Кіріспе

Өліп кеткен түпкі американдық тіл. Уичита – бұрын Оклахома штатында Уичита және оған қатысты тайпалар сөйлеген, жойылған каддоан тілі. Соңғы ана тілінде еркін сөйлеген адам, Дорис Ламар Маклемор 2016 жылы қайтыс болды, бірақ 2007 жылы үш адам тірі болған. Бұл Уичита тілін іс жүзінде жойылды деп есептеуге негіз болды; алайда, тайпа тілді қайта жандандыру үшін курстар ұйымдастырып, Колорадо университетінің Боулдердегі Уичитаны зерттеу жобасымен бірлесіп жұмыс істейді.

Диалектілері

Еуропалықтар Солтүстік Америкаға қоныстанған кезде вичита тілі үш диалектіге бөлінді: вако, тавакони және кирикириʔи꞉с (немесе, нақты вичита). Бірақ соңғы білгіш тілдес, Дорис Ламар Маклемор 2016 жылдың 30 тамызында қайтыс болды. Бұл, 1950 жылы Пол Л. Гарвин бағалаған 500 тілдеспен салыстырғанда, күрт азаю.

Жағдай және аспект

Кез келген толық етістік формасында осы бір уақыт-аспект префиксі болуы міндетті.

Қауіпке ұшырау

Этнолог тілдері сайтының мәліметінше, вичита тілі "тоқыраған" жағдайда, яғни ешкімде оны меңгергендіктен гөрі символдық білімі ғана бар. Вичита тілінің соңғы ана тілдісі Дорис Джин Ламар Маклемор 2016 жылы қайтыс болды. Тілдің құлдырауына себеп – вичита тілінде сөйлейтін адамдардың ағылшын тіліне көшуі. Осылайша, балалар вичита тілін үйренбеді, ал тілді тек қарттар ғана білді. Вичита тілін құжаттау және сақтау жөніндегі жоба арқылы "тілді құжаттау және сақтауға бағытталған кең ауқымды жұмыстар" жүргізілуде.

Қайта жаңғырту жұмыстары

Уичита және оған қосылған тайпалар Дорис Маклемор мен Ширли Дэвилла басқарған тіл сабақтарын ұсынды. Тайпа Колорадо университетінің Боулдер қаласындағы Роудпен бірлесіп, Уичита тілін құжаттау жобасы арқылы тілді сақтап, оқытуда.