Кіріспе

Гватемаладағы археологиялық орын. Zaculeu немесе Saqulew – Гватемаланың батыс таулы аймағындағы, қазіргі Huehuetenango қаласының сыртында орналасқан Колумбқа дейінгі майя археологиялық ескерткіші. Орынға қоныстану Мезоамерика тарихының ерте классикалық кезеңіне (250–600 ж.ж.) дейін жетеді. Zaculeu постклассикалық Мам мемлекетінің астанасы болды және Qʼumarkaj Киче мемлекеті тарапынан бағындырылды. Онда Мам және Киче стильдерінің араласуы байқалатын архитектуралық ескерлер бар. 1525 жылы бірнеше айға созылған қоршау кезінде Гонсало де Альварадо и Контрерас бастаған испан конкистадорлары қалаға шабуыл жасады. Қаланың соңғы билеушісі Кейб'ил Балам аштықтан қиналып, испандарға тәслим болды. Пирамидалар мен үкіметтік сарайлар үлкен қоғамдық алаңдардың төңірегіне жинақталған. Сонымен қатар, орын мезоамерикалық доп ойынына арналған алаңды да қамтиды.

Этимологиясы мен орналасқан жері

Закулеу атауы мам, киче және каңжобаль тілдерінде "ақ жер" дегенді білдіреді, онда "сақ" сөзі "ақ" дегенді, ал "улев" сөзі "жер" дегенді білдіреді. Мам тілінде бұл жерді Chinabajul деп те атайды. Закулеу теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және Сиерра-де-лос-Кучуматан тауларымен шектеседі. Закулеу Селегуа және Винья өзендеріне жақын, құнарлы топырақты аймақта орналасқан. Қаланың батысынан ағатын Селегуа өзенін қарап тұратын жазықта орналасқан. Оңтүстік және шығыс жағындағы терең шатқалдар кіруге кедергі келтіріп, қорғаныш қызметін атқарды. Ғаламға жалғасқан тар таулы жол арқылы ғана Закулеуге жетуге болады, ол жазықты аңғардың жалпы деңгейімен біріктіреді. Закулеу платосының ауданы 11 178 шаршы вараны (4191 шаршы метр) құрайды.

Тарих

Закулеу алғаш рет ерте классикалық кезеңде (б.з. 250–600 жылдары) қоныстанды. Қала 16-шы ғасырдың басында испандықтар басып алғанға дейін кичелердің билігінде болды. [[Файл:Zacuelu1. jpg|thumb|left|2-ші алаңнан көрініс, оң жақта 13-ші құрылыстың артқы жағы. Кичелер бұрынғы классикалық кезеңдегі құрылыстарды ерекше киче стилінде қайта салды. Кичелердің негізгі құрылымы – тік талуд-таблеро фасады бар, батысқа қараған ғибадатхана, екі жағында әртүрлі өлшемдегі қанаттары бар. Бұл, әдетте, Ниджаиб' Киче' тайпасының қамқоршысы Авиликс құдайына арналған ғибадатхана болған. Солтүстікке қарай созылған сарай оңтүстікке қарап тұр, ал оңтүстік-батысқа қарай футбол алаңы орналасқан. Бұл кичелік жоспарлау ертедегі архитектураны қайта пайдалану арқасында біршама өзгерді, себебі типтік мам елді мекендері оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылатын ось бойымен салынған. Кичелер кіре тамырлы жобаламағандықтан, мам және киче стиліндегі кешендердің қатар орналасуы жергілікті және жаңадан келген элиталық рулардың бірігуін көрсетеді.

Испандық жаулап алу

Мам және Құмаркайдың кʼичелері арасында қашқыкель халқының кʼиче одақтастарына қарсы көтерілісінен кейін қақтығыс болғанмен, испан конкистадорларының келуі саяси жағдайды өзгертті. Конкистадор Педро де Альварадо мам патшасы Кайбʼил Баламның Құмарқажда зор құрметпен қабылдануын баяндады. Испандық жаулау кезінде мам халқының басты бөлігі Синабахульде (кейде Қытайбюль деп те жазылады) орналасқан. Олар испандықтардың шабуылдарынан қорғану үшін Закулеуге шегінді. 1525 жылы конкистадор Педро де Альварадоның інісі Гонсало де Альварадо и Контрерас 120 әскермен және 2000 мексикалық және кʼиче одақтастарымен шабуыл жасады. Қаланы Кайбʼил Балам қорғады. Испандықтар қалаға кіргенде, 1800 өлі үндіс табылған, ал аман қалғандары өлгендердің денелерін жеген. 1931 жылдың 24 сәуірінде Гватемала бұл жерді Тзакулеу деген атпен Ұлттық ескерткіш деп жариялады. Кейіннен көптеген ғимараттардың бастапқыда осылай ақталанғаны белгілі болғандықтан, оларды ақ гипспен жабу жұмыстары жүргізілді. Мұндай әдіс Колумбқа дейінгі ғимараттарды қалпына келтіруде сирек қолданылады. 1970 жылдың 12 маусымында Гватемала Білім министрлігі (MINEDUC) бұл жерді Колумбқа дейінгі Ұлттық ескерткіш деп жариялады.