Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калифорния штатындағы тау жотасы, АҚШ
Mountain range in California, United States
Калифорния және Невададағы Ақ таулар – үшбұрышты жарылыс блогынан тұратын тау жотасы, Оуэнс аңғарының жоғарғы бөлігінен Сьерра-Невадаға қарай бет бұрған. Олар шамамен 97 км (60 миль) қашықтыққа созылып, оңтүстікте 32 км (20 миль) енді, солтүстікке қарай ұшына дейін тарылады, ал биіктігі оңтүстіктен солтүстікке қарай артады. Тау жотасының кең оңтүстік бөлігі Биг Пайн елді мекеніне жақын орналасқан, онда Вестгард өткелі мен Дип-Спрингс аңғары оны Иньо тауларынан бөліп тұрады. Тар солтүстік бөлігі Монтгомери өткелінде, 6-шы АҚШ тас жолымен кесіп өтеді. Балық көлі аңғары тау жотасының шығысында жатыр; таулардың оңтүстік-шығыс бөлігі Furnace Creek жарылыс аймағы арқылы Silver Peak Range-тен бөлінген, бұл Балық көлі аңғарына қоректендіретін аңғар болып табылады. Бұл тау жотасы Инё ұлттық орманның шығыс бөлігінде орналасқан.
The White Mountains of California and Nevada are a triangular fault block mountain range facing the Sierra Nevada across the upper Owens Valley. They extend for approximately 60 mile (97 km) as a greatly elevated plateau about 20 mile (32 km) wide on the south, narrowing to a point at the north, with elevations generally increasing south to north. The range's broad southern end is near the community of Big Pine, where Westgard Pass and Deep Springs Valley separate it from the Inyo Mountains. The narrow northern end is at Montgomery Pass, where U. S. Route 6 crosses. The Fish Lake Valley lies east of the range; the southeast part of the mountains are separated from the Silver Peak Range by block faulting across the Furnace Creek Fault Zone, forming a feeder valley to Fish Lake Valley. The range lies within the eastern section of the Inyo National Forest.
Экология
Экологиялық тұрғыдан, Ақ таулар Бассейн және Жоталар аймағындағы басқа жоталар сияқты құрғақ, бірақ жоғарғы беткейлерінде ашық субальпілік орман қалыптасқан. Бұл орман, өтімді доломит және белгілі бір гранитті субстраттардағы Ұлы Бассейннің қылқанды қарағаюынан (Great Basin bristlecone pine) және кем өтімді тасты субстраттардағы иілгіш қарағайдан (limber pine) тұрады. Ортаңғы беткейлерде пион қарағаюы (piñon pine) мен Юта шатырқұлағының (Utah juniper) біршама тығыз тоғайлары кездеседі. Бұл жоғарғы және төменгі қылқанды аймақтар көбінесе таудың магония бұталарымен (mountain mahogany brush) бөлінеді. Ақ жусанның (Artemisia tridentata) әртүрлі түрлері айналасындағы аңғарлардан төменгі альпілік аймаққа дейін таралады. Тау тізбегінде орналасқан Мафусаил (Methuselah) атындағы қылқанды қарағай – әлемдегі ең көне, жасы расталған тірі ағаш, оның жасы жылға жетеді. Пион қарағаюының тұқымдары Пайют үндістері үшін қыста негізгі тағам болған, олардың ұрпақтары әлі де көршілес аңғарларда тұрады. Ақ тауларда сондай-ақ лоджполь, Джеффри, Пондероза, Сиерра шатырқұлағы және қайынның (aspen) шағын қалдықтары бар, соның ішінде ерекше жартас қайынының (dwarf variety) түрлері де кездеседі. Бұл түрлер Оуэнс аңғарының батысындағы жақын және ылғалды Сьерра-Невада жотасында кең таралған, және Холоценнің құрғақшылықтары оларды Ақ таулардың көп бөлігінде жойғанша, бұл жоталарда кеңінен таралған болуы мүмкін. Бірқатар өсімдік түрлері Ақ тауларға тән, соның ішінде Ақ таулар хоркелиясы (Horkelia hispidula). Жануарлар дүниесіне екі топтағы бигхорн қойы, қашан бұғысы, мармот және жабайы жылқылар жатады. Тұрақты өзендерде жергілікті балықтар жоқ, бірақ табиғи түрде бейімделген балықтардың популяциялары бар, соның ішінде сирек кездесетін Пайют қаңғырау балығы (Paiute cutthroat trout), ол балық аулаудан қорғалады. Құстардың арасында Кларк жаңғақжарауышы (Clark's nutcracker) және қарағай тұқымдарын жеп, жасыратын Corvidae отрядына жататын құстар бар.
Ecologically, the White Mountains are like the other ranges in the Basin and Range Province; they are dry, but the upper slopes from hold open subalpine forests of Great Basin bristlecone pine on permeable dolomite and certain granite substrates and limber pine on less permeable rocky substrates. Middle slopes from have somewhat denser stands of piñon pine and Utah juniper. These upper and lower conifer zones are often separated by a zone of mountain mahogany brush. Various subspecies of sagebrush (Artemisia tridentata) extend from surrounding valleys to the lower alpine zone. A bristlecone pine, named Methuselah, located within the mountain range is the oldest known, verified living tree in the world, at years old. Pine nuts from piñon pine stands were harvested as a winter staple food by Paiute Indians whose descendants still live in adjacent valleys. The White Mountains also have small remnant groves of lodgepole pine, Jeffrey pine, ponderosa pine, Sierra juniper and aspen including an unusual dwarf variety. These species are common in the nearby and wetter Sierra Nevada range west of the Owens Valley and must have been more widespread in the White Mountains until Holocene droughts extirpated them in most of this drier range. A number of plant species are endemic to the White Mountains, including the White Mountains horkelia, Horkelia hispidula. Fauna include two herds of bighorn sheep, mule deer, marmots and feral horses. Permanent streams have no native fish, but there are naturalized populations of trout including rare Paiute cutthroat trout which is protected from angling. Birds include Clark's nutcracker and other Corvidae which eat and cache pine nuts.
Тарих
Айналасындағы аңғарлардағы шаруашылықтардан келген мал әлі күнге дейін рұқсат бойынша альпілік аймаққа дейін жайылып келеді. Тарихи түрде, қойлар да көптеп жайылып, жергілікті бигхорн қойларының популяциясы әлі де содан қалпына келуде, оларға жұққан аурулардың салдарынан. 19 ғасырдың ортасындағы Еуропалықтардың айналасындағы аңғарларды жаулап алуынан бұрын, Пайют үндістері шамамен 3993 метр биіктікке дейін жазғы аңшылық лагерьлерін құрып, археологиялық қызығушылық тудыратын қираған орындарды қалдырған.
Cattle from ranches in surrounding valleys are still grazed under permit as high as the alpine zone. Historically sheep were also grazed in large numbers, introducing diseases from which the native Bighorn Sheep populations are still slowly recovering. Before European colonization of surrounding valleys in the mid 19th century, Paiute Indians occupied summer hunting camps up to about 13100 feet (3993 m), leaving ruins of archeological interest.
География
Ақ таулардың ең биік нүктесі – Уайт Маунтин Пик шыңы, оның биіктігі 14252 фут (4344 м) және ол Калифорниядағы үшінші ең биік шың болып табылады. Бұл шың – іс жүзінде сөнген жанартау, плато бетінен шамамен 488 метрге (1600 фут) көтеріледі. Шыңы мезозой дәуірінің метавулканикалық тау жыныстарынан тұрады – жоғары көтерілген граниттің әсерінен балқыған лава. Өзінің жанартау ретіндегі кезеңі көп бұрын аяқталған. Ақ таулар – Ұлы Бекеннің ішіндегі ең биік тау тізбегі, бірақ Бекеннің батыс жиегіндегі Сиерра-Невада жотасында одан да биік екі шың бар. Тау тізбегінің барлық аймағы Иньо ұлттық орманның құрамында орналасқан.
The highest point in the range is White Mountain Peak, which at 14252 feet (4344 m) is the third highest summit in California. This peak is actually an extinct volcano rising about 1600 feet (488 m) above the plateau surface. The summit is composed of Mesozoic metavolcanic rock – lava lifted and melted by rising granite. The volcano itself is long since gone. The White Mountains are the highest range completely inside the Great Basin, although the adjacent Sierra Nevada Range along the basin's western edge has two higher summits. The entire range is within the Inyo National Forest.
Климат
Баркрофт тауы – Ақ тау шыңынан оңтүстікке қарай шамамен 3,5 миль (5,6 км) қашықтықта орналасқан тау шыңы.
Mount Barcroft is a mountain peak about 3.5 miles (5.6km) south of White Mountain Peak.
Жаяу жүру
Төрт дөңгелекті көлікпен жүретін жол Ақ таудың шыңына оңтүстіктен жетеді, бұл жол Ақ тау ғылыми орталығының шыңдағы зертханасын қамтамасыз етеді. Жол әдетте шыңнан жеті миль қашықтықта, 3560 метр (11680 фут) биіктікте тоқтатылады, бұл Калифорниядағы 4267 метр (14000 фут) биіктіктегі ең оңай шың болып табылады. Ақ тау шыңының солтүстігінде екі тік арқалық, биіктігімен кезектесіп, Пеллизиер жазығының кең "уайлбек" платосымен алмасады, оның маңында 3962 метрден (13000 фут) жоғары алтыдай шың бар. Пеллизиер жазығы – 13000 фут биіктіктегі кең еңіс, тасты далалар мен қысқа альпілік өсімдіктерге толы. Бұл жазықтың ішінде 12743 фут (3887 метр) биіктіктегі Хог тауы және одан солтүстікке қарай 13559 фут (4133 метр) биіктіктегі Дубоис тауы орналасқан, бұл платодағы ең биік нүкте. Пеллизиер жазығы – Ақ таулардың кең омыртқасы. Таудың шыңы Калифорния мен Невада штатының шекарасын Боундерли Пик тауының (4007 метр / 13147 фут) оңтүстігінде, Невада штатының ең биік нүктесінен өтеді. Боундерли Пик – үшбұрышты жарық блогының "мұрты". Одан батысқа, солтүстікке және шығысқа қарайғы аңғарлар көрінеді, ал оңтүстіктегі биік платоның ені кеңейе келе көрінбейді. Боундерли Пиктің солтүстігінде тау жотасы биіктігін тез жоғалтады және Монтгомери өткелінде аяқталады. Ақ таулардың батыс беті Оуэнс аңғарынан тік көтеріледі. Осы бағыттан кез келген шыңға көтерілу шамамен 2438 метр (8000 фут) биіктікке көтерілуді қамтитын қиын жол. Шығыс беткейлері біршама көңілдірек және плейстоцен мұздықтарынан қалған көптеген цирктер бар, тіпті кейбір қарлы далалар жаздың көп бөлігінде сақталады. Бұл цирктерге джип жолдарымен кіруге болады және тау басына жету үшін көрнекті, бірақ техникалық емес маршруттар ұсынады.
A four wheel drive road reaches the summit of White Mountain Peak from the south to service the summit laboratory of the White Mountain Research Center. The road is normally gated seven miles from the summit at an elevation of 11680 feet (3560 m), making this California's easiest 14000 feet (4267 m) summit. North of White Mountain Peak, two sharp arêtes alternate along the crest with the broad "whalebacks" plateau of Pellisier Flats with about six more summits over 13000 feet (3962 m). Pellisier Flats is a wide sloping bench at the 13000 foot level with rocky fields and short alpine vegetation. The bench includes Mt. Hogue at 12,743 ft. and further north Mt. Dubois at 13,559 ft., the high point on the plateau. Pellisier Flats is the broad spine of the White Mountains. The crest crosses the California–Nevada state line just south of a final high summit at Boundary Peak 13147 feet (4007 m), Nevada's high point. Boundary Peak is the "prow" of the triangular fault block. It has views directly down into valleys to the west, north and east that are hidden by the increasing width of the high plateau to the south. North of Boundary Peak the range rapidly loses altitude and ends at Montgomery Pass. The west face of the White Mountains rises steeply out of Owens Valley. Climbing to any summit from this direction is a scramble with about 8000 feet (2438 m) elevation gain. Eastern slopes are somewhat gentler and have numerous cirques left by Pleistocene glaciers and even a few snowfields persisting through most summers. Most of these cirques are entered or approached by jeep roads and offer scenic yet non technical routes to the crest.