Кіріспе

"Едемнің айдаһарлары: Адам интеллектісінің эволюциясы туралы болжамдар" – Карл Саганның 1977 жылы жарық көрген кітабы. Кітапта автор антропология, эволюциялық биология, психология және компьютерлік ғылым салаларын үйлестіріп, адам интеллектісінің қалай дамығанын қарастырады. Саган интеллекті өлшеудің сандық әдісін табу туралы әңгімелейді. Ол ми мен дене массасы арақатынасының интеллектің өте жақсы корреляциялық көрсеткіші екенін айтады, адамдарда бұл көрсеткіш ең жоғары, дельфиндерде екінші орында тұр, бірақ бұл үрдіс кішкентай жануарлардың (әсіресе, құмырсқалардың) арасында бұзылады, олар тізімде пропорционалды түрде жоғары орналасады. Кітапта сонымен қатар мидың эволюциясы (адамның неокортексінің функциясына ерекше назар аударылады), ұйқы мен түстің эволюциялық мақсаты, шимпанзелердің қол тілімен қарым-қатынас жасау қабілеттері және адамзаттың туа біткен қорқыныштары мен мифтерінің себептері талқыланады. "Едемнің айдаһарлары" деген атау ежелгі адамның жыртқыштарға, әсіресе, жорғалаушыларға қарсы күресінен туған мәдени сенімдер мен айдаһарлар туралы мифтерге қатысты болжамнан алынған. "Едемнің айдаһарлары" кітабы Пулитцер сыйлығына ие болды. 2002 жылы Джон Скойлс және Дорион Саган "Up from Dragons" атты осы кітапқа жалғас жариялады.

Қорытынды

Кітап Саганның Торонто университетінде оқыған Табиғи философия бойынша Якоб Броновский естелік лекциясының кеңейтілген нұсқасы болып табылады. Кіріспеде Саган өзінің тезисін ұсынады – "ақыл – анатомиясы мен физиологиясының салдары, және басқа ештеңе де емес" – Чарльз Дарвин мен Альфред Рассел Уоллес еңбектеріне сілтеме жасай отырып. 2-тарауда Саган "Космикалық күнтізбе" арқылы Ұлы жарылыстан бастап адам цивилизациясының пайда болуына дейінгі түрлердің эволюциясын қысқаша баяндайды, онда күнтізбедегі бір жыл Ұлы жарылыстан бергі уақытқа сәйкес келеді. Саган осы аналогияны "Космос" телесериалында да қолданған. Бір ғарыштық жылда Жердің жұлдызаралық материядан қыркүйек айының басында ғана қалыптасатыны, динозаврлардың Рождество қарсаңында пайда болатыны, гүлдердің 28 желтоқсанда өсіп шығатыны және адамдардың Жаңа жыл қарсаңында түнгі сағат 10:30-да пайда болатыны қызықты. Барлық тарихи жазбалар желтоқсанның 31-і күнінің соңғы 10 секундында шоғырланған; ал орта ғасырдың аяғынан бүгінгі күнге дейінгі уақыт бір секундтан да азды құрайды.

Қабылдау

Нью-Йорк Таймс газетіне жазған мақаласында Джон Леонард кітапты "керемет" деп атап, Саганды "ғылыми Роберт Редфорд – әдемі, сөзді шешен және іске бейім" деп сипаттады. Кітап 1978 жылы Пулитцер сыйлығымен марапатталды.

Танымал мәдениетте

2008 жылы клавишашы және продюсер Трэвис Дикерсон, гитара виртуозы Бакетхед және барабаншы Брайан "Брейн" Мантия бірлесіп "The Dragons of Eden" альбомын жарыққа шығарды. Альбомдағы тректердің атаулары кітаптың тарауларынан алынған.