолдаған Ұлы Император Жесір Ду тарапынан жеңіліске ұшырады. Көптеген реформаторлар жазаланды: Император Удың екі ақсүйек қолдаушысы Ду Ин (窦婴) және Тянь Фэн (田蚡, Императрица Жесір Ванның туған ағасы және Императордың сіңлісінің күйеуі) лауазымдарынан айырылды, ал оның екі кеңесшісі Ван Цзан (王臧) және Чжао Ван (赵绾) импичментке ұшырады, тұтқындалды және түрмеде өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. Одақтастарынан айырылған Император У тақтан оқу үшін жасалған қастандықтардың нысаны болды. Мысалы, оның бірінші әйелі Императрица Чэнь Цзяо жүкті бола алмады. Ол күйеуінің алғашқы махаббатын сақтау үшін оған басқа кәнизактер алуына тыйым салған. Император Удың саяси жаулары оның баласыздығын оны биліктен оқу үшін дәлел ретінде пайдаланды, өйткені императордың патшалық әулетін жалғастыра алмауы өте маңызды мәселе болды. Бұл қарсыластар Император Удың орнына Хуайнань патшасы Лю Аньды қоюды қалады, ол даосистік идеологиядағы білімімен танымал болды. Тіпті Император Удың аналық ағасы Тянь Фэнь де Лиу Аньның ықыласына ие болды, өйткені ол жас император ұзақ билікке ие болмайды деп болжады. Император Удың саяси өмірге қатысуы оның ықпалды тәтесі / қарындасының күйеуі, Принцесса Гуаньтао (Лю Пяо) лоббилеуіне көп тәуелді болды, ол императордың оның күшті әжесімен келісуіне делдалдық жасады. Принцесса Гуаньтао әжесіне әсер етуге барлық мүмкіндікті пайдаланды және сонымен қатар жиенін / күйеуін үшін үнемі талаптар қойды. Император У, мұрагердің болмауына және Императрица Чэньнің әрекетсіздігіне наразы болды, сонымен қатар оның анасы Принцесса Лю Пяоның ашкөздігі оны одан да ашуландырды, өйткені ол одан барлық нәрсе үшін көп талап етті. Алайда, Император Удың анасы, Императрица Жесір Ван, оған Императрица Чэнь мен Лю Пяоны уақытша төзуге көндірді, өйткені оның қартайған әжесінің денсаулығы нашарлап, жақын арада қайтыс болады деп күтілді. Ол келесі бірнеше жылды саяси амбицияларынан бас тартқандай болып өтті, Чанъань астанасынан шығып, аң аулау мен көрікті жерлерді аралауға шығып, қарапайым ақсүйек болып көрінді.

Officially endorsing Confucianism as the national philosophy (乡儒术). Previously, the more libertarian Taoist ideals were held in esteem;
Forcing noblemen back to their own fiefdoms (令列侯就国). A large number of noblemen were living in the capital Chang'an, lobbying court officials while exploiting the central government's budget to cover their expenses despite already having gained great wealth from their own feudal land tenure taxation. Emperor Wu's new policy dictated that they could no longer live off the government's spending and must leave the capital if lacking any justifiable reason to keep staying;
Removing checkpoints that were not sanctioned by the central government (除关). Many lords of vassal states had established checkpoints along main state roads that went through their territory with the purpose of collecting tolls and restricting traffic. Emperor Wu wanted to seize the control of transportation from local authorities and return that control back to the central government;
Encouraging the reporting and prosecution of criminal activities by nobles (举谪宗室无行者). Noblemen engaged in illegal activities would be impeached and punished and their assets or lands could be confiscated back as state property;
Recruiting and promoting talented commoners in government positions (招贤良) in order to reduce the administrative monopoly by the noble class. However, Emperor Wu's reforms threatened the interests of the nobles and were swiftly defeated by his powerful grandmother Grand Empress Dowager Dou, who held real political power in the Han court and supported the conservative factions. Most of the reformists were punished: Emperor Wu's two noble supporters Dou Ying (窦婴) and Tian Fen (田蚡, Empress Dowager Wang's half brother and Emperor's uncle) lost their positions, and his two mentors Wang Zang (王臧) and Zhao Wan (赵绾) were impeached, arrested and forced to commit suicide in prison. Emperor Wu, deprived of any allies, was now the subject of conspiracies designed to have him removed from the throne. For example, his first wife Empress Chen Jiao was unable to become pregnant. In an attempt to remain his first love, she had prohibited him from having other concubines. Emperor Wu's political enemies used his childlessness as an argument to seek to depose him, as the inability of an emperor to propagate a royal bloodline was a serious matter. These enemies of Emperor Wu wished to replace him with his uncle Liu An, the King of Huainan, who was renowned for his expertise in Taoist ideology. Even Emperor Wu's own maternal uncle Tian Fen switched camps and sought Liu An's favor, as he predicted the young emperor would not be in power for long. Emperor Wu's political survival now relied heavily on the lobbying of his influential aunt / mother in law, Princess Guantao (Liu Piao), who served as a mediator in seeking the Emperor's reconciliation with his powerful grandmother. Princess Guantao took every opportunity to influence the Grand Empress and also constantly made demands on behalf of her nephew / son in law. Emperor Wu, already unhappy with his lack of an heir and Empress Chen's spoiled behavior, was further enraged by her mother Princess Liu Piao's greed, that she took a lot from him in everything she did for him. However, Emperor Wu's mother, Empress Dowager Wang, convinced him to tolerate Empress Chen and Liu Piao for the time being, as his aging grandmother was declining physically and would soon die. He spent the next few years pretending to have given up any political ambition, playing the part of a docile hedonist, often sneaking out of the capital Chang'an to engage in hunting and sightseeing and posing as an ordinary nobleman.

Қаттыландыру қуаты

Хан сарайының барлық деңгейлерін консервативті ақсүйектер басып алғанын білген император У стратегиясын өзгертті. Ол жасырын түрде қарапайым топтан келген жас, адал қолдаушыларын таңдап, үкіметтегі басқарушылық лауазымдарға ену үшін оларды орта деңгейдегі қызметтерге тағайындады. Бұл жаңадан құрылған "ішкі сарай" (内朝) деп аталатын шенеуніктер император Уға тікелей есеп беріп, оның бұйрықтарын орындады. Төмен дәрежеде болғанымен, олар мемлекеттік істерге нақты ықпал етті. Олар сол кезде көбінесе реформаға қарсы болған Үш билеуші мен Тоғыз министрден құралған "сыртқы сарайдың" (外朝) күшті қарсыласы болды. Император У сонымен қатар Gongsun Hong сияқты қарапайым ғалымдарды мемлекеттік қызметке қабылдануға шақырып, бүкіл елге жарлықтар таратты. Бұл ескі әулеттің билікке деген басымдығын жоюға бағытталған әрекет болды. 138 ж.б.э. оңтүстік автономиялық Минюэ мемлекеті (қазіргі Фуцзянь) көршілес әлсіз Донгоу мемлекетіне (қазіргі Чжэцзян) шабуыл жасады. Олардың патшасы Зуо Чжэнфу (驺贞复) шайқаста қаза тапқаннан кейін, қиын жағдайда қалған Донгоу көмек сұрап Хан сарайына жүгінді. Осындай алыс мемлекетке әскери көмек көрсету мәселесі бойынша қызу пікірталас болғаннан кейін, император У жаңа тағайындалған шенеунік Ян Чжуды (严助) Куайжиге (бұл жер бұрын Сучжоуда орналасқан, Шаосинг емес) жергілікті гарнизонды жұмылдыру үшін жіберді. Бірақ қару қолдануға рұқсат беретін жолбарыс белгісі сол кезде Ұлы император жесір Дудың қолында болды. Императордың тағайындалған елшісі Ян Чжу жолбарыс белгісінсіз бұйрыққа бағынбаған жергілікті әскер командирін өлімге кесіп, Куайжи губернаторын Донгоуға көмек үшін үлкен флот жөнелтуге мәжбүр етіп, бұл қиын жағдайды шешті. Хан әскерінің жолында екенін көрген Минюэ әскері қорқып, шегінді. Бұл император У үшін үлкен саяси жеңіс болды және император жарлықтарын жолбарыс белгісін айналып өту үшін пайдалану прецедентін қалады, бұл оның әжесінен рұқсат алу қажеттігін жойды. Әрине, бұл Ұлы император жесір Дудың ықпалы мен араласуы аяқталды дегенді білдірмейді, өйткені ол император Удың өмірінің соңына дейін әкімшіліктегі маңызды және еңсерілмейтін кедергі және бәсекелес билік болып қала берді. Бірақ енді әскер толық бақылауында болғандықтан, император Удың саяси өмір сүруі қамтамасыз етілді, және оның әжесі немесе басқа ешкім оны бұрынғыдай тікелей, оңай және жылдам түрде тақтан құлатуға батыл болмады. Сол жылы император Удың жаңа сүйікті әйелі Вэй Цзифу оның тұңғыш баласына жүкті болды, бұл оның атын ақтап, оның беделін түзейтін және оның тұқымсыздығын пайдаланып, оны тақтан құлатуға тырысқан саяси жауларының аузын жапты. Бұл жаңалық Хуайнань мемлекетіне жеткенде, жас император Удың тұқымсыздығы оған таққа отыруға мүмкіндік береді деп үміттенген Лю Ань, шындыққа сенбей, император У әлі де баласыз екенін айтқандарды марапаттады. 135 ж.б.э. Ұлы император жесір Ду қайтыс болды, бұл император Удың реформаларға қадам басуына кедергі келтіретін соңғы үлкен тосқауел болды.

Knowing that the conservative noble classes occupied every level of the Han court, Emperor Wu changed his strategy. He secretly recruited a circle of young loyal supporters from ordinary backgrounds and promoted them to middle level positions in order to infiltrate executive ranks in the government. These newly established officials, known as the "insider court" (内朝), took orders and reported directly to Emperor Wu. They had real influence over the operation of government affairs though lower in rank. They became a powerful counter against the "outsider court" (外朝) made up of the Three Lords and Nine Ministers that, at the time, were mostly composed of anti reformists. Furthermore, Emperor Wu sent out nationwide edicts appealing to grassroots scholars such as Gongsun Hong to enrol in government services in an attempt to break the stranglehold that the older generation noble class had on the nation's levers of power. In 138 BC, the southern autonomous state of Minyue (in modern day Fujian) invaded the weaker neighbouring state of Dong'ou (in modern day Zhejiang). After their king Zuo Zhenfu (驺贞复) died on the battlefield, the battered Dong'ou desperately sought help from the Han court. After a heated court debate over whether to offer military intervention for such a distant vassal state, Emperor Wu dispatched a newly promoted official Yan Zhu (严助) to Kuaiji (then still located in Suzhou, rather than Shaoxing) to mobilize the local garrison. However the tiger tally, which was needed to authorize any use of armed forces, was in Grand Empress Dowager Dou's possession at the time. Yan Zhu, as the appointed imperial ambassador, circumvented this problem by executing a local army commander who refused to obey any order without seeing the tiger tally and coerced the governor of Kuaiji to mobilize a large naval fleet to Dong'ou's rescue. Seeing that superior Han forces were on the way, Minyue forces became fearful and retreated. This was a huge political victory for Emperor Wu and set the precedent of using the Emperor's decrees to bypass the tiger tally, removing the need for cooperation from his grandmother; Of course, this did not mean that Grand Empress Dowager Dou's influence and intervention would disappear, she was a serious and insurmountable obstacle and competing authority in administration for Emperor Wu until the end of her life. But now with the military firmly in his control, Emperor Wu's political survival was assured, and his grandmother or anyone else could no longer threaten to dethrone him as directly, easily and quickly as before. In the same year, Emperor Wu's newly favoured concubine Wei Zifu became pregnant with his first child, effectively clearing his name and silencing any political enemies who had schemed to use his alleged infertility as an excuse to have him removed. When this news reached the state of Huainan, Liu An, who was hoping the young Emperor Wu's infertility would allow him to ascend to the throne, went into a state of denial and rewarded anyone who told him that Emperor Wu was still childless. In 135 BC, Grand Empress Dowager Dou died, removing the last major obstacle against Emperor Wu's ambition for reform.

Оңтүстікті жаулап алу

135 жылы Ұлы император жесір Ду қайтыс болғаннан кейін император Ву үкіметті толық және теңдесі жоқ бақылауға алды. Оның анасы, жесір император Ван, және оның қарындасы Тянь Фэн әлі де зор ықпалға ие болғанымен, олар да ескі императордың өлімінен пайда тапты, әсіресе император Вудың анасы, бірақ императордың әрекеттерін шектеуге күші жетпеді. Император Ву аумақты кеңейтуге бағытталған әскери жорықтарды бастады. Бұл шешім оның империясын бастапқыда-ақ құртуға айналуы мүмкін еді. Шекараға жасалған шабуылдарға жауап ретінде император Ву өз әскерлерін теңізге бұрын, барлық бағытта жіберді.

Миньюены жаулап алу

138 жылы Миньюеге қарсы сәтті әрекеттен кейін император У Данган халқын Янцзы және Хуай өзендері арасындағы аймаққа қоныстандырды. Б.з.д. 135 жылы Миньюэ Наньюенің жаңа және тәжірибесіз патшасы Чжао Модан тиімді пайдалану мүмкіндігін сезді. Миньюэ оңтүстік-батыс көршісіне шабуыл жасады, ал Чжао Мо Хан сарайынан көмек сұрады. Император У Ван Ху (王恢) және Хан Ангуо (韩安国) басқаратын десанттық әскерді Миньюэ қауіпін сейілту үшін жіберді. Ханның араласуынан қорқып, Миньюэ патшасы Иннің кіші інісі Луо Юшан (雒余善) басқа Миньюэ ақсүйектерімен бірге төңкеріс ұйымдастырып, ағасын найзамен өлтіріп, денесінен басын кесіп, шағылған басын Ванға жіберді. Науқаннан кейін Миньюэ екі тәуелсіз мемлекетке бөлінді: Миньюені Ханның сенімді адамы Цу Чоу (驺丑) басқарды, ал Дунъюэні (东越) Луо Юшан басқарды. 111 жылы Хан әскерлері Хань-Наньюэ соғысынан оралғанда, Хан үкіметі Дунъюэге қарсы әскери шаралар қолдану мәселесін талқылады. Дунъюэ патшасы Лу Юшан Ханның Наньюэге қарсы жорығына көмектесуге келісті, бірақ Дунъюэ әскері сонда жетпеді, ауа райын кінәлады, бірақ құпия түрде Наньюэге барлық ақпаратты жеткізді. Генерал Ян Пудың (杨仆) кеңесіне қарамастан, император У әскери шешімді қабылдамады, ал Хан әскерлері Дунъюэге шабуыл жасамай үйге оралды, бірақ шекарадағы гарнизондарға кез келген қақтығысқа дайындалуға бұйрық берілді. Юшан патша бұл туралы білгеннен кейін, ол өте сенімді және мақтаншақ болып, Ханға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, өзін император деп жариялады және өзінің «Ханды жейтін генералдарына» (吞汉将军) Хан бақылауындағы көршілес аймақтарға шабуыл жасауды тапсырды. Ашуланған император У Хан Юэ (韩说), Ян Пу, Ван Вэншу (王温舒) және Юэ тегінен шыққан екі маркиз басқаратын біріккен әскерді жіберді. Хан әскері көтерілісті жаншып жіберді, ал Дунъюэ патшалығы патша Юшан бағынудан бас тартқаннан кейін ыдырады. Дунъюэ әскерінің бір бөлігі өз патшасына қарсы шығып, оған бұрылды. Ақырында, екінші Миньюэ мемлекетінің патшасы Зу Джугу (驺居股) Хан әскеріне бағыну алдында Дунъюэ ақсүйектерімен бірге Юшан патшасын өлтіруге сөз байласты. Содан кейін Миньюэ және Дунъюэ мемлекеттері Хан билігіне толыққандай қосылды.

Following the successful manoeuvre against Minyue in 138 BC, Emperor Wu resettled the people of Dang'an into the region between the Yangtze and Huai Rivers. In 135 BC, Minyue saw an opportunity to take advantage of the new and inexperienced king of Nanyue, Zhao Mo. Minyue invaded its south western neighbour and Zhao Mo sought help from the Han court. Emperor Wu dispatched an amphibious expedition force led by Wang Hui (王恢) and Han Anguo (韩安国) to address the Minyue threat. Again fearing the Han intervention, Luo Yushan (雒余善), the younger brother of Minyue's King Ying, orchestrated a coup with other Minyue nobles, killed his brother with a spear, decapitated the corpse and sent the severed head to Wang. Following the campaign, Minyue was split into a dual monarchy: Minyue was controlled by a Han proxy ruler, Zou Chou (驺丑), and Dongyue (东越) was ruled by Luo Yushan. As Han troops returned from the Han–Nanyue War in 111 BC, the Han government debated military action against Dongyue. Dongyue, under King Lou Yushan, had agreed to assist the Han campaign against Nanyue, but the Dongyue army never reached there, blaming the weather while secretly relaying intelligence to Nanyue. Against the advice of General Yang Pu (杨仆), Emperor Wu rejected a military solution, and the Han forces arrived home without attacking Dongyue, though border garrisons were told to prepare for any military conflicts. After King Yushan was informed of this, he became overly confident and proud and responded by revolting against the Han, proclaiming himself emperor and assigned his "Han devouring generals" (吞汉将军) to invade neighbouring regions controlled by the Han. Enraged, Emperor Wu sent a combined army led by generals Han Yue (韩说), Yang Pu, Wang Wenshu (王温舒) and two marquesses of Yue ancestry. The Han army crushed the rebellion, and the Dongyue kingdom began to fragment after King Yushan stubbornly refused to surrender. Elements of the Dongyue army defected and turned against their ruler. Eventually, the king of the other Minyue state, Zou Jugu (驺居股), conspired with other Dongyue nobles to kill King Yushan before surrendering to the Han forces. The two states of Minyue and Dongyue were then completely annexed under the Han rule.

Наньюэді жаулап алу

135 жылы Миньюэ Наньюэге шабуыл жасағанда, Наньюэ өзін қорғауға жеткілікті күші болса да, Ханнан көмек сұрады. Император У бұл әрекетке өте қуанды және өзінің маңызды кеңесшілерінің бірі, патша туысы және Хуайнань князі Лю Анның қарсылығына қарамастан, Миньюэге қарсы экспедициялық әскер жіберді. Қытайдың зор күшінен сескенген Миньюэ ақсүйектері өздерінің патшасы Луо Ингті (骆郢) өлтіріп, бейбітшілікке келісуге тырысты. Император У содан кейін Луо Ингтің інісі Луо Юшань (雒余善) мен ақсүйек Зуу Чоуды (驺丑) патша етіп тағайындап, Миньюэде екі патшалық жүйені орнатты, осылайша Миньюэде ішкі келіспеушіліктерді күшейтті.

Бастапқыда Наньюэ тәуелсіз мемлекетіне қарсы Император Удың жазалау экспедициясы ретінде басталған бұл жорық, 111 жылға қарай Императордың әскерлері Наньюэнің барлық аумағын (қазіргі Гуандун, Гуанси және Солтүстік Вьетнамды қамтиды) жаулап алып, Хан империясына қосып алды.

Солтүстік далаларға қарсы соғыс

Қытай мен солтүстік "варварлар" арасында ұзақ жылдардан бері әскери шиеленіс болды, негізінен, өркендеген ауыл шаруашылығы өркениетінің құнарлы жерлері кедей, бірақ жауынгерлік атты көшпелілер үшін тартымды мақсаттар ұсынды. Сионғуға қарсы Цинь империясының солтүстікке қарай кеңеюі көптеген тайпалардың конфедерация құруына әкелді. Чу-Хань таласының аяқталуынан кейін, Хан императоры Гао елінің әлі Сионғумен күресуге жеткілікті күшті емес екенін түсінді. Сондықтан ол елді "демалуға және қалпына келуге" (休养生息) уақыт беру үшін, жаулықты басу үшін "неке одағын" немесе хэкинге жүгінді. Бірақ, уақыт-уақытпен оларды кемсітіп, сыйлықтар бергеніне қарамастан, келесі жеті онжылдық бойы Хань шекарасында Сионғу шабуылдары жиі болды. Өзінің күшті әжесінің қайтысынан кейін, император Ву Хан Қытайы толыққанды соғыс жүргізуге жеткілікті қалпына келді деп шешті. Ол алғаш рет 133 жылы Май шайқасымен бейбітшілік саясатын тоқтатып, 300 000 хан әскерін 30 000 сионғу күшін тұтқындау жоспарының сәтсіздігін қамтиды. Екі тарап та шығынға ұшырамаса да, Сионғулар шекаралық шабуылдарын күшейтіп, кек алды, бұл Хан сарайының көптеген адамдарын Сионғумен татуласу үмітінен айырды. Май операциясының сәтсіздігі император Вуны Хан әскерінің тактикасын дәстүрлі түрде қорғанысқа бағытталған арбалы-жаяу әскерден жоғары жылдамдығы бар және шабуылға бағытталған атты әскерге ауыстыруға итермеледі. Сонымен қатар, ол өзінің патшалық гвардиясының офицерлерін кеңейтіп, оқытты. 127 және 119 жылдар аралығында Вэй Цин (Император Вудың сүйікті кәнизағының жарты ағасы) және Вэйдің немере інісі Хуо Кубингтің жеңілістерінен кейін, Сионғулар Ордос шөлінен және Цилиян тауларынан қуылды. Осы аумақтық иеліктерінің нәтижесінде Хан әулеті Солтүстік Жібек жолын сәтті ашты, бұл Орталық Азиямен саудаға тікелей қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл сонымен қатар Орталық Азиядан жоғары сапалы жылқы тұқымдарының жаңа жеткізілімін қамтамасыз етті, оның ішінде атақты Ферғана аты (қазіргі Ахалтеке жылқысының ата-тегі), Хан әскерін одан әрі нығайтты. Император Ву бұл стратегиялық артықшылықты бекітіп, бес округ құрды және Хекси дәлізінің шекарасында қамалданған қабырға салды, аймақты 700 000 қытай сарбазымен қоныстандырды. Мобей шайқасында (119 ж.б.д.) Хан әскерлері Гоби шөлінің солтүстік аймақтарын басып алды. Екі генерал Хангай тауларына жорық жүргізіп, Чанюды Гоби шөлінің солтүстігіне, содан кейін Гоби шөлінен қашуға мәжбүр етті. Сионғулар, тұрақсыздыққа ұшырап, Ханның одан әрі шабуылдарынан қорқып, Сибір аймақтарына солтүстікке қарай шегінді, онда олар қатал климаттан мал жоғалтудан аштыққа ұшырады. Бірақ бұл шайқас Хан әскерлері үшін де қымбатқа түсті, олар соғыс жылқыларының 80% -ін жоғалтты. Соғыстың құны орталық Хан үкіметін жаңа салықтар енгізуге, орташа шаруалардың ауыртпалығын арттыруға және империяның халық санағы аштықтан және салық төлеуден қашу үшін қашқандардан айтарлықтай төмендеуді көрсетті.

Military tension had long existed between China and the northern "barbarians", mainly because the fertile lands of the prosperous agricultural civilization presented attractive targets for the poorer but more militaristic horseback nomads. The threat posed to the Xiongnu by the northward expansion of the Qin Empire ultimately led to the consolidation of the many tribes into a confederacy. Following the end of the Chu Han Contention, Emperor Gao of Han realized that the nation was not yet strong enough to confront the Xiongnu. He therefore resorted to the so called "marriage alliance", or heqin, in order to ease hostility and buy time for the nation to "rest and recover" (休养生息). Despite the periodic humiliation of appeasement and providing gifts, the Han borders were still frequented by Xiongnu raids for the next seven decades. Following the death of his powerful grandmother, Emperor Wu decided that Han China had sufficiently recovered enough to support a full scale war. He first ended the official policy of peace with the Battle of Mayi in 133 BC, which involved a failed plan to trick a force of 30,000 Xiongnu into an ambush of 300,000 Han soldiers. While neither side suffered any casualties, the Xiongnu retaliated by increasing their border attacks, leading many in the Han court to abandon the hope for peace with the Xiongnu. The failure of the Mayi operation prompted Emperor Wu to switch the Han army's doctrine from the traditionally more defensive chariot–infantry warfare to a highly mobile and offensive cavalry against cavalry warfare. At the same time, he expanded and trained officers from his royal guards. After a series of defeats by Wei Qing (the half brother of Emperor Wu's favourite concubine) and Wei's nephew, Huo Qubing between 127 and 119 BC, the Xiongnu were expelled from the Ordos Desert and Qilian Mountains. As a result of these territorial acquisitions, the Han dynasty successfully opened up the Northern Silk Road, allowing direct access to trade with Central Asia. This also provided a new supply of high quality horse breeds from Central Asia, including the famed Ferghana horse (ancestors of the modern Akhal Teke), further strengthening the Han army. Emperor Wu then reinforced this strategic asset by establishing five commanderies and constructing a length of fortified wall along the border of the Hexi Corridor, colonizing the area with 700,000 Chinese soldier settlers. The Battle of Mobei (119 BC) saw Han forces invade the northern regions of the Gobi Desert. The two generals led the campaign to the Khangai Mountains where they forced the Chanyu to flee north of the Gobi Desert, and then out of the Gobi Desert. The Xiongnu, destabilized and worried about further Han attacks, retreated further north into the Siberian regions where they suffered starvation due to livestock loss from harsh climates. The battle was however also costly for the Han forces, which lost almost 80% of their warhorses. The cost of the war led the central Han government to introduce new levies, increasing the burden on average peasants, and the population census of the empire showed a significant drop from famines and people fleeing to avoid having to pay the taxes.

Корея түбегіне шабуыл

Император Ву Солтүстік Корея түбегіне жорық жасап, Канхай әкімдігін құрды, бірақ оны б.з.д. 126 жылы тастап кетті. Осы кезде құрылған кейбір әскери колониялар 4 ғасырға дейін сақталып, өте жақсы сақталған түрлі жерлеу артефактілерін қалдырды. 111 жылы Наньюеді басып алғаннан кейін, Император Ву Корея түбегіне екінші жорық жасады және 108 жылға қарай қазіргі Солтүстік Корея және Манжурия аумағындағы Годжосонды жаулап алды. Солтүстік Кореяның Сюанту және Лэланг әкімдіктеріндегі хан қытайлық отарлаушылары кейіннен Гогурё және Буё мемлекеттерінің жиі шабуылдарына қарсы күресті. Дегенмен, олар ғасырлар бойы көршілес корей халықтарымен бейбіт сауда қатынастарын орнатты, соңғылары біртіндеп және айқын түрде қытай мәдениетінің ықпалына түсті.

Дипломатия және барлау

Сию аймағын зерттеу б.з.д. 139 жылы басталды, сол кезде император У Чжан Цзяньға қазіргі Ганьсу аймағынан Сионнулардың қууына ұшыраған Юэчжи патшалығын іздестіруді тапсырды. Чжан хан әскери көмек уәдесімен патшалықты атамекеніне қайтаруға көндіруі тиіс болды, мақсаты – Юэчжи әскерлері Сионнуға қарсы күш көрсетсін. Чжан шөлге енгеннен кейін бірден Сионнуға түсіп қалды, бірақ б.з.д. 129 жылы қашып, Самарқанға көшіп келген Юэчжиге жетті. Юэчжи қайтудан бас тартты, бірақ олар және аймақтағы басқа бірнеше патшалықтар, соның ішінде Дайуан (Коканд) және Канджу, Ханмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Чжан б.з.д. 126 жылы екінші, қысқа мерзімді тұтқындықтан кейін астанасы Чанъаньға оралғанда император Уға есебін жеткізді. Ханси ханзадасы Ганьсу аймағын тапсырғаннан кейін Сиюға жол ашылды және Хан мен Сию патшалықтары арасындағы тұрақты елшіліктер басталды. Тағы бір кеңейту жоспары, оңтүстік-батысқа бағытталған, сенімсіз вассал саналған Наньюэні бағындыруға арналды. Жоспар бойынша, алдымен оңтүстік-батыс тайпалық патшалықтарды (олардың ішіндегі ең ірісі Йеланг, қазіргі Цзуньи, Гуйчжоу) бағындырып, Наньюэге қарсы күтпеген шабуылға мүмкіндік жасау керек еді. Хан елшісі Тан Мэн (唐蒙) осы тайпалық патшалықтардың патшаларына сыйлықтар беріп, олардың бағынуын қамтамасыз етті; Император У тайпаларды басқару үшін Цзяньвэй (犍为, штаб-пәтері қазіргі Сычуань провинциясындағы Ибинь қаласында) әкімшілігін құрды, бірақ жергілікті көтерілістермен күресе алмағандықтан оны тастап кетті. Кейін Чжан Цзянь батыс аймақтан оралғаннан кейін, оның баяндамасының бір бөлігінде елшіліктердің оңтүстік-батыс патшалықтары арқылы Шендуға (Үндістан) және Ансиге (Парфия) оңай жетуге болатыны көрсетілді. Осы хабарға ынталанған император У б.з.д. 122 жылы Йеланг пен Дианды (қазіргі шығыс Юньнань) қайтадан бағындыруға көндіру үшін елшілерді жіберді.

The exploration into Xiyu was first started in 139 BC, when Emperor Wu commissioned Zhang Qian to seek out the Kingdom of Yuezhi, which had been expelled by Xiongnu from the modern Gansu region. Zhang was to entice the kingdom to return to its ancestral lands with promises of Han military assistance, with the intention that Yuezhi forces would fight against the Xiongnu. Zhang was immediately captured by Xiongnu once he ventured into the desert, but was able to escape around 129 BC and eventually made it to Yuezhi, which by then had relocated to Samarkand. While Yuezhi refused to return, it and several other kingdoms in the area, including Dayuan (Kokand) and Kangju, established diplomatic relations with Han. Zhang was able to deliver his report to Emperor Wu when he arrived back in the capital Chang'an in 126 BC after a second and shorter captivity by Xiongnu. After the Prince of Hunxie surrendered the Gansu region, the path to Xiyu became clear and regular embassies between Han and the Xiyu kingdoms commenced. Another expansion plan, this one aimed at the south west, was aimed at the eventual conquest of Nanyue, which was viewed as an unreliable vassal. The plan was to first obtain submission of the south western tribal kingdoms—the largest of which was Yelang (modern Zunyi, Guizhou)—so that a route for a potential back stabbing attack on Nanyue could be made. The Han ambassador Tang Meng (唐蒙) was able to secure the submission of these tribal kingdoms by giving their kings gifts; Emperor Wu established the Commandery of Jianwei (犍为, headquarters in modern Yibin, Sichuan) to govern over the tribes, but eventually abandoned it after being unable to cope with local revolts. Later, after Zhang Qian returned from the western region, part of his report indicated that embassies could more easily reach Shendu (India) and Anxi (Parthia) by going through the south western kingdoms. Encouraged by the report, Emperor Wu sent ambassadors in 122 BC to try to persuade Yelang and Dian (modern eastern Yunnan) into submission again.

Дін

Хан әулетінің негізін қалаушы Хан Гаодзу бұрынғы Цзинь мемлекетінің (қазіргі Шанси провинциясының аумағында) шаман культі өкілдерін өзінің жаңа империясының ресми діни қызметкерлері етіп тағайындады. Император Ву Тай И (немесе, Донг Хуан Тай И) деп аталатын құдайға табынып, оны өзінің шаман кеңесшілері таныстырды, олар оған осы құдайды (және басқа да рухани тұлғаларды, мысалы, Тағдыр шебері Си Мингті) өзінің қасында шақыру тәжірибесін ұсына алды. Император тіпті 118 жылы осы мақсат үшін өзінің Ганкуан сарайы кешенінде (қазіргі Сианьян, Шэньси) "Өмір үйі" (шоу гонг) ғибадатханасын салуға дейін барды. Император Ву ұйымдастырған діни рәсімдердің бірі – қала маңындағы құрбандық болды. Осымен байланысты, "Қала маңындағы құрбандыққа арналған әндер" атты он тоғыз гимн жазылып, Ву билігі тұсында жарияланды. Осы кезеңде Император Ву өлместікке деген қызығушылық таныта бастады. Ол, егер дұрыс ингредиенттерді таба алса, өлместік беретін құдайлық таблеткалар жасауға болатынын айтқан сиқыршылармен байланыс жасады. Алайда ол өзгелердің сиқыршылықпен айналысуын қатаң жазалады. Мысалы, біздің заманымыздан бұрын 130 жылы, Чу Фу атты сиқыршы Чэнь ханбикесіне сиқыршылық пен махаббат сиқырларын үйрету үшін, Ви ханбикесіне қарғыс айту және Император Вудың сүйіспеншілігін қайтарып алу үшін жақындауға тырысқанда, ол Чжан Танды Чу Фуды сиқыршылық жасағаны үшін өлтіруге жіберді, бұл сол кезде заңсыз еді.

Үйдегі деспотизм

Сол кезде, болашақта болатын нәрсенің белгісі ретінде, император У үкімді шенеуніктерге, олардың жазалауда қаталдығына сенуді бастады, мұндай қаталдық әлеуметтік тәртіпті сақтаудың ең тиімді жолы деп сенді және осы шенеуніктерді билікке орналастырды. Мысалы, осындай шенеуніктердің бірі И Цзун (义纵) Динсян (қазіргі Хохот, Ішкі Моңғолия) аймағының әкімі болып тағайындалды және олар ешқандай өлім жазасына тартарлық қылмыс жасаған жоқ болса да, 200 тұтқынды өлім жазасына кесті. Содан кейін ол олардың келіп қонақ болған достарын да өлім жазасына кесті. Б.з.д. 122 жылы Хуайнань патшасы Лю Ань (бұрын император У-дың сенімді кеңесшісі және императорлық таққа таласуға жеткілікті жақын туыс) және оның інісі Лю Ци (赐), Хеншань патшасы, мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды. Олар өз-өзіне қол жұмсады, олардың отбасылары мен көптеген күдіктілер өлім жазасына кесілді. Басқа да вассал патшаларға да осындай шаралар қолданылды, және билік соңына қарай барлық вассал патшалықтары саяси және әскери тұрғыдан әлсіреп қалды. 117 жылы танымал аділ емес өлім жазасы орын алды, онда ауыл шаруашылығы министрі Ян И (颜异) қылмыс жасады деп жалған айыпталды, бірақ шын мәнінде ол бұрын патшалар мен маркиздерден екі есе көп сыйлық алу жоспарына қарсы шыққандықтан мақсатқа алынған. Ян императорды "іштен қаралағаны" үшін жазаланды, бұл шенеуніктердің қорқуына және императорға жағымпаздануға дайын болуына себеп болды.

Аумақты кеңейту, қартаю және параноя

113 жылдан бастап император У өкіметін теріс пайдалану белгілерін көрсетуге кірісті. Ол бастапқыда Чанъаньға жақын жерлерге, кейін одан да алыс аймақтарға саяхаттап, жол бойындағы түрлі құдайларға табынуын жалғастырды, мүмкін, тағы да өлместік іздеумен. Ол сондай-ақ, үлкен сыйлықтармен құрметтеген бірнеше бақталар да ұстады. Бірде ол тіпті біреуін маркиз етіп, қызы, Ең үлкен ханшайым Вэйді оған үйлендірді; алайда, сол бақтал Луань Да кейіннен алаяқ екені анықталып, өлім жазасына кесілді. Император Удың осы саяхаттар мен бақталарға жасаған шығындары ұлттық қазынаға ауыр жүк салды және ол барған жерлерде қиындықтар туғызды, нәтижесінде екі рет командирлердің губернаторлары императордың бүкіл салтанатты тобын қамтамасыз ете алмағандықтан өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. 112 жылы Наньюэ патшалығында (қазіргі Гуандун, Гуанси және солтүстік Вьетнам) дағдарыс туындап, әскери араласуға себеп болды. Сол кезде Жао Син патшасы және оның анасы, жесір патшайым Цзю (太后) – Жао Синнің әкесі Жао Инцзи хан елшісі қызмет еткенде үйленген қытай әйелі – екеуі де Ханға қосылуды жақтады. Бұл шешімге патшалықтың тәуелсіздігін сақтауды қалаған аға премьер-министр Лю Цзя (嘉) қарсы шықты. Жесір патшайым Цзю қытай елшілерін Люді өлтіруге итермелеуге тырысты, бірақ қытай елшілері оны істеуден тартынды. Император У Хан Цянкю (韩千秋) мен Цзюдің інісі Цзю Лэ (乐) басқаратын 2000 сарбаз жіберген кезде, Лю төңкеріс жасап, патша мен жесір патшайымды өлтірді. Содан кейін Лю Чжао Инцзидің тағы бір ұлы Чжао Цзяндеді патша етіп тағайындады және Хан мен Цзюнің әскерлерін талқандады. Бірнеше айдан кейін император У Наньюэге қарсы бес бағыттан шабуыл жасады. 111 жылы хан әскерлері Наньюэ астанасы Паньюйді (番, қазіргі Гуанчжоу) басып алып, бүкіл Наньюэ аумағын Ханға қосып, он командирлік құрды. Сол жылы Миньюэ (қазіргі Фуцзянь) патшаларының бірі Луо Юшань Ханның өзінің патшалығына келесі шабуыл жасауынан қорқып, Ханға қарсы алдын ала шабуыл жасап, бұрынғы Наньюэ және басқа шекаралық командирліктерде бірнеше қалаларды басып алды. 110 жылы ханның әскери қысымымен Луо Юшаньның әріптес патшасы Луо Югу (居古) оны өлтіріп, патшалықты Ханға тапсырды. Алайда, император У Миньюэдің бұрынғы аумағында командирліктер құрмады; керісінше, ол халқын Янцзы және Хуай өзендері арасындағы аймаққа көшірді. Сол жылы император У Тай тауында Фэн және Шан құрбандықтарының ежелгі рәсімін (封禅) үлкен шығынмен өткізді; бұл аспан мен жерге табыну және аспан мен жер құдайларына өлместік іздеу үшін құпия тілек білдіруді қамтыды. Содан кейін ол Тай тауына әр бес жылда бір рет оралып, рәсімді қайталайтынын жарлықтады, бірақ б.з.б. 98 жылы бір рет ғана орындады. Ол үшін және әміршілер үшін көптеген сарайлар салынды. Осы уақытта, император Удың ұлттық қазынаны сарп еткен үлкен шығыстарына жауап ретінде, оның ауыл шаруашылығы министрі Санг Хоньяң көптеген династиялар кейін қайталайтын жоспарды ойлап тапты: тұз және темірдің ұлттық монополиясын құру. Ұлттық қазына төмен бағада басқа тұтыну тауарларын сатып алып, жоғары бағада пайдаға сатады, осылайша қазынаны толтырады, сонымен бірге бағаның өзгеруі тым үлкен болмауын қамтамасыз етеді. 109 жылы император У тағы да аумақты кеңейту науқанын бастады. Осыдан шамамен бір ғасыр бұрын қытайлық генерал Виман Гочжоунның тағын басып алып, Вангеом-сеоң (қазіргі Пхеньян) қаласында Виман Жосонды құрды, ол Ханның номиналды вассалы болды. Виманның немересі Угео патша Цзинь елшілерінің Қытайға өз аумақтары арқылы өтуіне рұқсат бермеген кезде, император Вэй Угео патшамен өту құқығын келісу үшін Вангеомға елші Ше Хе (涉何) жіберді, бірақ Угео патша бас тартты және генералмен бірге Хан елінің шекарасына жақын жерде Шиді өлтірді. Хан елінің шекарасына жақындағанда, Ши генералды өлтіріп, император Уға Жосонды шайқаста жеңгенін мәлімдеді. Император У оның алдауын білмей, оны Ляодун (қазіргі орталық Ляонин) командирлігінің әскери қолбасшысы етіп тағайындады. Патша Угео ашуланып, Ляодунға шабуыл жасап, Шэні өлтірді. Оған жауап ретінде император У Жосонға қарсы екі бағыттан шабуыл жасады (бірін құрлықтан, екіншісін теңізден). Бастапқыда Жосон вассал болуға ұсынды, бірақ Қытай күштерінің Жосон күштерін өзінің мұрагер ханзадасын Чанъанға император Уға құрмет көрсету үшін ертіп баруына рұқсат бермеуінен бейбіт келіссөздер бұзылды. Хан 108 жылы Жосон жерлерін басып алып, төрт командирлік құрды. 109 жылы император У Диан патшалығына (қазіргі шығыс Юньнань) қарсы экспедициялық күш жіберді, оны жаулап алуды жоспарлады. Диан патшасы бағынып берген кезде, ол Хан аумағына қосылды, ал Диан патшасының дәстүрлі билігі мен атағы сақталды. Император У Диан және басқа жақын патшалықтар үстінен бес командирлік құрды. 108 жылы император У генерал Чжао Понуды (赵破奴) Сиюға жорыққа жіберді және ол Таклакан шөлінің солтүстік-шығыс шекарасында орналасқан Лулан және Шэши (қазіргі Сіньцзянның Турпан аймағы) патшалықтарын бағындырды. 105 жылы император У алыс туысқандық желісінен шыққан ханшайымды Усунь (Иссыккөл ойпаты) патшасы Кунмоға (昆莫) үйлендірді, ол кейін оның немересі және мұрагері Циньцюға (芩娶) үйленді, осылайша Хан мен Усунь арасында берік одақ құрылды. Сиюдің басқа патшалықтары да Ханмен қарым-қатынастарын жақсартты. 104 жылы Ханның жақын орналасқан Даюань (Коканд) патшалығына қарсы әйгілі соғыс басталды. Даюань император Удың ең жақсы жылқыларын тапсырудан бас тартты, император Удың елшілері патшаның бас тартуынан кейін оны қорлағандықтан өлтірілді. Император У әйелдерінің бірі, Леди Лидің бауыры Ли Гуанлиді Даюаньға қарсы соғысты басқару үшін генерал етіп тағайындады. 103 жылы Ли Гуанлидің 26 000 сарбаздық армиясы (20 000 қытайлық және 6 000 көшпенді әскер) жеткілікті жабдықталмағандықтан Даюаньға қарсы жеңіліске ұшырады, бірақ 102 жылы Ли 60 000 сарбаздық жаңа армиямен қаланы сумен қамтамасыз етуді тоқтатып, қоршау салды, нәтижесінде Даюань бағынды және 3000 таңдаулы жылқысын тапсырды. Бұл хан жеңісі Сию патшалықтарын бағынуға одан әрі үрейлендірді. Император У Сюннуға бағынуға қысым көрсетуге тырысты, бірақ бейбіт келіссөздер жалғасып жатқанмен, Сюнну император Удың билігінде Хан вассалы болуға ешқашан бағынбады. 103 жылы Чанью Эр Чжао Понуды қоршап алып, оның бүкіл армиясын тұтқынға алды – б.з.б. 119 жылы Вэй Цин мен Хуо Кубин шаньюді дерлік тұтқынға алғанынан бергі Сюннудің алғашқы үлкен жеңісі. Алайда, 102 жылы Хан Даюаньды жеңгеннен кейін Сюнну Хан оған қарсы күшін жұмылдыруы мүмкін деп алаңдап, бейбіт келіссөздерге ұсыныс жасады. Бейбіт келіссөздер ханның орынбасары Чжан Шэннің (张胜) шанью Цидихоуды (且鞮侯) өлтіруге сүмелгі болғаны анықталғаннан кейін сәтсіз аяқталды. Елші, кейін әйгілі Су У, екі онжылдыққа қамауға алынды. 99 жылы император У Сюннуді талқандау мақсатымен тағы да бір экспедициялық күш жіберді, бірақ экспедиция күшінің екі бағыты да сәтсіз аяқталды. Ли Гуанлидің күші қоршауға түсіп, шығуға мүмкіндік алды, ал Ли Гуанның немересі Ли Лин қоршауға түскеннен кейін бағынды. Бір жылдан кейін Ли Лин Сюнну әскерлерін оқытып жатыр деген хабарды алған император У Лидің туыстарын өлім жазасына кесті. Сонымен қатар, император У тарихшы Сыма Цянға оның Шицзисі император У мен оның әкесі император Цзинге соншалықты жағымпаз болмағандықтан наразылық білдірді.

Starting about 113 BC, Emperor Wu began to display further signs of abusing his power. He began to incessantly tour the commanderies, initially nearby Chang'an, but later extending to much farther places, worshipping the various gods on the way, perhaps again in search of immortality. He also had a succession of magicians whom he honoured with great things. In one case, he even made one a marquess and married his daughter, the Eldest Princess Wei, to him; that magician, Luan Da, was later exposed as a fraud and executed. Emperor Wu's expenditures on these tours and magical adventures put a great strain on the national treasury and caused difficulties on the locales that he visited, twice causing the governors of commanderies to commit suicide after they were unable to supply the emperor's entire train. In 112 BC, a crisis in the Kingdom of Nanyue (modern Guangdong, Guangxi, and northern Vietnam) erupted, leading to military intervention. At that time, the King Zhao Xing and his mother Queen Dowager Jiu (樛太后) – a Chinese woman whom Zhao Xing's father Zhao Yingqi had married while he served as an ambassador to Han – were both in favor of becoming incorporated into Han. This was opposed by the senior prime minister, Lü Jia (吕嘉), who wanted to maintain the kingdom's independence. Queen Dowager Jiu tried to goad the Chinese ambassadors into killing Lü, but the Chinese ambassadors were hesitant to do so. When Emperor Wu sent a 2,000 man force led by Han Qianqiu (韩千秋) and Queen Dowager Jiu's brother Jiu Le (樛乐) to try to assist the king and the queen dowager, Lü staged a coup d'état and had the king and the queen dowager killed. Lü then made another son of Zhao Yingqi, Zhao Jiande, king and went on to annihilate the Han forces under Han and Jiu. Several months later, Emperor Wu commissioned a five pronged attack against Nanyue. In 111 BC, the Han forces captured the Nanyue capital Panyu (番禺, modern Guangzhou ) and annexed the entire Nanyue territory into Han, establishing ten commanderies. That same year, one of the co kings of Minyue (modern Fujian), Luo Yushan, was fearful that Han would attack his kingdom next and made a pre emptive attack against Han, capturing a number of towns in former Nanyue and in the other border commanderies. In 110 BC, under Han military pressure, Luo Yushan's co king Luo Jugu (骆居古) assassinated him and surrendered the kingdom to Han. However, Emperor Wu did not establish commanderies in Minyue's former territory; instead, he moved its people to the region between the Yangtze and Huai Rivers. Later that year, Emperor Wu, at great expense, carried out the ancient ceremony of the Feng and Shan sacrifices fengshan (封禅) at Mount Tai; this involved the worship of heaven and earth and presumably a secret petition to the gods of heaven and earth to seek immortality. He then decreed that he would return to Mount Tai every five years to repeat the ceremony, but only did so once in 98 BC. Many palaces were built for him and the princes to accommodate the anticipated cycles of the ceremony. It was around this time that, in reaction to the large expenditures by Emperor Wu that had exhausted the national treasury, his agricultural minister Sang Hongyang conceived of a plan that many dynasties would repeat later: creating national monopolies for salt and iron. The national treasury would further purchase other consumer goods when the prices were low and sell them when the prices were high at profit, thus replenishing the treasury while at the same time making sure the price fluctuation would not be too great. In 109 BC, Emperor Wu started yet another territorial expansion campaign. Nearly a century earlier, a Chinese General named Wiman had taken the throne of Gojoseon and had established Wiman Joseon at Wanggeom seong, (modern Pyongyang), which became a nominal Han vassal. When Wiman's grandson King Ugeo refused to permit Jin's ambassadors to reach China through his territories, Emperor Wei sent an ambassador She He (涉何) to Wanggeom to negotiate a right of passage with King Ugeo, but King Ugeo refused and had a general escort She back to Han territory. When they got close to Han borders, She assassinated the general and claimed to Emperor Wu that he had defeated Joseon in battle. Emperor Wu, unaware of his deception, made him the military commander of the Commandery of Liaodong (modern central Liaoning). King Ugeo, offended, made a raid on Liaodong and killed She. In response, Emperor Wu commissioned a two pronged attack (one by land and one by sea) against Joseon. Initially, Joseon offered to become a vassal, but peace negotiations broke down by the Chinese forces' refusal to let a Joseon force escort its crown prince to Chang'an to pay tribute to Emperor Wu. Han took over the Joseon lands in 108 BC and established four commanderies. Also in 109 BC, Emperor Wu sent an expeditionary force against the Kingdom of Dian (modern eastern Yunnan), planning on conquering it. When the King of Dian surrendered, it was incorporated into Han territory with the King of Dian being permitted to keep his traditional authority and title. Emperor Wu established five commanderies over Dian and the other nearby kingdoms. In 108 BC, Emperor Wu sent general Zhao Ponu (赵破奴) on a campaign to Xiyu, and he forced the Kingdoms of Loulan on northeast border of the Taklamakan Desert and Cheshi (modern Turpan region, Xinjiang) into submission. In 105 BC, Emperor Wu gave a princess from a remote collateral imperial line to Kunmo (昆莫), the King of Wusun (Issyk Kol basin) in marriage, and she later married his grandson and successor Qinqu (芩娶), creating a strong and stable alliance between Han and Wusun. The various Xiyu kingdoms also strengthened their relationships with Han. An infamous Han war against the nearby Kingdom of Dayuan (Kokand) erupted in 104 BC. Dayuan refused to give in to Emperor Wu's commands to surrender its best horses, Emperor Wu's ambassadors were then executed when they insulted the King of Dayuan after his refusal. Emperor Wu commissioned Li Guangli, the brother of concubine Lady Li, as a general to direct the war against Dayuan. In 103 BC, Li Guangli's army of 26,000 men (20,000 Chinese & 6,000 steppe cavalry), without adequate supplies, suffered a humiliating loss against Dayuan, but in 102 BC, Li with a new army of 60,000 men, was able to put a devastating siege on its capital by cutting off water supplies to the city, forcing Dayuan's surrender 3,000 of its prized horses. This Han victory further intimidated the Xiyu kingdoms into submission. Emperor Wu also made attempts to try to intimidate Xiongnu into submission, but even though peace negotiations were ongoing, Xiongnu never actually submitted to becoming a Han vassal during Emperor Wu's reign. In 103 BC, Chanyu Er surrounded Zhao Ponu and captured his entire army – the first major Xiongnu victory since Wei Qing and Huo Qubing nearly captured the chanyu in 119 BC. Following Han's victory over Dayuan in 102 BC, however, Xiongnu became concerned that Han could then concentrate against it, and made peace overtures. Peace negotiations failed when the Han deputy ambassador Zhang Sheng (张胜) was discovered to have conspired to assassinate Chanyu Qiedihou (且鞮侯). The ambassador, the later famed Su Wu, would be detained for two decades. In 99 BC, Emperor Wu commissioned another expedition force aimed at crushing Xiongnu, but both prongs of the expedition force failed. Li Guangli's force became trapped but was able to free itself and withdraw, while Li Ling, Li Guang's grandson, surrendered at the end after being surrounded by Xiongnu forces. One year later, receiving a report that Li Ling was training Xiongnu soldiers, Emperor Wu had Li's clan executed. Moreover, Emperor Wu already bore a grudge against the famed historian Sima Qian because Sima's Shiji was not as flattering to Emperor Wu and his father Emperor Jing as Emperor Wu wanted, so Emperor Wu had Sima Qian castrated. In 106 BC, in order to further better organize the territories, including both the previously existing empire and the newly conquered territories, Emperor Wu divided the empire into 13 prefectures (zhou, 州), but without governors or prefectural governments. Rather, he assigned a supervisor to each prefecture, who would visit the commanderies and principalities in the prefecture on a rotating basis to investigate corruption and disobedience with imperial edicts. In 104 BC, Emperor Wu built the luxurious Jianzhang Palace (建章宮) – a massive structure that was intended to make him closer to the gods. He later resided at that palace exclusively, rather than the traditional Weiyang Palace, which Xiao He had built during the reign of Emperor Gao. About 100 BC, due to the heavy taxation and military burdens imposed by Emperor Wu's incessant military campaigns and luxurious spending, there were many peasant revolts throughout the empire. Emperor Wu issued an edict that was intended to suppress the peasant revolts: he made officials whose commanderies saw unsuppressed peasant revolts liable with their lives. However, this edict had the exact opposite effect, since it became impossible to suppress all of the revolts, officials would merely cover up the existence of the revolts. He executed many people who made fake coins. In 96 BC, a series of witchcraft persecutions began. Emperor Wu, who was paranoid over a nightmare of being whipped by tiny stick wielding puppets and a sighting of a traceless assassin (possibly a hallucination), ordered extensive investigations with harsh punishments. Large numbers of people, many of them high officials, were accused of witchcraft and executed, usually along with their entire clans. The first trial began with Empress Wei Zifu's elder brother in law Gongsun He (公孫賀, the Prime Minister at the time) and his son Gongsun Jingsheng (公孫敬聲, also an imperial official, but arrested under corruption charges), quickly leading to the execution of their entire clan. Also caught in this disaster were Crown Prince Ju's two elder sisters Princess Yangshi (陽石公主, who was said to have a romantic relationship with her cousin Gongsun Jingsheng) and Princess Zhuyi (諸邑公主), as well as his cousin Wei Kang (衛伉, the eldest son of the deceased general Wei Qing), who were all accused of witchcraft and executed in 91 BC. These witchcraft persecutions later became intertwined in succession struggles and erupted into a major catastrophe.

Тақ мұрагері Джуның көтерілісі

94 жылы император Удың кіші ұлы Лю Фулин, оның сүйікті кәнизағы, леди Гуй (консорт Чжао) туды. Император У осындай қартайған шақта (62 жаста) балалы болуына қуанды, және Консорт Чжаоның 14 ай бойы жүкті болғаны (мифтік император Яомен бірдей) үшін, ол Консорт Чжаоның сарайының қақпасын "Яо анасының қақпасы" деп атады. Бұл императордың Консорт Чжао мен Принц Фулинге деген ықыласына байланысты Лю Фулинді мұрагер принц етіп алмақшы деген болжамға әкелді. Оның шынымен де осындай әрекет жасағысы келетіндігіне ешқандай дәлел болмағанмен, келесі бірнеше жылда Тақ ханзадасы Джу мен оның анасы Императрица Вэйге қарсы осындай уәделерге сүйене отырып, құпия жоспарлар жасалды. Осы уақытқа дейін император У мен оның мұрагер ханзадасы арасында жылы, бірақ қандай да бір шиеленісті қарым-қатынас болды, ол әкесінің қалауындай амбициялық емес шығар. Жасы ұлғайған сайын император Джуның анасы Император Вэй Цзифуға деген қызығушылығы азая бастады, бірақ ол оны құрметтейтін болды және ол сарай істеріне абсолютті билік жүргізді, сондықтан император У Император Вэйден ешқандай есеп сұрамады. Ол астанадан кеткенде, император билікті мұрагер ханзада Джуға береді. Алайда, ақыр соңында екеуінің саясаты бойынша келіспеушіліктер пайда бола бастады, Джу жеңілдікті жақтырады, ал У кеңесшілері (қатаң және кейде жемқор шенеуніктер) керісінше шақырады. 106 жылы Вэй Цин қайтыс болғаннан кейін және Гонсун Хе өлтірілгеннен кейін, ханзада Джуның үкіметте күшті одақтастары қалмады. Басқа шенеуніктер Джуға жалған айып тағып, қарсы сөйлей бастады. Бұл арада Император У одан сайын оқшауланып, жас кәнизақтармен уақыт өткізді, көбінесе Джу мен Вэйге қол жетімді болмады. Принц Джуға қарсы құпия жоспарлар жасаушылар арасында жаңадан тағайындалған құпия барлау қызметінің басшысы Цзян Чонг (江充) болды, ол бірде императорлық жолды дұрыс қолданбағаны үшін өзінің көмекшілерінің біреуін тұтқындағаннан кейін Джумен кездесті. Тағы бір қастандық жасаушы - императорлық кәнизақтарға қамқорлық жасауды басқаратын бас евнук Су Вэнь (蘇文), ол бұрын Джуға қарсы жалған айып таққан болатын, ол Удың ауруына қуанышты екенін және кіші кәнизақтардың бірімен неке адалдығын бұзғандығын мәлімдеген. Цзян және басқалар Хан хан ордасындағы беделді адамдарды сиқыршылықта айыптады. Цзян мен Су Жү ханзадаға қарсы әрекет ету үшін сиқыршылықты қолданды. Сол кезде Ганькуан сарайында болған Император Удың рұқсатымен Цзян түрлі сарайларды іздестіріп, ақырында Принц Цзю мен Император Вэйдің сарайына жетті. Ол сарайларды қазып, талқандап жатқанда, құпия түрде құрмаға жұлдызшаларды, сырлы жазулар жазылған маталарды отырғызды. Содан кейін ол іздестіру кезінде сол заттарды тапқанын айтты. Принц Джу өзін ақтарып алғанын білгенде қатты шошып кетті. Оның ұстазы Ши Де (石德) Цинь әулетінің Ин Фусу тарихын келтіріп, Император Удың өліп қалғаны мүмкін екенін айтты. Бастапқыда ханзада Джу әкесінің алдында өзін қорғау үшін Ганкуан сарайына асығып барғысы келді. Бірақ Цзянның хабаршылары келе жатқанын білген соң, Шидің ұсынысына құлақ асуды жөн көрді. Жү ханзадасы У императорының елшісі болып көрінген адамды жіберіп, Цзян мен басқа да қастандықшыларды ұстауға тырысты. Су қашып кетті, бірақ Джу Цзянды әкесімен қарым-қатынасын бұзғаны үшін айыптап, Цзянды өзі өлтірді. Анасының қолдауымен Джу өзінің күзетшілерін, бейбіт тұрғындарды және тұтқындарды оны қорғауға дайындады. Су Ганькуан сарайына қашып барып, Принц Джуды елге опасыздық жасады деп айыптайды. Император У бұл шындыққа сенбейді және (осы кезде) Принц Джу Цзянға ашуланған деп сенді, Принц Джуны шақыру үшін Чанъанға хабаршы жіберді. Хабаршы Чанъанға бармай, қайта оралып, Император Уға ханзада Джу төңкеріс жасауда деп жалған хабар берді. Ашулы Император У өзінің немере інісі, премьер-министр Лю Кумаоға (刘屈犛) көтерілісті басуға бұйрық берді. Екі жақ та бес күн бойы Чанъань көшелерінде шайқасты, бірақ Лю Кумаоның әскерлері Принц Джуның әкесі рұқсат бермегенін анық көргеннен кейін жеңіп шықты. Ханзада Джу жеңілгеннен кейін екі ұлы мен бірнеше жеке күзетшілерімен бірге астанадан қашуға мәжбүр болды. Бір айлық болған немересі Лю Биньиден басқа, оның барлық отбасы мүшелері қамауға алынып, өлтірілді. Оның анасы, Император Вэй, Император У оны биліктен шығару үшін қызметкерлерін жібергенде, өзін-өзі өлтірді. Олардың мәйіттері абайсызда, қабір белгілері жоқ далаға көмілді. Жү ханшайымының жақтастары қатыгездікпен қысым көрсетілді және ханзадаға көмектескен бейбіт тұрғындар жер аударылды. Тіпті қала қақпасының күзетшісі Тянь Жэнь (田仁), Принц Джудың қашуына кедерес келтірмеген және армия қолбасшысы Жэнь Ань (任安), көтеріліске қатыспауды шешкен, олар да симпатиясы бар деп айыпталып, өлім жазасына кесілді. Император У ашуын тоқтатпады және Принц Джуны іздеуге бұйрық берді. Кішкентай шенеунік Линху Мао (令狐茂) өмірін қауіпке тігіп, Принц Джудің жанында сөйлегеннен кейін, Император Удың ашуы басылды. Алайда, ол Принц Джуге кешірім беруге асықпады. Принц Джу Ху округіне (湖縣, қазіргі Саньмэнься, Хэнань) қашып, кедей шаруа отбасының үйінде паналады. Жақсы жүректі үй иелері олардың көптеген адамдардың күнделікті шығындарын көтере алмайтынын білген Принц жақын жерде тұратын ескі досынан көмек сұрады. Алайда, бұл олардың тұрған жерін ашты және оны тез арада сыйлық күтіп жүрген жергілікті шенеуніктер тауып алды. Әскерлермен қоршалып, қашуға ешқандай мүмкіндік көре алмаған Принц өзін-өзі дарға асты. Оның екі ұлы және оларды бағып қорғаған отбасы да Принцпен бірге қайтыс болды, себебі үкімет әскерлері аулаға кіргеннен кейін барлығын өлтірді. Рейдке жетекшілік еткен екі жергілікті шенеунік, Чжан Фучан (张富昌) және Ли Шоу (李寿), императордан сыйлық алу үшін Принцтің денесін Чанъаньға жеткізуге асықты. Император У ұлының өліміне қатты қайғырды, бірақ уәдесін орындап, шенеуніктерге сыйлық берді.

In 94 BC, Emperor Wu's youngest son Liu Fuling was born to a favorite concubine of his, Lady Gouyi (Consort Zhao). Emperor Wu was ecstatic in having a child at such an advanced age (62 years old), and because Consort Zhao purportedly had a pregnancy that lasted 14 months (the same as the mythical Emperor Yao), he named Consort Zhao's palace gate "Gate of Yao's mother." This led to speculation that the emperor, due to his favor of Consort Zhao and Prince Fuling, wanted to make Liu Fuling the crown prince instead. While there was no evidence that he actually intended to do anything as such, over the next few years, conspiracies against Crown Prince Ju and his mother Empress Wei arose that were inspired by such rumors. Up to this point, there had been a cordial but somehow fragile relationship between Emperor Wu and his crown prince, who perhaps was not as ambitious as his father wished. As he grew older, the Emperor came to be less attracted to Ju's mother, Empress Wei Zifu, though he continued to respect her and she had such absolute power over palace affairs that Emperor Wu did not ask for any report from Empress Wei, contrary to the custom and law that emperors asked empresses to report on important actions regarding the house and the royal family once every five days. When he left the capital, the Emperor would delegate authority to Crown Prince Ju. Eventually, however, the two began to have disagreements over policy, with Ju favoring leniency and Wu's advisers (harsh and sometimes corrupt officials) urging the opposite. After Wei Qing's death in 106 BC and Gongsun He's execution, Prince Ju had no strong allies left in the government. The other officials then began to publicly defame and plot against him. Meanwhile, Emperor Wu was becoming more and more isolated, spending time with young concubines, often remaining unavailable to Ju or Wei. Conspirators against Prince Ju included Jiang Chong (江充), the newly appointed head of secret intelligence, who had once had a run in with Ju after arresting one of his assistants for improper use of an imperial right of way. Another conspirator was Su Wen (蘇文), chief eunuch in charge of caring for imperial concubines, who had previously made false accusations against Ju, claiming he was joyful over Wu's illness and had an adulterous relationship with one of the junior concubines. Jiang and others made many accusations of witchcraft against important people in the Han court. Jiang and Su decided to use witchcraft as the excuse to move against Prince Ju himself. With approval from Emperor Wu who was then at the Ganquan Palace, Jiang searched through various palaces, ostensibly for witchcraft items, eventually reaching Prince Ju's and Empress Wei's palace. While completely trashing the palaces up with intensive digging, he secretly planted witchery dolls and pieces of cloth with mysterious writings. He then announced that he had found the items there during the search. Prince Ju was shocked, knowing that he was framed. His teacher Shi De (石德), invoking the story of Ying Fusu of the Qin dynasty and raised the possibility that Emperor Wu might already be dead, suggesting that Prince Ju start an uprising to fight the conspirators. Prince Ju initially hesitated, wanting to speed to Ganquan Palace to defend himself before his father. But, when he found out that Jiang's messengers were already on their way, he decided to follow Shi's suggestion. Prince Ju sent an individual to impersonate a messenger from Emperor Wu to lure and arrest Jiang and the other conspirators. Su escaped, but Ju accused Jiang of sabotaging his relationship with his father, and personally killed Jiang. With the support of his mother, Ju enlisted his guards, civilians, and prisoners in preparation to defend him. Su fled to Ganquan Palace and accused Prince Ju of treason. Emperor Wu, not believing it to be true and correctly (at this point) believing that Prince Ju had merely been angry at Jiang, sent a messenger back to Chang'an to summon Prince Ju. The messenger did not dare to proceed to Chang'an, but instead returned and gave Emperor Wu the false report that Prince Ju was conducting a coup. Enraged, Emperor Wu ordered his nephew, Prime Minister Liu Qumao (刘屈犛), to put down the rebellion. The two sides battled in the streets of Chang'an for five days, but Liu Qumao's forces prevailed after it became clear that Prince Ju did not have his father's authorization. Prince Ju was forced to flee the capital following the defeat, accompanied only by two of his sons and some personal guards. Apart from a grandson Liu Bingyi, who was barely a month old and thrown into prison, all other members of his family were left behind and killed. His mother, Empress Wei, committed suicide when Emperor Wu sent officials to depose her. Their bodies were carelessly buried in fields without proper tomb markings. Prince Ju's supporters were brutally cracked down on and civilians aiding the crown prince were exiled. Even Tian Ren (田仁), an official city gatekeeper who did not stop Prince Ju's escape, and Ren An (任安), an army commander who chose not to actively participate in the crackdown, were accused of being sympathizers and executed. Emperor Wu continued to be enraged and ordered that Prince Ju be tracked down. After a junior official, Linghu Mao (令狐茂), risked his life to speak on Prince Ju's behalf, Emperor Wu's anger began to subside. However, he waited to issue a pardon for Prince Ju. Prince Ju fled to Hu County (湖縣, in modern Sanmenxia, Henan) and took refuge in the home of a poor peasant family. Knowing that their good hearted hosts could never afford the daily expenditure of so many people, the Prince sought help from an old friend who lived nearby. However, this move exposed their whereabouts, and he was soon tracked down by local officials eager for a reward. Surrounded by troops and seeing no chance of escape, the Prince hung himself. His two sons and the family housing them died with him after the government soldiers eventually broke into the yard and killed everyone. The two local officials who led the raid, Zhang Fuchang (張富昌) and Li Shou (李寿), wasted no time in taking the Prince's body to Chang'an to claim a reward from the emperor. Emperor Wu, although greatly saddened to hear the death of his son, had to keep his promise and rewarded the officials.

Билік етуінің соңы және өлімі

Тіпті Цзян Чонг пен принц Цзю қайтыс болғаннан кейін де, сиқыршылыққа қарсы қудалау жалғасты және Вэй Цзифутың қызғанышы Ли әулетін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен жазалауға әкелді. Ли Гуанли әскери білімізсіздігімен қажетсіз шығындарға себеп болды. 90 жылы Ли Цзиньньнуға қарсы жорыққа жіберілген кезде Гуо Ранг (郭) есімді евнух Ли мен оның саяси одақтасы, премьер-министр Лю Кумаоның император Уға қарсы сиқыр қолдануға тырысқанын әшкереледі. Лю және оның отбасы дереу тұтқындалып, кейін өлім жазасына кесілді. Лидің отбасы да тұтқындалды және сатқын Ли Линнің де Цзиньньнуға қашқаннан кейін жазаланды. Ли бұл жаңалықты естіген соң император Уға қарсы тұруға қауіпті тактика қолданды, бірақ оның жоғары шенді офицерлерінің бірі бүлік көтергенде сәтсіз аяқталды. Ол Цзиньньну әскерінің шабуылына ұшырады. Ол Цзиньньнуға көшті, ал император У Ли әулетін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп жазалады. Цзиньньну ішінде Лидің өзі басқа хань сатқындарымен, әсіресе Вэй Люмен (衛律)мен шайқасты, ол Лидің жаңа, жоғары лауазымды дезертир ретінде Чанюдың қамқорлығына қатты қызғанды. Осы кезде император У сиқыршылық айыптауларының көбінесе жалған екенін түсінді, әсіресе мұрагер ханзаданың бүлігіне қатысты. 92 жылы император Гаоның ғибадатханасының басқарушысы Тянь Цзяньцю император Гаоның түсінде принц Цзюні өлтірместен, ең көп дегенде, қамшымен жазалау керектігін айтқанын мәлімдеді. Ол Суды өртеп, Цзянның отбасын жазалады. Сонымен қатар, ол Тяньды премьер-министр етіп тағайындады. Ол принц Цзюні қатты сағынғанын айтса да (оның қайтыс болған ұлына қайғы мен өкініш білдіре отырып, сарай мен құрбандық алаңын да салған), сол кезде принц Цзюнінің жалғыз тірі қалған ұрпағы Лю Биньидің түрмеде бала кезінде отыруын түзетуге тырыспады. Саяси жағдай күрт өзгерген соң, император У өзінің бұрынғы саяси қателіктері үшін бүкіл ұлттан кешірім сұрады, бұл іс-әрекет тарихқа Луньтайдың өкініш жарлығы (輪台悔詔) ретінде енді. Ол тағайындаған премьер-министр Тянь әскерлерді кері қайтарып, халықтың ауыртпалығын жеңілдетуді жақтады. Тянь сонымен қатар ауыл шаруашылығын дамытты, бірнеше ауыл шаруашылығы сарапшылары әкімшіліктің маңызды мүшелері болды. Соғыстар мен аумақты кеңейту көбінесе тоқтатылды. Бұл саясаттар мен идеалдарды мұрагер принц Цзю қолдады және оның өлімінен кейін жылдар өткен соң іске асырылды. 88 жылы император У ауыр сырқатқа шалдықты. Принц Цзю қайтыс болғандықтан, нақты мұрагер болмады. Ян ханзадасы Лю Дан - император Удың ең үлкен тірі ұлы, бірақ император У оны да, оның кіші інісі Гуанлинг ханзадасы Лю Сюйді де заңды құрметтемейтіндіктен лайықсыз деп санады. Ол мұрагердің жалғыз лайықтысы - кіші ұлы Лю Фулинг екенін шешті. Сондықтан ол Хуо Гуанды әлеуетті регент ретінде таңдады, оны қабілетті және адал деп санады және Фулингтің регенттігін Хуоға сенірді. Император У сондай-ақ ханшайым Фулингтің анасы Консорт Чжаоның өлім жазасын берді, өйткені ол бұрынғы император Лю сияқты толық билікке ие жесір императорға айналуы мүмкін деп қорқып отырды. Хуоның ұсынысы бойынша ол этникалық Цзиньньну шенеунігі Цзинь Мидиді және генерал Шангуан Цзиені тең регенттер етіп тағайындады. Ол б.з.б. 87 жылы принц Фулингті мұрагер ханшайым етіп тағайындағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Мұрагер Фулинг келесі 13 жыл бойы император Жао ретінде таққа отырды. Император Удың билігінде императрица Чэнь Цзяо және императрица Вэй Цзифу ғана екі императрица болды. Император У императрица Вэй Цзифу өзін-өзі өлтіргеннен кейін ешкімді императрица қылмады және кімнің өзімен бірге ғибадатханада сақталуы керектігі туралы ешқандай нұсқау қалдырмады. Ол Қытай пирамидаларының ең танымал Маолин үйіндісіне жерленген. Хуо Гуан қайтыс болған императорға 500 әдемі әйелді жіберді. Халық аңызына сәйкес, олардың 200-і күзетшілермен жыныстық қатынаста болғандары үшін жазаланды. Кейін Хуо әулеті өлтіріліп, императордың қабірін Химей тонады.

Even after Jiang Chong and Prince Ju both died, the witchhunt continued and combined with Wei Zifu's jealousy led to the execution of the Li family on accounts of treason. General Li Guangli caused unnecessary losses with his military incompetence. In 90 BC, while Li was assigned to a campaign against Xiongnu, a eunuch named Guo Rang (郭穰) exposed how Li and his political ally, Prime Minister Liu Qumao, were conspiring to use witchcraft on Emperor Wu. Liu and his family were immediately arrested and later executed. Li's family was also taken into custody and later executed after the traitor Li Ling also defected to the Xiongnu. Li, after learning the news, used risky tactics to attempt a standoff against Emperor Wu, but failed when some of his senior officers mutinied. On his retreat, he was ambushed by Xiongnu forces. He defected to Xiongnu and Emperor Wu executed the Li clan for treason soon after. Even within the Xiongnu, Li himself also fought with other Han traitors, especially Wei Lü (衛律), who was extremely jealous of the amount of Chanyu's favor that Li gained as a new, high profile defector. By this time, Emperor Wu realized that the witchcraft accusations were often false accusations, especially in relation to the crown prince rebellion. In 92 BC, when Tian Qianqiu, then the superintendent of Emperor Gao's temple, wrote a report claiming that Emperor Gao told him in a dream that Prince Ju should have only been whipped at most, not killed, Emperor Wu had a revelation about what had led to his son's rebellion. He had Su burned and Jiang's family executed. He also made Tian prime minister. Although he claimed to miss Prince Ju greatly (he even built a palace and an altar for his deceased son as a sign of grief and regret), he did not at this time rectify the situation where Prince Ju's only surviving progeny, Liu Bingyi, languished in prison as a child. With the political scene greatly changed, Emperor Wu publicly apologized to the whole nation about his past policy mistakes, a gesture known to history as the Repenting Edict of Luntai (輪台悔詔). The Prime Minister Tian he appointed was in favor of retiring the troops and easing hardships on the people. Tian also promoted agriculture, with several agricultural experts becoming important members of the administration. Wars and territorial expansion generally ceased. These policies and ideals were those supported by Crown Prince Ju, and were finally realised years after his death. By 88 BC, Emperor Wu had become seriously ill. With Prince Ju dead, there was no clear heir. Liu Dan, the Prince of Yan, was Emperor Wu's oldest surviving son, but Emperor Wu considered both him and his younger brother Liu Xu, the Prince of Guangling, to be unsuitable, since neither respected laws. He decided that the only suitable heir was his youngest son, Liu Fuling, who was only six at that time. He therefore also chose a potential regent in Huo Guang, whom he considered to be capable and faithful, and entrusted Huo with the regency of Fuling. Emperor Wu also ordered the execution of Prince Fuling's mother Consort Zhao, out of fear that she would become an uncontrollable empress dowager with full power like the previous Empress Lü. At Huo's suggestion, he made ethnic Xiongnu official Jin Midi and general Shangguang Jie co regents. He died in 87 BC, shortly after making Prince Fuling crown prince. Crown Prince Fuling then succeeded to the throne as Emperor Zhao for the next 13 years. Empress Chen Jiao and Empress Wei Zifu were the only two empresses during Emperor Wu's reign. Emperor Wu did not make anyone empress after Empress Wei Zifu committed suicide, and he left no instruction on who should be enshrined in his temple with him. He lies buried in the Maoling mound, the most famous of the so called Chinese pyramids. Huo Guang sent 500 beautiful women there for the dead emperor. According to folk legend, 200 of them were executed for having sex with the guards. Huo's clan was later killed and the emperor's tomb was looted by Chimei.

Мұра

Тарихшылар император Уды екіұшты қабылдады, және оның өмірі туралы қайшы мәліметтер де бар. Ол билігінің кезінде Қытайдың Хан империясының аумағын шамамен екі есеге ұлғайтты, ал ол бағындырған жерлердің көп бөлігі бүгінгі Қытайдың құрамында. Ол Конфуций ілімін ресми түрде қолдады, бірақ Цинь Ши Хуан сияқты, өзінің империясын басқару үшін сыйлықтар мен жазалардың заңдық жүйесін пайдаланды. Император Удың ысырапшыл және шарбақ болғаны айтылады, оның саясаты халқына ауыртпалық тудырды. Сондықтан ол көбінесе Цинь Ши Хуанмен салыстырылады. Оның жасаған қателіктері мен сенімсіздігі үшін жазалар өте қатал болды. Әкесі Жеті мемлекет көтерілісіне қатысқандардың көптегенін өлімнен құтқарды және олардың біразын өзінің мазарының құрылысына жұмыс істеуге мәжбүрледі. Император У Лю Ань ісі, Хеншань, колдовствоны қуалауы және принц Цзю көтерілісі кезінде мыңдаған адамдар мен олардың отбасыларын өлтірді. Ол әйелдерінің туыстарын Сяньбилермен күресуге пайдаланды, олардың кейбіреулері сәтті және әйгілі генералдарға айналды. Вэй Цин мен Хуо Кубинь оның сүйіктілері болған деген болжам бар. Вэй Цин императордың мазарында жерленген. Ол соңғы патшайымын өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті. Оның бала кезінен таныс болған сүйіктісі Хан Юань патшайымның бұйрығымен сарай қызметшісімен байланыс жасағаны үшін өлімге кесілді. Хан Уди де, император У да билігінің алғашқы жылдарында Чу жанрын қолдады, ал кейінірек шамандық байланысты поэзияны қолдауды жалғастырды. Император У түрлі қойылымдарға әндер мен музыка жазу үшін ақындар мен музыканттарды шақырды, сондай-ақ би қозғалыстарын қою және рухани және материалдық әлемді үйлестіру үшін хореографтар мен шамандарды қолданды. Ол осыдан туындаған салтанатты өнерлеулерді, әсіресе мыңдаған шамдардың жарығымен жарқыраған түнгі өнерлеулерді ұнатты. Хан поэзиясына тән фу стилі де император Удың ордасында, оның жетекші тұлғасы Сима Сянру кезінде қалыптасты. Алайда, Симаның Чу цы стиліне алғашқы қызығушылығы кейіннен поэзияның жаңа формаларына жол берді. Билігінің басында Чу цы стилімен таныс ақындарды қолдағаннан кейін, император У кейіннен өзінің және ордасының қызығушылығын басқа әдеби бағыттарға бұрған сияқты. Император Удың поэзияға қосқан тағы бір маңызды үлесі – Императорлық музыка бюросын (юэфу) ресми мемлекеттік бюрократиялық аппараттың бір бөлігі ретінде құруы: Музыка бюросы музыка мен поэзияға қатысты мәселелермен айналысты, өйткені әндер музыканың бір бөлігі болды және дәстүрлі қытай поэзиясы проза ретінде айтылмай, ән немесе оқылатын деп есептелді. Музыка бюросы Хан императоры Удың тұсында гүлденді, ол 120 ж. б.з. Музыка бюросын құрған деп есептеледі. Алайда, бұрыннан бар музыка кеңсесі болған және император У үкіметтік реформасының бір бөлігі ретінде оның аумағын кеңейткен, оның мақсатын және функциясын өзгерткен, мүмкін қайта атаған және осылайша жаңа мекеме құрған сияқты. Бұл мекеменің міндеттері әртүрлі халық әндерін жинап, бейімдеу және оркестрлеу, сондай-ақ жаңа материал әзірлеу болды. Император Удың Музыка бюросы бүкіл елдегі халық әндерін және балладаларды жинап қана қоймай, сонымен қатар Орталық Азияның күйлері мен әуендеріне негізделген әндерді жинады, жаңа мәтіндер жазылып, бұл күйлерге үйлесімді болды және әртүрлі ұзындықтағы жолдармен және жаңа сөздердің енгізілуімен сипатталды. Қалай болғанда да, ол Музыка бюросын діни жаңалықтарының маңызды бөлігі ретінде пайдаланғаны және Сима Сянруға поэзия жазуды тапсырғаны белгілі. Музыка бюросының поэзияның белгілі бір стилін дамытуы мен таратуы нәтижесінде бұл стиль «Музыка бюросы» стилі немесе юэфу (кейінірек оның дамуында «жаңа юэфу», «еліктеу» немесе «әдеби юэфу») деп аталды.

Historians have treated Emperor Wu with ambivalence, and there are certainly some contradictory accounts of his life. He roughly doubled the size of the Han empire of China during his reign, and much of the territory that he annexed is now part of modern China. He officially encouraged Confucianism, yet just like Qin Shi Huang, he personally used a legalist system of rewards and punishments to govern his empire. Emperor Wu is said to have been extravagant and superstitious, allowing his policies to become a burden on his people. As such he is often compared to Qin Shi Huang. The punishments for perceived failures and disloyalty were often exceedingly harsh. His father saved many participants of Rebellion of the Seven States from execution, and made some work in constructing his tomb. Emperor Wu had killed thousands of people and their families over the Liu An affair, Hengshan, his prosecution of witchcraft, and the Prince Ju revolt. He used some of his wives' relatives to fight Xiongnu, some of whom become successful and famous generals. There is evidence to suggest that the two of them, Wei Qing and Huo Qubin, may have been his lovers. Wei Qing was buried in the Emperor's mausoleum. He forced his last queen to commit suicide. His lover, Han Yuan, whom he had known since childhood, was executed on the Queen Dowager's orders for having an affair with a palace maid. > and Han Wudi both supported the Chu genre of poetry in the earlier years of his reign, and also continued to support shamanically linked poetry during the later years of his reign. Emperor Wu employed poets and musicians in writing lyrics and scoring tunes for various performances and also patronized choreographers and shamans in this same connection for arranging the dance movements and coordinating the spiritual and the mundane. He was quite fond of the resulting lavish ritual performances, especially night time rituals where the multitudinous singers, musicians, and dancers would perform in the brilliant lighting provided by of thousands of torches. The fu style typical of Han poetry also took shape during the reign of Emperor Wu in his court, with poet and official Sima Xiangru as a leading figure. However, Sima's initial interest in the chu ci style later gave way to his interest in more innovative forms of poetry. After his patronage of poets familiar with the Chu ci style in the early part of his reign, Emperor Wu later seems to have turned his interest and his court's interest to other literary fashions. Another of Emperor Wu's major contribution to poetry was through his organization of the Imperial Music Bureau (yuefu) as part of the official governmental bureaucratic apparatus: the Music Bureau was charged with matters related to music and poetry, as lyrics are a part of music and traditional Chinese poetry was considered to have been chanted or sung, rather than spoken or recited as prose. The Music Bureau greatly flourished during the reign of Emperor Wu of Han, who has been widely cited to have founded the Music Bureau in 120 BCE. However, it seems more likely that there was already a long standing office of music and that Emperor Wu enlarged its size as part of his governmental reorganization, changing its scope and function and possibly renaming it and thus seeming to have established a new institution. The stated tasks of this institution were apparently to collect popular songs from different and adapt and orchestrate these, as well as to develop new material. Emperor Wu's Music Bureau not only collected folk songs and ballads from where they originated throughout the country, but also collected songs reportedly based on Central Asian tunes or melodies, with new lyrics which were written to harmonize with the existing tunes, and characterized by varying line lengths and the incorporation of various nonce words. In any case, he is widely held to have used the Music Bureau as an important part of his religious innovations and to have specifically commissioned Sima Xiangru to write poetry. Because of the development and transmission of a particular style of poetry by the Music Bureau, this style of poetry has become known as the "Music Bureau" style, or yuefu (and also in its later development referred to as "new yuefu", "imitation", or "literary yüeh fu").