Кіріспе

Сербиядағы көлік саласына шолу

Сербиядағы көлік саласына автомобиль, теміржол, әуе және су көлігі кіреді. Жол көлігі ірі (мемлекеттік) және кіші (жергілікті) жолдардың кең желісін қамтиды. Теміржол көлігі жеткілікті деңгейде дамыған, бірақ екі жол және электрлендіру жиі кездеспейді. Су көлігі негізінен өзен арқылы жүзеді, ал әуе көлігі елдің үш ірі халықаралық әуежайына байланысты.

Тарихи алдын ала қарау

Бауырлас және бірлік тас жолы Орталық Шығыс Еуропаның алғашқы автокөлік жолдарының бірі болды. 1950 жылы ашылған бұл жол Югославия жол жүйесінің тірегіне айналып, Белградты Загреб және Любляна арқылы Австрия шекарасымен, ал Ниш және Скопье арқылы Грекия шекарасымен байланыстырды. Ол Орталық Еуропа мен Оңтүстік-Шығыс Еуропа және Таяу Шығысты байланыстыратын басты жолға айналды. Бүгінде Белградтан Хорватия шекарасына дейінгі бөлігі А3 деп аталады және Сербияны тікелей автокөлік жолымен Словения, Италия, Австрия және Батыс Еуропаның қалған елдерімен байланыстырады. Белградты Нишпен және одан әрі Солтүстік Македония шекарасымен байланыстыратын бөлігі – А1 автокөлік жолы, ол Скопье және Салоникиден өтіп, Афинаға дейін созылады. Югославияның тарауы және геостратегиялық өзгерістерге байланысты А1, Белградты солтүстікке қарай Нови-Сад, Суботица және Венгрия шекарасына дейін, Будапештке дейін жалғастыратын автокөлік жолымен қосылды. Ниш қаласында автокөлік жолы Пирот арқылы Болгария шекарасына дейін жалғасады, одан Болгария астанасы Софиямен байланысып, Стамбулға дейін барады. Бұл жол Балқанды Түркиямен, Таяу Шығыспен және Азияның қалған бөлігімен байланыстыратын ең қолайлы автокөлік жолы болып табылады.

Темір жол көлігі

2015 жылдың наурызынан бастап Сербия үкіметі Сербия теміржолын жеке бизнеске бөліп, үш қосымша жаңа теміржол компаниясын құру жоспарын жариялады. Осы компаниялар: жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын Srbija Voz, жүк тасымалын жүзеге асыратын Srbija Kargo және инфрақұрылымды басқару компаниясы ретінде жұмыс істейтін Сербия теміржол инфрақұрылымы. Теміржол 2018 жылы 12,3 миллион тонна тасымалданып, жүк тасымалының танымал түрі болып қала береді. Жолаушылар қызметтері аз пайдаланылады, 2018 жылы 16 миллионнан астам жолаушы, ал Белград қалалық теміржол жүйесінде 5 миллион жолаушы тасымалданды. Сербияның теміржол жүйесі 3739 км рельстен тұрады, оның 295 км екі жолмен (желінің 7,9%) жабдықталған. Желінің 33,6%-ы (1279 км) электрлендірілген. Теміржолдар негізгі желілер, аймақтық желілер, жергілікті желілер немесе қосымша жолдарға бөлінеді. Сербия барлық көрші елдермен теміржол байланысына ие.

Әуе көлігі

Сербияда барлығы 39 әуежай және 2 вертолет алаңы бар. Сонымен қатар, үш әуежай тұрақты жолаушылар тасымалымен қызмет көрсетеді: Белград Никола Тесла әуежайы, Ниш Константин Ұлы әуежайы және Кральево Морава әуежайы. 2022 жылы жалпы әуе қозғалысы 6,014,625 жолаушыға және жылдық жүк көлемі 20 мың тоннаға жетті. Бұл көрсеткіш халықаралық және ішкі рейстерді орындайтын үш әуежайды қамтиды. № Әуежай атаулары Қала 1 Белград Никола Тесла әуежайы Белград 2 Ниш Константин Ұлы әуежайы Ниш 3 Морава әуежайы Кральево

Сербияның әуежайлары – Сербия үкіметіне тиесілі мемлекеттік кәсіпорын. Компания қазіргі уақытта Сербияда 5 және Босния және Герцеговинада 1 әуежайды басқарады. VINCI Airports 2018 жылдың соңында Белград Никола Тесла әуежайын мемлекеттен 25 жылға концессияға алды. Сербия Республикасының ұлттық авиакомпаниясы – Air Serbia, ол 2022 жылы шамамен 2,75 миллион жолаушыны тасымалдап, 30-дан астам елдегі 80 ішкі және халықаралық бағытқа ұшты. Бұл Нью-Йорк, Чикаго және Тяньцзинь қалаларына жасалған континенттер аралық рейстерді қамтиды. Air Serbia-дан басқа, Сербияға ұшатын танымал авиакомпаниялар: Lufthansa, Air France, Turkish Airlines, Aeroflot, Qatar Airways, Etihad Airways, Alitalia, Austrian Airlines, Swiss International Air Lines және LOT Polish Airlines. Қазіргі уақытта Сербияға төмен бағалы авиакомпаниялар: Ryanair, EasyJet, Wizz Air, Transavia және Norwegian Air Shuttle рейстер орындайды.

Тарихи алдын ала қарау

Сербия пошта, жүк және жолаушылар әуе тасымалындағы алғашқы елдердің бірі болды. Бірінші әуежайлар 1910 жылы ашылды. 1914 жылы Бањица әуежайы Сербия әуе күштерінің эскадрильясы мен аэростат бригадасының базасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Бањица әуежайы әуе поштасы үшін пайдаланылды, оған Нови-Сад–Белград–Ниш–Скопье және Белград–Сараево–Мостар бағыттары кірді. 1927 жылы «Аэропут» құрылғаннан кейін тұрақты жолаушылар тасымалы күрт өсті, ол Югославияның ұлттық әуе тасымалдаушысы болды. 30-дан астам ұшағы бар және Белградта базасы орналасқан «Аэропут» әлемдегі 21-ші әуе компаниясы атанды. Ол Белградты және Ниш, Подуево сияқты Сербияның басқа қалаларын Югославияның барлық аймақтарымен, сондай-ақ Австрия, Албания, Чехословакия, Болгария, Венгрия, Италия, Румыния және Грекияның ірі әуежайларымен байланыстырды. 1923 жылы шетелдік компаниялар Белградты қамтитын тұрақты бағыттарды іске қосты. «Аэропуттан» бөлек, «Air France», «Deutsche Luft Hansa», «KLM», «Imperial Airways», сондай-ақ Италия, Австрия, Венгрия, Румыния және Польшаның әуе компаниялары да Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бұл әуежайды пайдаланды. Олардың бірі – «CFRNA» 1923 жылы Париж мен Бухарестті байланыстыратын бағытында тарихтағы алғашқы түнгі әлемдік рейсті жүзеге асырды. Жолаушылар санының үнемі артуы 1931 жылы заманауи әуежай салу қажеттігін тудырды, ол заманауи терминал және нашар көріну жағдайында қонуға арналған жабдықтармен жабдықталды (1936 жылы орнатылды). Елдің солтүстік бөлігінде орналасқан 1716 шақырым кеме жүзе алатын ішкі су жолдары бар (1043 шақырым өзен және 673 шақырым канал). Ең маңызды ішкі су жолы – VII жалпыеуропалық дәлізінің бөлігі болып табылатын Дунай. Сербиядағы кеме жүзе алатын басқа өзендерге Сава, Тиса, Бегеж және Тимиш жатады, олар Рейн-Майн-Дунай каналы және Солтүстік теңіз арқылы Сербияны Солтүстік және Батыс Еуропамен байланыстырады. Шығыс Еуропаға Сербия Бегеж және Дунай арқылы Қара теңіз жолымен, ал Оңтүстік Еуропаға Сава өзені арқылы қосылған. Дунайдағы маңызды порттар: 2016 жылы 1,18 миллион тонна жүк өткізген Нови-Сад порты және ең ірісі – Белград порты. Осы өзендегі басқа порттар: Панчево, Смедерево, Прахово, Апатин және Бачка-Паланка. Сава өзеніндегі ең маңызды порт – Шабац порты, ал Бегеж өзеніндегі – Сента порты. Саудалық өзен флотына 149 кеме кіреді: 146 жүк кемесі (жалпы сыйымдылығы 173 мың тонна) және 3 жолаушы кемесі. Трансұлттық «Адрия» мұнай құбырының бөлігі ретінде Панчево мен Нови-Сад мұнай өңдеу зауыттарын байланыстыратын 155 шақырым шикі мұнай құбыры бар.