Кіріспе

Британдық әскердің Лейфорс бөлімшесі – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық әскердің бірнеше командалық бөлімдерінен құралған әскери құрама. 1941 жылғы ақпанда полковник Роберт Лейкоктың басшылығымен құрылған бұл бөлімшеге шамамен 2000 адам кірген және Таяу Шығыс операциялар театрында қызмет етті. Алғашқыда Жерорта теңізіндегі жауынгерлік байланыс желілерін бұзу мақсатында шабуылдар жүргізуге міндеттелген, содан кейін Грекияның Родос аралын басып алу операцияларына қатысу жоспарланған. Алайда, театрдың стратегиялық жағдайы одақтастарға қарсы өркендегендіктен, командалық бөлімдер көбінесе бастапқы мақсатынан ауытқып, Жерорта теңізіндегі әскери күштерді нығайтуға бағытталды. Бөлімшенің бірлері Бардия, Крит, Сирия және Тобрук қалаларында әрекеттер жасады, содан кейін 1941 жылғы тамызда таратылды. Одан кейін оның құрамындағы әскерилер бұрынғы бөлімдеріне қайтып оралды немесе Таяу Шығыста құрылған басқа арнайы күштер бөлімдерінде қызмет етті.

Өмірбаян

1941 жылдың ақпан айында полковник Роберт Лейкоктың басқаруымен командалық күштер Жерорта теңізінің шығысында шабуылдар жүргізу үшін Таяу Шығысқа жіберілді. Бұл күш командирлерінің атымен "Лейфорс" деп аталды және бастапқыда No. 3 командасы, No. 7 командасы, No. 8 (Гвардия) командасы және No. 11 (Шотландия) командасынан құралды. No. 50 және No. 52 командалары наурыз айында Мысырға келгеннен кейін олардың қатарына қосылды. Лейкок штабта полковник (бригадир емес) шенімен болды, өйткені оның басқаруы формальды және ұйымдық тұрғыдан толық бригада емес еді, оның барлық қолдаушы бөлімшелері болмады; бірақ, 2000-нан астам әскерден тұрғандықтан, оның құрамы шамалас болды. Қауіпсіздік мақсатында командалық күштер төрт батальонға бөлініп, қайта ат қойылды: No. 7 командасы "А" батальоны, No. 8 (Гвардия) "Б" батальоны, No. 11 (Шотландия) "С" батальоны болды, ал No. 50 және No. 52 командалары біріктіріліп "D" батальоны құрылды. Олар британдық 6-дивизияның бригадасы ретінде, Таяу Шығыс командованиесінің бір бөлігі ретінде бірлесіп жұмыс істеді. Әр батальон подполковник басқаруында болды және штаб, байланыс бөлімі, "folbot" деп аталатын жиналмалы каноэмен жабдықталған арнайы жабдық бөлімінен, сондай-ақ әр бөлімі 50 адамнан тұратын бес взводтан тұратын екі командалық ротадан тұрды.

Кіріспе

Лейфорс құрылған кезде командалық тұжырымдама дамымаған болғанмен, Ұлыбританиядан аттанған кезде күшті Жерорта теңізіндегі жау әскерлеріне қарсы қиындық тудыру және оларды ығыстыру мақсатында қолдану жоспарланған. Африка корпусының Киренаикаға келгені және Югославия мен Грекияға жасалған шабуылдар стратегиялық жағдайды күрт өзгертті. Лейфорс наурыз айында Мысырға келген кезде ахуал нашарлаған еді. Жағдайлар Лейфорс тұжырымдамасын оның құрылғаннан кейін-ақ күшсіздікке жеткізді. Британдықтардың әуедегі басымдығын жоғалту десанттық операцияларды жүргізу мүмкіндігін қиындатты, ал Грекияға күштерді жөнелту коммандостарды жалпы резервтегі жалғыз әскерге айналдырды. Стратегиялық жағдай нашарлаған сайын, оларды мақсатты түрде пайдалану қиынға соқты, себебі олар армияның қалған бөлігін басқа жерде нығайтуға шақырылды. Күшті әуеден шабуылға ұшырауы мүмкін деген алаңдаушылық туғандықтан, рейдті қараңғыда жүргізуге шешім қабылданды. Осыған байланысты, су асты кемесі және Роджер Кортни басқаратын «Фолбоат» жасағы (кейін Арнайы қайық бөлімі деп аталды) жағалауға жақындау және қону жағажайын белгілеу арқылы навигациялық көмек көрсету үшін қосымша міндеттер алды. Нақты табысқа қол жеткізбесе де, рейд толық сәтсіздікке ұшырамады: коммандостардың пайда болуы немістерді Соллумнан броньдық бригаданың басты бөлігін қайтадан шабуылдардан қорғану үшін ауыстыруға мәжбүр етті. Арал 1 маусымда немістердің бақылауына өтті, бірақ одан бір апта бұрын жағдайды өзгертуге үміт болды. Лейфорс коммандоларын аралға жөнелту және неміс әскерлерінің байланыс желілеріне шабуыл жасау, басып алуды кері қайтару немесе эвакуация жасауға мүмкіндік беру туралы шешім қабылданды. Алайда, нашар ауа райы салдарынан олар кері қайтуға мәжбүр болды және Александрияға оралып, тағы бір әрекет жасау үшін «Абдиелге» отырды. Сондықтан, қону кезінде олар радио және көлік құралдары сияқты барлық ауыр жабдықтарын қалдыруға бұйырылды. Оларға миномет немесе артиллерия сияқты жанама отты қолдау қарулары жетіспегендіктен және негізінен мылтықтар мен бірнеше «Брен» жеңіл пулеметтерімен ғана қаруланғандықтан, бұл рөлге олар жақсы дайындалмаған еді. Осы уақыт аралығында олар дерлік үнемі әуе шабуылына ұшырады. 28 мамырда қорғаушылар жаудан бөлініп, оңтүстіктегі Сфакия портынан оларды бөліп тұрған орталық таулар арқылы өтіп бара жатқан жолмен кері шегіне бастады. Коммандостар, екі австралиялық жаяу әскер батальоны (2/7 және 2/8 батальондар) және 5-ші Жаңа Зеландия бригадасымен бірге, өтпелі жолды қорғауды өз мойнына алды. Эвакуацияның алғашқы екі түнінде шамамен 8000 адам шығарылды, ал үшінші түнде, 30 мамырда, австралиялықтар мен Лейкоктың коммандостарымен қамтылған жаңа зеландиялықтар да шыға алды. Коммандостар үшін ең ауыр шайқас сол күні болды. Неміс шабуылының қызу шағында «А» батальонының G тобы (No. 7 Коммандосы), лейтенант Ф. Николз басшылығымен, неміс әскерлері Коммандоның сол жақ қанатындағы төбеде орналасқаннан кейін, бүкіл позицияны тікелей атқылауға ала бастағанда, пышақпен шабуыл жасады. Кейінірек олардың кейбірі өздері Мысырға қайтып оралғанмен, операцияның соңында Критке жіберілген 800 коммандостың 600-ы қаза тапқан, жоғалған немесе жараланған. Тек 23 офицер мен 156 адам ғана аралдан шыға алды.

Сирия

1941 жылғы 8 маусымда одақтастар "Экспортер" операциясын бастады, ол Виши Франциясы бақылауындағы Сирия мен Ливанға басып кіру болды. Гленгайл кемесіне лейтенант-полковник Ричард Р.Н. Педдердің (Таулы жеңіл жаяу әскер) басшылығымен мінген коммандостардың жоспары өзеннің солтүстік жағалауына, Кафр-Бадаға жақын жерге түсіп, қорғаушылар құрылысқа орналастырылған деген жарылғыш заттарды жарылтудан бұрын, өзен арқылы өтетін көпірді басып алу болды. Құрға түсуге ешқандай қарсылық болмаса да, Кейздің оңтүстік тобы өзеннің қате жағына түскенін тез байқады. Педдердің тобы нысанаға қарай жылжығанда, аймақты қорғап тұрған 22-ші Алжирлік Tirailleurs-тің француз колониялық әскерлері атыс ашты. Нәтижесінде Педдер қаза тауып, орталық топтағы бірнеше офицерлер жараланды. Дегенмен, топ алға жылжыды және полк сержантының басшылығымен, позицияны қорғаудың кілті болған редутқа жақын жердегі казарма ғимаратының бірін басып алды. Біраз уақыттан кейін, №11 коммандос Кипрдегі гарнизондық қызметке оралды.

Тобрук

Криттегі тыл әрекеттеріне қатысқаннан кейін, No. 8 командалық жасағынан бес офицер мен 70 қатарлы сарбаз Тобрукқа жіберілді, ол сол кезде қоршауда болды. Маусым айында, Сегізінші армия гарнизонды шығыстан босату үшін «Битва өкізі» операциясын бастағанда, командалық жасақтың 18-ші үнді атқыштар полкінің алдыңғы позицияларын бақылап отырған итальяндық бекініске шабуыл жасауы шешілді. Бұл бекініс екі кішкентай төбеден тұрды, олар бір-біріне жақын орналасқан және итальяндықтар одан одақтас әскерлердің орналасқан жерін бақылай алатын. Шабуылға дейін бірнеше күн бойы командалық жасақ үнді сарбаздарымен бірге жерді танып, түнде қиын жерде жылжуды жаттықтырды. Соңында 17/18 шілде түнде олар шабуыл жасады. Бардия шабуылы кезінде анықталған операциялық қиындықтар, Таяу Шығыстағы жағдайдың өзгеретін стратегиялық талаптары және жоғарғы басшылықтың командалық жасақ тұжырымдамасын толыққанды қабылдамауы күштің тиімсіздігіне себеп болды. Осының салдарынан Layforce-ты тарату туралы шешім қабылданды. Көптеген сарбаздар шешімнен кейін бұрынғы полктеріне қайтты, ал басқалары Таяу Шығыста қалуды таңдап, кейіннен құрылған басқа арнайы күштер бөлімдеріне қосылды. Ол өз күшіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Кейінірек оның таратылуы туралы естіген британ премьер-министрі Уинстон Черчилль – командалық жасақтың жақтаушысы – театрда қалған командалық жасақтан құралған Таяу Шығыс командалық жасағын құруға бұйрық берді. Лейкок Англиядан оралғанда, Таяу Шығыс командалық жасағы құрылғанын білді, бірақ оған басшылық етуге өте аз сарбаз болды. Бар сарбаздар алты топқа бөлінді. Ал таратылған No. 11 (Шотландия) командалық жасағынан 60 сарбаз No. 3 топты құрады. No. 51 командалық жасағының сарбаздары No. 4 және 5 топтарды құрды, ал арнайы катерлер бөлімі Роджер Кортни басшылығымен No. 6 топты құрады. Шабуыл Стерлингтің L жасағы мен SBS-тің неміс шебінің артына еніп, жалпы шабуылға көмектесу үшін тыл аймақтарында бұзылулар жасауға бағытталған ірі операцияның бір бөлігі болды. Таяу Шығыс командалық жасағы осыдан кейін де болды – көбінесе Черчилльді жұбату мақсатында – оның құрамындағы сарбаздар негізінен ірі құрылымдарға біріктірілді. Осы сарбаздардың көптегені Черчилльдің келісімімен Стерлинг кеңейткен Арнайы әуе күштеріне қосылды. Лейкок бригадир болып тағайындалды және Бригадир Чарльз Хейдонның орнына Таяу Шығыс бас қолбасшылығының Арнайы қызметтер бригадасын басқарды.