Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
5–4 ғасырларға дейінгі египеттік мәтіндер
5th to 4th century BCE Egyptian texts
Елефантин папирустары мен остракалары Мысыр шекаралық бекіністері Елефантин мен Асваннан табылған мыңдаған құжаттардан тұрады. Олар б.з.б. 5–4 ғасырлардағы 100 жылдық кезеңді қамтиды және египет, арамей, койне грек, латын және копт тілдеріндегі жүздеген папирус және остракалардан құралған. Құжаттардың ішінде отбасылық және басқа мұрағаттардан алынған хаттар мен заңдық келісімшарттар бар. Осы себепті, олар эпистология, құқық, қоғам, дін, тіл және ономастика сияқты түрлі салалардағы ғалымдар үшін құнды білім көзі болып табылады. Елефантин құжаттарына отбасылық және басқа мұрағаттардан келген хаттар мен заңдық келісімдер кіреді: ажырасу туралы құжаттар, құлдарды босату және басқа да іс-қағаздар. Жоғарғы Мысырдың құрғақ топырағы осы құжаттарды сақтап қалды. Осы Елефантин папирустарының жүздеген данасы б.з.б. 5–4 ғасырлардағы 100 жылдық кезеңде жазылған. Заңдық құжаттар мен хаттар сақталып қалды және 19 ғасырдың соңында антиквариаттың жергілікті "сұр нарығында" пайда болды, содан кейін бірнеше батыс коллекцияларына тарады. Арамей папирустарының бір бөлігі б.з.б. 495–399 жылдары Ахеменидтер билігінде Элефантинде орналасқан әскерлер арасындағы еврей қауымы туралы мәліметтер береді. Б.з.б. 419 жылғы "Пасха хаты" (1907 жылы табылған), Ашымаған нан мейрамын сақтау бойынша нұсқаулар беретін секілді (дегенмен, Пасха мейрамының өзі сақталған мәтінде тікелей айтылмаған), Берлиндегі Египет мұражайында сақталуда. Елефантиндегі арамей құжаттарының стандартты анықтамалық жинағы – «Ежелгі Египеттен арамей құжаттарының оқулығы» (Textbook of Aramaic Documents from Ancient Egypt).
The Elephantine Papyri and Ostraca consist of thousands of documents from the Egyptian border fortresses of Elephantine and Aswan, which yielded hundreds of papyri and ostraca in hieratic and demotic Egyptian, Aramaic, Koine Greek, Latin and Coptic, spanning a period of 100 years in the 5th to 4th centuries BCE. The documents include letters and legal contracts from family and other archives, and are thus an invaluable source of knowledge for scholars of varied disciplines such as epistolography, law, society, religion, language and onomastics. The Elephantine documents include letters and legal contracts from family and other archives: divorce documents, the manumission of slaves, and other business. The dry soil of Upper Egypt preserved the documents. Hundreds of these Elephantine papyri span a period of 100 years, during the 5th to 4th centuries BCE. Legal documents and a cache of letters survived, turned up on the local "grey market" of antiquities starting in the late 19th century, and were scattered into several Western collections. A number of the Aramaic papyri document the Jewish community among soldiers stationed at Elephantine under Achaemenid rule, 495–399 BCE. The so called "Passover Letter" of 419 BCE (discovered in 1907), which appears to give instructions for the observance of the Festival of Unleavened Bread (though Passover itself is not mentioned in the extant text), is in the Egyptian Museum of Berlin. The standard reference collection of the Aramaic documents from Elephantine is the Textbook of Aramaic Documents from Ancient Egypt.
Ашу, қазба, жинақтар мен басылымдар
1815-1904 жылдар аралығында барлық жаңалықтардың шығу тегі белгісіз болды және олар ресми емес жолмен табылған заттар мен антиквариат сатушылар арқылы келді; ғалымдар олардың Элефантинадан шыққандығын тек кейіннен түсінді. Осындай папирустарды алғаш рет Джованни Белцони мен Бернардино Дроветти сатып алды; Белцони 1819 жылы Падова қалалық мұражайына бірнеше арамей хаттары мен демотикалық хатты тапсырды, ал Дроветтиден үш иероглифтік фрагмент және Турин арамей папирусы 1824 жылы Туриндегі жаңа Египет мұражайына қойылды. Элефантин аралындағы төбелерді ресми қазба жұмыстары 1904 жылы басталды және келесі жеті жыл бойы жалғасты. 20 ғасырдың бірінші жартысында тағы да жаңа жаңалықтар табылды. Құжаттар қалай жерленгені белгісіз, бірақ олар бір-біріне жақын, көлденең және жатқан күйде сақталған болуы мүмкін деп есептеледі.
Between 1815 and 1904, all discoveries were unprovenanced and came via informal discoveries and antiquities dealers; only later were they understood by scholars to have originated from Elephantine. The first known such papyri were bought by Giovanni Belzoni and Bernardino Drovetti; a number of Aramaic letters and a demotic letter were presented by Belzoni to the Musei Civici di Padova in 1819 and three hieratic pieces from Drovetti – and the Turin Aramaic Papyrus – were deposited at the new Museo Egizio in Turin in 1824. Formal excavation of the mound at Elephantine Island began in 1904, and continued for the next seven years. Further finds were discovered through the first half of the 20th century. The mode of burial of the documents remains unknown, but they are thought to have been stored laterally and horizontally in close proximity to each other.
Анат-Яху
Папирустар "Қуғынға ұшырағанда да, одан тыс жерлерде де әйел құдайға құрмет көрсету жалғасқан" дегенді көрсетеді. Бұл мәтіндер Нубия шекарасының жанындағы Элефантинде тұратын яһудилер тобымен жазылған. Олардың діні "Темір ғасырының ІІ кезеңіндегі яһуди дінімен дерлік бірдей" деп сипатталған. Папирустарда яһудилердің Анат Яхуға табынуы суреттелген (Коулидің нөмірлеуі бойынша, А.П. 44 құжатының 3-жолында көрсетілген). Анат Яху Яхведің әйелі (немесе қасиетті серігі, паредра) немесе Яхведің жекеленген бір қыры ретінде сипатталады.
The papyri suggest that, "Even in exile and beyond, the veneration of a female deity endured." The texts were written by a group of Jews living at Elephantine near the Nubian border, whose religion has been described as "nearly identical to Iron Age II Judahite religion". The papyri describe the Jews as worshiping Anat Yahu (mentioned in the document AP 44, line 3, in Cowley's numbering). Anat Yahu is described as either the wife (or paredra, sacred consort) of Yahweh or as a hypostatized aspect of Yahweh.
Анания мен Тамуттың отбасылық мұрағаты
Бруклин мұражайындағы сегіз папирус бір яһуди отбасы туралы мәліметтер береді, қырық жеті жыл бойы яһуди ғибадатханасының қызметкері Анания, оның мысырлық құлы Тамут және олардың балаларының күнделікті өмірі туралы нақты ақпараттарды қамтиды. 1893 жылы мысырлық шаруалар Елефантин аралында ежелгі саз кірпіш үйлердің қиратылысынан тыңайтқыш іздеу кезінде Анания мен Тамуттың мұрағатын тапты. Олар кем дегенде сегіз папирус шорығын тауып алды, оларды Чарльз Эдвин Уилбур сатып алған. Ол арамей тіліндегі папирустарды бірінші болып тапқан адам. Папирустар неке шарты, жылжымайтын мүлік мәмілесі немесе қарыз шарты сияқты тақырыптар бойынша топтастырылған.
The eight papyri contained at the Brooklyn Museum concern one particular Jewish family, providing specific information about the daily lives of a man called Ananiah, a Jewish temple official; his wife, Tamut, an Egyptian slave; and their children, over the course of forty seven years. Egyptian farmers discovered the archive of Ananiah and Tamut on Elephantine Island in 1893, while digging for fertilizer in the remains of ancient mud brick houses. They found at least eight papyrus rolls which were purchased by Charles Edwin Wilbour. He was the first person to find Aramaic papyri. The papyri have been grouped here by topic, such as marriage contract, real estate transaction, or loan agreement.
Неке туралы құжат
Ежелгі неке құжаттары көбінесе бұрыннан қалыптасқан қарым-қатынастарды ресімдеген. Осы жағдайда, Ханания мен Тамут құжат жасалған кезде жас ұлдары болған. Тамут Хананияға үйленгенде құл болғандықтан, келісімшартта ерекше талаптар қарастырылған: әдетте, еврей неке шарты күйеу жігіт пен оның қалың жұртының әкесі арасында жасалса, Ханания бұл келісімшартты Тамуттың иесі Мешуламмен жасады, ол заңды түрде оның әкесі еді. Бұған қоса, жұптың ұлын, Мешуламның да құлы болған баланы босату туралы арнайы ереже енгізілді; мүмкін, Ханания 7 немесе 15 шекелдік (мәтін нақты емес) кішкентай қалың малын ұлының бостандығы үшін алуға келіскен болар. Алайда, болашақ балалар құл болып туыла беретін еді. Осыған қарағанда, Мысырдағы сол замандағы неке құжаттары күйеу мен әйел арасында келісілген.
Ancient marriage documents generally formalized already existing relationships. In this case, Ananiah and Tamut already had a young son when the document was drawn up. Because Tamut was a slave when she married Ananiah, the contract has special conditions: usually, it was the groom and his father in law who made Jewish marriage agreements, but Ananiah made this contract with Tamut's master, Meshullam, who legally was her father. In addition, special provision was made to free the couple's son, also a slave to Meshullam; perhaps Ananiah consented to the small dowry of either 7 or 15 shekels (the text is ambiguous) in order to obtain his son's freedom. Future children, however, would still be born slaves. In contrast to Jewish documents like this one, contemporaneous Egyptian marriage documents were negotiated between a husband and wife.
Еріктілік актісі
Ананиге үйленгеніне шамамен жиырма екі жыл өткен соң, Тамуттың қожайыны оны және оның қызы Йехоишеманы құлдықтан босатты. Құлды босату өте сирек кездесетін жағдай еді. Құл еркін адамға үйленсе, олардың балалары көбінесе қожайынның меншігіне өтетін. Сол кездегі Египеттегі құлдық институты басқа мәдениеттердегі құлдықтан ерекшеленетін бірнеше ерекшеліктері болды: египеттік құлдар жеке мүліктеріне ие бола берді, кәсіптері болды және сыйақы алуға құқылы еді. Персия кезеңінде Египетте қарыздарды төлеу үшін балаларды, тіпті өздерін құлдыққа сату да жиі кездесетін.
Nearly twenty two years after her marriage to Ananiah, Tamut's master released her and her daughter, Yehoishema, from slavery. It was rare for a slave to be freed. And though a slave could marry a free person, their children usually belonged to the master. As an institution, slavery in Egypt at that time differed in notable ways from the practice in some other cultures: Egyptian slaves retained control over personal property, had professions, and were entitled to compensation. During the Persian Period in Egypt, it was not uncommon to sell children, or even oneself, into slavery to pay debts.
Багазуст пен Убиль Ананияға үй сатты
Оң жақтағы бұл құжат Ананияның үйленгенінен кейін он екі жыл өткен соң, Багазуст есімді парсы сарбазы мен оның әйелі Убилден сатып алған мүлігін сипаттайды. Мүлік, Елефантин аралындағы, Хнум құдайының атымен аталатын қалашықта орналасқан. Ол Яух ғибадатханасының қарсы бетінде, Убилдің әкесінің парсы отбасының жанында болған. Осындай жақындықтан көрініп тұрғанындай, Елефантиндегі египеттіктер, яһудилер және парсылар бірімен-бірі араласып өмір сүрген. Үйді жөндеу және оны отбасы мүшелеріне кезең-кезеңмен беру Анания отбасының мұрағатындағы келесі бірнеше құжаттардың негізгі тақырыбы болып табылады.
This document to the right describes a property purchased by Ananiah, twelve years after his marriage, from a Persian soldier named Bagazust and his wife, Ubil. The property, in a town on Elephantine Island, named for the god Khnum, was located across the street from the Temple of Yauh and adjacent to the Persian family of Ubil's father. As such proximity might suggest, the Egyptians, Jews, and Persians in Elephantine all lived among one another. The renovation of the house and its gradual transfers to family members are the central concerns of the next several documents in Ananiah's family archive.
Анания Тамутқа үйдің бір бөлігін береді
Бағазуст пен Убильден үйді сатып алғаннан кейін үш жыл өткен соң Анания қазір қайта жаңартылған үйдегі пәтерді әйелі Тамутқа берді. Тамут содан кейін пәтердің иесі болды, бірақ Анания оның өлімінен кейін оны балалары Палти мен Йехоишемаға берілуін талап етті. Отбасы мүліктерін берудегідей, бұл сыйлық та "сүйіспеншілікпен жасалған" деп сипатталды.
Three years after purchasing the house from Bagazust and Ubil, Ananiah transferred ownership of an apartment within the now renovated house to his wife, Tamut. Although Tamut thereafter owned the apartment, Ananiah required that at her death it pass to their children, Palti and Yehoishema. As with all property transfers within a family, this gift was described as made "in love".
Анания Ехошамаға үйдің бір бөлігін береді
Бұл құжат алдыңғы папирустан отыз жыл кейін жазылған және Анания мен Тамуттың үйінің меншігін олардың қызы Ехоишемаға, оның қалың малын төлеу ретінде, бірте-бірте беруді қамтамасыз ететін бірнеше құжаттардың бірі. Үйдің заңдық сипаттамалары Ананияның көршілерінің есімдерін сақтайды. Олардың арасында Мысырдың Хнум құдайының бағбаны қызметін атқаратын мысырлық және екінші жағында екі парсы қайықшысы болған. Галереяда құжаттың суретін қараңыз.
Drawn up thirty years after the preceding papyrus, this document is one of several that gradually transferred ownership of Ananiah and Tamut's house to their daughter, Yehoishema, as payment on her dowry. The legal descriptions of the house preserve the names of Ananiah's neighbors. They included an Egyptian who held the post of gardener of the Egyptian god Khnum and, on the other side, two Persian boatmen. Image of document in gallery.
Анания Ехошамаға үйдің тағы бір бөлігін береді
Анания қызы Жоашиманың қалың малын беру үшін, ол Тамутпен бірге тұрған үйінің бір бөлігін оған берген еді. Ғимаратты одан әрі жөндеуден кейін, Анания осы құжатта сипатталған үйдің тағы бір бөлігін қалың малға берді. Галереяда құжаттың суреті бар.
For his daughter Yehoishema's dowry, Ananiah had transferred to her partial ownership of the house he shared with Tamut. After making more repairs to the building, Ananiah transferred a further section of the house, described in this document, to the dowry. Image of document in gallery.
Анания мен Тамут үйді күйеуінің ұлына сатады
Бұл папируста Ханания мен Тамуттың үйінің қалған бөлігі Ехоишеманың күйеуіне сатылғаны тіркелген. Клиенттер жазушы жазған бір нәрсеге наразы болғандықтан, мәтін бір кезде тоқтап, кейін қайта басталып, бұрынғы жазбаны қысқартылған қосымшалармен қайталайды. Мұндағы шекара сипаттамасы Елефантиндегі Яу храмына қатысты, ол 410 ж.б. жер дауынан туындаған азаматтық соғыс кезінде қиратылып, содан кейін сегіз жылдан соң қайта салынған. Құжаттың суреті төмендегі галереяда.
This papyrus records the sale of the remaining portion of Ananiah and Tamut's house to Yehoishema's husband. Possibly because the clients were dissatisfied with something the scribe had written, at one point the text of the document breaks off and then starts over again, repeating what has gone on before with some additions. The boundary description included here refers to the Temple of Yauh in Elephantine, now rebuilt eight years after its destruction in 410 BCE during a civil war conflict that arose out of a land dispute. Image of document in gallery below.
Қарыз келісім-шарты
402 жылдың желтоқсанында Аггей ұлы Анания египеттік есімді арамалық Беза ұлы Пахнумнан екі айлық астық рационын қарызға алды. Бұл түбіртек Пахнумда сақталып, қарыз өтелгенде Аггей ұлы Ананияға қайтарылып берілген. Пайызы алынбаса да, келісілген мерзімде қарызды өтемеу жазасына әкеледі. Бұл түбіртек Египеттің жиырма сегізінші династиясының жалғыз фараоны Амиртей парсыларды қуғаннан кейін, Элефантинада египеттіктер мен еврейлер арасындағы достық қарым-қатынас сақталғанын көрсетеді. Құжаттың суреті төмендегі галереяда.
Sometime in December 402 BCE, Ananiah son of Haggai borrowed two monthly rations of grain from Pakhnum son of Besa, an Aramean with an Egyptian name. This receipt would have been held by Pakhnum and returned to Ananiah son of Haggai when he repaid the loan. No interest is charged but there is a penalty for failing to repay the loan by the agreed date. The receipt demonstrates that friendly business relations continued between Egyptians and Jews in Elephantine after the expulsion of the Persians by Amyrtaeus, the only pharaoh of the Twenty eighth Dynasty of Egypt. Image of document is in gallery below.