Аристогор: Милет тираны және иониялық көтерілістің бастамашысы

Кіріспе

Милет қаласының грек билеушісі (б.з.д. 497/6 ж.), персиялық Ахеменид империясына қарсы Иондық көтерілістің алғашқы жылдарында маңызды рөл атқарған. Осы атпен тағы да бірнеше ежелгі грек тұлғалары белгілі.

Аристагор, б.з.д. 497/496 ж. қайтыс болған, б.з.д. 6 ғасырдың соңы мен 5 ғасырдың басында Милет қаласының басшысы болды және Иранның Ахеменид империясына қарсы Иондық көтерілістің бастапқы кезеңдеріндегі маңызды тұлға. Ол Гистиейдің күйеу баласы және одан Милеттің билеушілігін мұра еткен. Гректер қола дәуірінде Хетт империясынан Кіші Азия жағалауын бағындырған, ал Троядағы жеңісі арқасында империя құлағанда және хетттер Сирияға қоныс аударғанда оны сақтап қалған. Олар Балқаннан келген фригийліктермен (протоармяндар) жағалауды бөліскен, бірақ б.з.д. 6 ғасырдың соңында парсылардың жерлеріне басып кіруіне ешқайсысы дайын болмаған. Иондық гректер материктегі гректерден көмек сұрады, бірақ көмек алмағандықтан, жаңа Ахеменид империясының бағыныштарына айналып, капитуляцияға мәжбүр болды. Олар салық төлеп, парсылардың билігіне қауіп төндірмеген жағдайда, парсылар оларға грек билеушілерінің басшылығымен өздерін-өздері басқаруға рұқсат берді. Алайда, бүкіл аймақ, соның ішінде осы билеушілер де, парсы империясына наразылық білдіріп келді. Аристагор тарихта Гистиеймен, оның қайын атасы және бұрынғы билеушісімен бірлесіп Иондық көтерілістің бастамашысы болғаны үшін белгілі. Бұл қастандық көптеген грек Иондық мемлекеттерінің қолдауын алды, бірақ материктік грек мемлекеттерінің толық қолдауын ала алмады. Нәтижесінде парсыларға қарсы тұра алмады, олар бастапқыда адал қолдаушылар болып көрінген гректердің мұндай сатқындыққа қабілетті екеніне сенуге асықпады. Парсылар шындыққа көз жеткізгеннен кейін, гректерге қарсы үлкен күшпен Милетке шабуыл жасады. Олар барлық жауынгерлерді өлтіріп, жас жігіттерді кемсінтіп, әйелдер мен балаларды құлдыққа сатты. Олардың мақсаты Милетті ешқашан қайтадан қоныстандырмау еді, және бірнеше ондаған жылдар бойы олай болды. Аристагор апатты сезіп, басқа азаматтарды қалдырып, отаршылдар тобымен қашып кетті. Сондықтан ол Геродоттың пікірінше, қорқақ генерал. Бас қолбасшы ретінде ол қорғанысқа жетекшілік етуге міндетті болған, бірақ ол гипотетикалық резервтің басшылығын қабылдауды жөн көрді, оны іс жүзінде құра алмады. Аристогорға қарсы кеңес берілгеніне қарамастан, ол Фракияда грек отарларын құруға тырысты. Ол тракийліктердің жаулық қарсылығына тап болды, онда ол және көптеген басқалар шайқаста қаза тапты. Парсы патшасы Дарий Грекияны жаулап алуға шешім қабылдағандықтан, материктік гректер Иондық отандастарына көмектесуден бас тартқандарына қарамастан, парсылармен соғыстан құтыла алмады.

Aristagoras , d. 497/496 BC, was the leader of the Ionian city of Miletus in the late 6th century BC and early 5th century BC and a key player during the early years of the Ionian Revolt against the Persian Achaemenid Empire. He was the son in law of Histiaeus, and inherited the tyranny of Miletus from him. The Greeks had won the coast of Asia Minor from the preceding Hittite Empire during the Bronze Age, and thanks to their victory at Troy had kept it during the fall of the empire and retirement of the Hittites to Syria. They shared the coast with the Phrygians (proto Armenians) coming in from the Balkans, but neither were prepared for the armed invasion of their lands by the Persians during the late 6th century BC. The Ionian Greeks appealed to the mainland Greeks for assistance and not receiving it were forced to capitulate, becoming subjects of the new Achaemenid Empire. As long as they paid their taxes and were no threat to the rule of the Persians, the latter were willing to allow them self rule under the Greek tyrants. The entire region, however, including those tyrants, kept a smouldering resentment against the Persian Empire. Aristagoras is of historical note for his instigation of the Ionian revolt in collaboration with his father in law and predecessor, Histiaeus. The conspiracy gained the support of many Greek Ionian states, but it failed to win the full support of the mainland Greek states, and as a consequence failed to hold against the Persians, who were at first slow to believe that the Greeks, who had seemed to be loyal supporters, were capable of such treachery. Once the Persians were convinced of the truth they came down upon the Greeks in overwhelming numbers, breaking into Miletus. There they killed all the warriors, castrated the young men, and sold the women and children into slavery. It was their intent that Miletus would never again be repopulated, and for some decades it was not. Aristagoras, anticipating the end, had escaped with a contingent of colonists, leaving the other citizens behind. Consequently he is the only general Herodotus labels as a coward. As the commander in chief he would have been obligated to assume command of the defence, but he chose instead to assume command of a hypothetical reserve, which he failed to establish anyway. Despite advice not to do so, Aristagoras tried to establish a Greek colony in Thrace. He landed to a hostile welcome from the Thracians, where he and many others soon perished in battle. The mainland Greeks were not to escape war with the Persians, despite their refusal to assist their Ionian countrymen, as the Persian king Darius resolved on the conquest of Greece.

Өмірбаян

Тарихқа жеткен кезде Аристагор б.з.д. 500 жылдары Анатолияның батыс жағалауындағы Милет полисінің губернаторының орынбасары қызметін атқарып жүрген еді. Ол тәуелсіз Милеттің бұрынғы тираны Молпагорастың ұлы және парсылар тиран етіп тағайындаған, бірақ толық сенім артпаған Хистиейдің қайын інісі (және немере інісі) болды. Персия патшасы Дарий I-ге генерал Мегабаз Хистией туралы шағымдарын жеткізгеннен кейін, Дарий I Хистиейді өзінің сарайына шақырып, Сузада ұстады, негізгі себеп – оған сенімді кеңесші қажеттігі еді. Хистиейдің ұсынысымен Ахеменидтер Аристагорды Милеттің жаңа билеушісі етіп тағайындады. Аристагор Милетке билік етті, ал Хистией Сузада, әскерінен алыс, бақылауда қалды. Хистией Персияның Милетке тікелей араласу жоспарын білген кезде, оның құпия нұсқауымен Аристагор Ион көтерілісін бастады. Аристагор гректердің парсы билігіне наразылығын пайдаланып, Ионияның грек полистерін одақ құруға шақырды.

Наксос экспедициясының сәтсіздігі

Наксостың кейбір жер аударылған азаматтары Милетке паналау үшін келді. Олар Аристагордан өздерінің отанын қайта басып алу үшін әскер беруін сұрады. Аристагор, егер ол наксиандықтарға әскер жеткізе алса, онда Наксостың билеушісі бола алады деп ойлады. Сондықтан ол наксиандықтарға көмектесуге келісті. Бұл сонымен қатар Киклад аралдарына қадам басуға мүмкіндік беретін жол еді, онда парсылар әлі билік етпеген. Аристагор экспедицияны қаржыландырып, Артафернге қосымша сыйлық беруге уәде берді. Ол Артафернге аралды басып алса, Киклад аралдарындағы басқа да полистерді бақылауына беруге болатынын айтып, оны құлқыланды. Олар Эвбеяға шабуыл жасау үшін база ретінде пайдаланылуы мүмкін еді.

Иониялық көтеріліс

Наксиандық уәделерін орындамағаны үшін Аристогардың саяси жағдайы қауіпке ұшырады. Ол Милесиялықтар мен басқа иониялықтармен бірге көтеріліс жоспарлай бастады. Ал Сузада әлі тұтқында отырған Хистией, бір құлдың басын қырқып, сонда хабар татуировкалады. Шашы өскен соң, ол құлын Аристогарға жіберді. Хабар Аристогарға көтеріліс жасауға бұйрық берді. Милеттегі билігін қайтаруға құштар Хистией, Дарийдің Милеттегі көтерілісті басу үшін жіберетінін үміттенеді. Екі көшбасшы да бір ойда болғандықтан, Аристогар өзінің қолдаушыларынан кеңес құрып, 499 ж. Милетте көтеріліс жасауға келісті. Кеңестегі азаматтардың көпшілігі Аристогарды қолдады, тек тарихшы Гекатей ғана қарсы дауыс берді. Гекатей иониялықтардың жеңіліске ұшырауы сөзсіз екенін сендіргендіктен, көтеріліске қарсы болды. Алайда, дауыс беру аяқталғаннан кейін, ол көтерілістен шеттеніп қалғанына ешқандай дәлел жоқ. Оның ұсыныстары да болды. Соғыс басталғаннан кейін, иониялықтар барлығының қатысатынын күтті, бірақ үлкен одақтастарының шегінуін тоқтата алмады. Соғысқа дауыс берудің нәтижесі анықталғаннан кейін, Аристогар жақын жердегі парсы кемелерін бақылауға кірісті. Наксос флоты Мюстегі қиындықтан кейін қалпына келді. Енді қолбасшылық лауазымда, Геродот нақты айтпайды, Аристогар Иатрагор басшылығымен флоттағы адмиралдарды, біраз адамды тұтқындауға жіберді. Қызығы, тұтқындалғандардың көпшілігі гректер еді. Кейін олар босатылып, үйлеріне қайтарылды. Көтеріліс ашыққа шыққаннан кейін, Аристогар «Дарийге бар күшімен зиян келтіруге» бел буды. Көтеріліс тез арада барлық Ионияға тарады. Аристогар парсыларға қарсы тұрған бір қаланың тез талқандалатынын болжады. Сондықтан ол барлық иониялық қалалардың одағын құруға кірісті, бірақ оның құрамына Иониядан тыс аймақтардан да өкілдер кірді. Ол конституцияға бірқатар өзгерістер енгізді, олардың барлығы да толыққанды түсініксіз. Біріншіден, ол өзінің тираниясынан бас тартты. Басқа мемлекеттерге үндеп, оларды өздерінің тиранияларын жоюға көндірді және оған есеп беруге міндеттеді. Өкіметі құрылғаннан кейін, ол одақтастар іздеп Лакедемонға және Грекияның басқа мемлекеттеріне сапарлады. Геродоттың үкіметтік терминдерінің нақты мағынасы және иониялық одақтың үкімет формасы туралы әртүрлі пікірлер бар. Ең маңызды сұрақ – Аристогар иониялықтарға қалай билік жүргізді. Олардың барлығы Лидияның сатрапиясына бағынышты болды, Милетке емес. Сатрап парсы болды. Милеттің тираны сатрап тағайындаған, бірақ ол басқа тирандарды да тағайындады. Геродот нақты айтпаған себептерге байланысты Милет көшбасшылыққа шықты. Аристогардың басқа тирандарға қарағанда қандай да бір жетекшілік рөлі болды деуге болады, бұл жетекшілік жеке болған жоқ па, әлде белгілі бір келісім бойынша болған жоқ па, белгісіз. Халықтың көтеріліске қатысуын қамтамасыз ету үшін Аристогар тиранияны «жойып», изономияны орнатты, бұл шамамен «үкімет теңдігі» дегенді білдіреді. Лидделл мен Скотттың ежелгі грек тілінің стандартты сөздігінде Фукидид оны демократиядағы «құқық теңдігі» мағынасында қолданған. Аристогар барлық иониялық қалаларда «тирандықты тоқтатуды» жалғастырды және оларға оған есеп беретін генералдар кеңесін сайлауын талап етті. Дауыс беру туралы ешқандай мәлімет жоқ. Аристогардың басшылығымен жаңа тәуелсіз мемлекет құрылды. Мемлекет салықтар мен әскерлер жинауға құқылы болды. Аристогар бірлескен қарулы күштердің қолбасшысы болды. Милет жаңа астана болады деп жоспарланды. Жаңадан тәуелсіз болған Иония 499 ж. және 494 ж. парсылар тарапынан жойылғанға дейін өз монеталарын шығарды.

Due to his failure to make good on his Naxian promises, Aristagoras’ political position was at risk. He began to plan a revolt with the Milesians and the other Ionians. Meanwhile, Histiaeus, still detained at Susa, had tattooed a message upon the shaved head of a slave. Once his hair had grown back, he sent him to Aristagoras. The message told Aristagoras to revolt. Histiaeus, desperate to resume his authority at Miletus, hoped Darius would send him to deal with a Milesian revolt. Both leaders being of the same mind, Aristagoras conferred with a council of his supporters, who agreed to a rebellion in Miletus in 499 BC. Aristagoras was supported by most of the citizens in council, except the historian Hecataeus. Hecataeus voted against the revolt because he believed that the Ionians would be out matched with defeat being inevitable. Once the vote was taken, however, there is no evidence that he excluded himself from the revolt. In fact, he had suggestions to make. Once the war began, the Ionians expected all to participate, although they could not stop the larger allies from withdrawing. As soon as the vote for war was certain, Aristagoras took steps to secure the nearby Persian ships. The Naxos fleet was recovering from its ordeal at Myus. Now in a position of command, Herodotus is not specific, Aristagoras sent a party under Iatragoras to arrest the admirals still with the fleet, some several men. Ironically, these were mainly Greek. They were later released and sent home. Now that the rebellion was in the open, Aristagoras “set himself to damage Darius in every way he could think of”. The scope of the revolt spread rapidly to all Ionia. Aristagoras foresaw that one city against the Persians would soon be crushed. He therefore set about creating an alliance of all the Ionian cities, but the members also came from regions beyond Ionia. He made a number of constitutional changes, not all of which are clear. First he relinquished his own tyranny. Approaching the other states, he convinced them to end theirs. to report, apparently, to him. When his government was in place he sailed to Lacedaemon and other states of Greece in search of allies. There has been some question as to the exact meaning of Herodotus' governmental terms, and as to the form of government of the Ionian alliance. The most fundamental question is where Aristagoras got his authority over the Ionians in the first place. They were all under the satrapy of Lydia, not under Miletus. The satrap was Persian. The tyrant of Miletus was appointed by the satrap, but he also appointed all the other tyrants. For reasons not specified in Herodotus, Miletus took the lead. One can only assume a leadership role of some kind of Aristagoras over the other tyrants, whether personal or according to some unspecified convention. In order to gain the participation of the people in the revolt, it was said that Aristagoras "let go" the tyranny and established isonomia, which translates roughly as "equality of government." According to Liddell and Scott, a standard dictionary of ancient Greek, Thucydides used it to mean the "equality of rights" in a democracy. Aristagoras went on to "put a stop to tyranny" in all the other Ionian cities, and moreover to insist that they select boards of generals reporting to him. No voting is mentioned. Apparently a new sovereign entity had been formed with Aristagoras at its head. The state had the power to levy taxes and troops. Aristagoras was commander of the joint armed forces. Miletus was to be the new capital. The newly sovereign Ionia issued its own coinage between 499 and its destruction by the Persians in 494.

Спарталықтардың көмек көрсетуден бас тартуы

Аристогор Спарта патшасы Клеомен І-ге Персияның езгісінен құтылуға көмек сұрады. Ол спарталық жауынгерлердің қасиеттерін жоғары бағалап, Персияға шабуыл жасау оңай болатынын айтты. Пікірін дәлелдеу үшін ол "барлық жер, теңіз және өзендер бейнеленген қола тақта" әкелді. Бұл карта туралы қосымша мәлімет берілмеген, бірақ жағдайға қарай, бұл Милеттік Гекатаев дайындаған әлем картасы болуы мүмкін, ол сол кездегі Милет саяси өміріндегі маңызды тұлға болған. Аристогор парсыларды жеңудің оңай екенін мәлімдеді, себебі олар "шалбар мен тюрбан" киіп шайқасқан. Ол сондай-ақ Спарта патшасын парсылық байлықпен сүйкімдеуге тырысты. Клеомен Аристогордан жауап алу үшін екі күн күтуін өтінді. Екінші кездесуде Клеомен Сузаға жету үшін қанша уақыт кететінін сұрады, үш айлық сапар екенін естіген соң, ол спарталықтардың көмегін қабылдамай, әскерлерінің тым ұзаққа кететінін айтты. Сол кезде Спарта аргивтерден шабуыл қаупіне алаңдап жүрген. Грек тарихшысы Геродот Аристогордың Клеоменнің пікірін өзгерту үшін пара беруге тырысқанын айтады, бірақ патшаның кішкентай қызы Горго оның Клеоменді жолдан бұруға тырысып жатқанын ескертті. Аристогор сұраған көмексіз кетіп қалды.

Афиналықтардың жеңілуі

Аристогор Афинаға барып, "ойына келгеннің бәрін" уәде етіп, соңында орындауға сөз берді. Афиналықтар Ионияға кеме жіберуге келісті, ал Аристогор олардың алдынан шықты. Афиналықтар жиырма трирема және бес эретриялық кемемен Милетке келді. Геродот бұл кемелердің келуін гректер мен варварлар арасындағы келесі дау-жанжалдың бастауы деп сипаттады. Барлық одақтастары келген соң, Аристогор өзінің ағасы Харопин мен тағы бір милесиялық Гермофантты экспедицияны басқаруға тағайындады. Алғашқы сапар Эфеске дейін болды. Олар сол жерден Сардисқа бет алып, қалаға шабуыл жасап, оны қорғағандарды күтпеген жерден ұстады. Сатрап Артаферн және оның әскері дереу акропольге шегінді. Қалада өрт шығып, Лидиялық құдайша Кибеленің ғибадатханасы өртеніп кетті деген қауесет тарады. Персиялықтар бұл өртті иониялықтардың қастығы деп есептеп, грек ғибадатханаларын өртеп жіберуге себеп ретінде пайдаланды. Өрт акропольді қорғаушыларды оны базарға тастап кетуге мәжбүр етті. Олардың қорғанысы парсы күштерінің келуімен сәйкес келді. Иондықтар бұл дауылды қарсы шабуыл деп түсініп, жақын маңдағы Тмолус төбесіне шегінді. Парсы әскері оларды қуалай, Эфеске жақын жерде жетелеп, ауыр жеңіліске ұшыратты. Парсылар Лидияны және оның құрамындағы барлық грек қалаларын басып алды. Олар анатолиялықтардың және кейбір гректердің де жүрегін жеңіп алғандай мейірімділік көрсетті. Сатрапияда көмекке шақыру жылдам тарады. Бірлескен парсы-анатолиялық әскерлер түнде сатрапқа көмекке келді. Олар үлкен шумен, қысқа мерзімде келгендіктен иониялық-афиналық әскерлерін қорқытып жіберді. Кембридж ежелгі тарихының мақаласында бұл жылдамдық парсы атты әскерінің арқасында болғаны айтылады, олар Эфес қақпасының алдында иониялықтарды іздеп тауып, ұстап алды. Гректердің құрлықтағы шығыны соншалықты зор болды, олар Аристогор мен бүлікшілерді өздеріне қалдырып, үйлеріне қайтуға тырысты. Көтеріліс сөнуге жақын болды, бірақ олар осындай қайратпен күресті, сондықтан көтеріліс жақын маңдағы грек аралдарына да тарады. Бұл шайқастан кейін афиналықтар Иондық көтеріліске қатысудан бас тартып, Афинаға оралды. Алайда, афиналықтардың көтеріліске қатысқандығы үшін парсы патшасы Дарий Афинадан кек алуға ант берді және күн сайын кешкі ас ішкенде үш рет қайталап айтуға қызметшісіне бұйырды: "Мырза, афиналықтарды есіңнен шығарма". Бұл әңгіме ғана болуы мүмкін (бірақ оның жалған екенін айтуға болмайды), өйткені парсылар Балқанға кеңейуді бұрыннан жоспарлаған. Олар Скифияға жасаған бұрынғы сәтсіз жорығынан кейін Тракияның бір бөлігін әлі де иеленген, тек елдің (оның көп бөлігі Оңтүстік Ресейде орналасқан) нақты көлемін және ондағы өздерінің қауіпсіздігін білгеннен кейін ғана тоқтады. Иондықтар соғысты жалғастырып, Византияны және оның маңындағы қалаларды, сондай-ақ Карияның көп бөлігін басып алды. Алайда олар жалғыз болған жоқ. Соғыстың соңғы кезеңінде Кипрдің барлық бөлігі де парсыларға қарсы көтерілді. Саламис билеушісі Горгустың інісі Онисил ағасын парсыларға қарсы көтеріліс жасауға және Иондық көтеріліске қосылуға көндіруге тырысты. Ағасы көтеріліске қолдау көрсетпегенде, Онисил Саламистен кеткенше күтіп, қала қақпасын жауып тастады. Горгус парсыларға қашып кетті, ал Онисил билікті өз қолына алып, кипрліктерді көтеріліс жасауға көндірді. Содан кейін олар Аматус қаласын қоршауға алды.

Aristagoras next went to Athens, where he made a convincing speech, promising “everything that came into his head, until at last he succeeded”. Won over, the Athenians agreed to send ships to Ionia and Aristagoras went before them. The Athenians subsequently arrived in Miletus with twenty triremes and five others belonging to the Eretrians. Herodotus described the arrival of these ships as the beginning of troubles between the Greeks and the barbarians. Once all his allies had arrived, Aristagoras put his brother Charopinus and another Milesian, Hermophantus, in charge of the expedition, and the whole contingent set out for the provincial capital, Sardis, while Aristagoras remained to govern from Miletus. The first leg of the journey was to proceed along the coast to Ephesus. Using it as base, they went overland to Sardis, on which they descended on the city taking its defenders by surprise. The satrap Artaphernes and his forces retreated to the acropolis immediately. A fire, started allegedly by accident in the town, burned down the temple of the Lydian goddess Cybebe (Cybele). Attributing the fire to Ionian maliciousness, the Persians later used it as an excuse for burning Greek temples. The fire forced the defenders of the acropolis to abandon it in favour of the marketplace. Its defence coincided fortuitously with the arrival of Persian reinforcements. Interpreting the tumult as a counter attack, the Ionians retreated to Tmolus, a nearby hill, from which they escaped by night. The reinforcements followed the Ionians, caught up with them near Ephesus and soundly defeated them. The Persians had conquered Lydia, including all the Greek cities located in that state. They made such a show of mercy as to win the hearts and minds of the Anatolians, as well as of some of the Greeks. A call for assistance went rapidly around the satrapy. Joint Persian Anatolian forces hastened overnight to the assistance of the satrap. They arrived with such short notice and major fanfare as to frighten away the Ionian Athenian forces. The Cambridge Ancient History article attributes this swift arrival to the Persian cavalry, which also had no trouble tracking and catching the Ionians before the gates of Ephesus. The losses of the mainland Greeks were so great that they sought to return home, leaving Aristagoras and the rebels to fend for themselves. An air of doom pervaded the revolt, but they fought with such spirit that the rebellion spilled over into the nearby Greek islands. After this battle, the Athenians refused to continue to fight in the Ionian Revolt and returned to Athens. However, because of Athenians' participation in the revolt, the Persian king, Darius, swore vengeance on Athens and commanded a servant to repeat to him three times every day at dinner, “Master, remember the Athenians”. This may only be a story (but not necessarily on that account false), as the Persians intended expansion into the Balkans all along. They still held parts of Thrace from their previous abortive expedition into Scythia, only stopped when they learned the true size of the country (most of southern Russia) and the danger of their position in it. The Ionians fought on, gaining control of Byzantium and the surrounding towns as well as the greater part of Caria. They were not, however, alone. In this last phase of the conflict, almost all of Cyprus also rebelled against the Persians. Onesilus, the younger brother of Gorgus, the ruler of Salamis, tried to convince his brother to rebel against Persia and join in the Ionian Revolt. When his brother refused to support the revolt, Onesilus waited until he left Salamis and then shut the city gates on him. Gorgus fled to the Persians while Onesilus took over and convinced the Cyprians to revolt. They then proceeded to lay siege to the city of Amathus.

Салдары

Көтеріліс құлағанға дейін Аристагор тыныш жер іздеуді бастады. Ол өзінің адамдарымен бірге Скифияға жасалған персиялық шабуылда Ионияның бекінісі болған Фракиядағы Мирцинге бет бұрды. Ол Пифагорды “атақты адам” деп атап, Милет қаласын басқаруға тағайындады да, Тракияға аттанды. Тракиялықтар өз елінде гректердің бұдан әрі болуына төзбей, бұл шабуылға қарсы шықты. Ол аумақты бақылауына алды, бірақ кейін көрші қаланы қоршаған кезде Аристагор шайқаста қаза тапты. Аристогор парсылардың тез жеңіске жететінін күтіп, Иондықтардың бекінісін орнатуға үміттенген еді. Тарихи оқиғалардың кездейсоқ реттілігімен оның беделі оның басты тарихшысы, Иондық жақтас Халикарнасский Геродоттың ашуын туғызды, сондықтан ол әлі күнге дейін зардап шегеді. Аристогор азаттықты қорғаушы болғанымен, Геродоттың барлық тарихтарында оны ашық түрде қорқақ деп атаған жалғыз адам болып табылады, оның қашуын көтерілістің жеңілісіне баптайды. Көтеріліс күшейіп, аралдарға тарады. Аристогор өзінің жетекшісінде болатынын немесе тракийліктердің қамалға кіруге рұқсат бермейтінін білуге еш мүмкіндігі болмады. Персиялықтар Иондық қалаларды бірінен соң бірі басып алды. Барлығы жоғалып кетуі мүмкін болған кезде парсы патшасы Дарийді Хистией қақтығысты шеше алатынына сендірді, енді оны Милетке қайтару керек болды. Хистией Милетке жетпей қалды. Ол алдымен Сардиске хабарласып, Ұлы патшаның қатысы бар ма, жоқ па (Геродот айтпайды), оған өзінің шынайы адалдығы туралы сұрақ қойылды. Хистией көтерілістің оқиғаларын мүлдем білмей, парсыларға деген адалдығын сөзсіз сақтайтынын ант етті. Ол ештеңе мойындамады, бірақ сатрап Артаферн де аздап алданып қалмады. “Сенге жағдайды түсіндіремін, Хистей, - деді ол. - Бұл аяқ киімнің тігісі сенің, Аристагор оны киіп алған”. Артаферннің қолынан қамауға алынуға не одан да жаман жағдайға ұшырауға болатынын білген Хистией сол түні қашып кетіп, кемемен Ефеске қарай бет алды. Ол әскер жинап, кеме табуда қиындық көрмеді, бірақ Иондықтардың оған сенбейтінін байқады. Милет оны қайтарып алмады. Ол Эгей теңізінде жалдамалы әскерге айналды, бірақ Артаферн оны ұстап алып, өлтірді. Иондық көтеріліс б.з.д. 494/493 жылы аяқталды. Парсылықтар Афинаға қарсы жазалау жорығы жасау үшін Грекияны жаулап алуға дайындалды. Ресурстардағы айырмашылық пен материктік грек мемлекеттерінің араласуға құлықсыздығынан Иондық көтеріліс сәтсіз аяқталды және Парсы Иондық гректерге бақылауын қайта орнатты. Бір жылдан кейін кипрліктер тағы да Парсыға бағынды. Геллеспонт маңындағы қалалар бірінен соң бірі Дарийдің күйеу баласы Дауристің қолына түсті. Карийлер парсылармен Миандер өзенінде соғысып, ауыр зардап шекті. Кипр парсы және финикиялық әскерлер арқылы қайтадан басып алынды. Көтеріліс б.з.д. 494/493 жылы аяқталды. Парсылықтар 494 жылы Милетке тікелей бағытталған шабуылда Иондықтарды Милет маңындағы Лад аралындағы теңіз шайқасында жеңді. Содан кейін қала қоршауға алынды және соғыс оның құлдырауымен аяқталды. Көтерілісші қалалардың кейбіреулері жойылған болса да (Милеттен басқа, ол қиратылған және тұрғындары азайып, жер аударылған), парсылар кек алудан гөрі билік етуге қызығушылық танытты. Олар 490 жылы б.з.д. Грекияға шабуыл жасауды жоспарлай бастады, бұл қазір грек-парсы соғыстары деп аталатын қатар жанжалдардың бастауы болды.

Well before the revolt collapsed, Aristagoras began looking for a shelter to which he could execute a strategic retreat. He and his men resolved on Myrcinus in Thrace, which had been an Ionian stronghold in the abortive Persian invasion of Scythia. He put Pythagoras, “a man of distinction,” in charge of Miletus and set sail for Thrace, where he attempted to establish a colony on the Strymon river, at the same site as the later Athenian colony of Amphipolis. The Thracians, not now disposed to tolerate any further presence of Greeks in their country, opposed this incursion. He gained control of the territory but later, while besieging a neighbouring town, Aristagoras was killed in battle. Expecting a swift Persian victory, Aristagoras had hoped to establish a redoubt of Ionians, who would come to the assistance of Miletus at a later time. By an accidental sequence of historical events his reputation drew the ire of his main historian, Herodotus of Halicarnassus, an Ionian partisan, to such a degree that it suffers yet. Although a champion of freedom, Aristagoras is the only man in all his Histories that Herodotus openly calls a coward, blaming his supposed flight for the defeat of the revolt. The revolt apparently intensified and spread into the islands. Aristagoras had no way of knowing that he would have been in the van of it, or that the Thracians would not allow a redoubt. In the last months of the failing revolt, the Persians were reconquering the rebel Ionians city by city. When all was nearly lost, the Persian king Darius was convinced by Histiaeus that he could settle the conflict and now should be sent back to Miletus. Histiaeus never succeeded in reaching Miletus. Reporting first to Sardis, whether with or without the Great King's complicity (Herodotus does not say), he was interrogated concerning his true loyalties. Histiaeus swore complete ignorance of the events of the revolt and unquestionable loyalty to the Persians. He admitted nothing, but the satrap, Artaphernes, was not in the least deceived. He said, "I will tell thee how the case stands, Histaeus: this shoe is of thy stitching; Aristagoras has but put it on." Recognising that he risked arrest or worse at the hands of Artaphernes, Histiaeus escaped that night and took ship at the coast, probably at Ephesus. He had no trouble raising troops and finding ships, but he found that he was not trusted by the Ionians. Miletus would not have him back. He became a mercenary in the Aegean until he was hunted down and executed by Artaphernes. The Ionian Revolt finally ended in 494/493 BC. The Persians went on to prepare for the conquest of Greece under the pretext of a punitive campaign against Athens. Due to the disparity in resources and the reluctance of the mainland Greek states to involve themselves, the Ionian Revolt failed and Persia regained control over the Ionian Greeks. After only one year, the Cyprians were once again forced into submission by Persia. The cities around the Hellespont fell one after another to Daurises, the son in law of king Darius. The Carians fought the Persians at the Meander River and were defeated with severe casualties. Cyprus was recaptured by Persian and Phoenician forces. The revolt was over by 494/493 BC. Aiming directly for Miletus in 494 BC, the Persians defeated the Ionians in the naval Battle of Lade, an island off Miletus. The city was then subject to a siege and the war lost at its fall. Although there was some mild destruction of rebel cities (except for Miletus, which was razed and the population decimated and transported), the Persians were interested in ruling rather than revenge. They began to plan for the invasion of Greece which was to start in 490 BC in a series of conflicts which are now known as the Greco Persian Wars.

Геродот - дерек көзі

Аристогор және оның іс-әрекеттері туралы ақпараттың көп бөлігі ежелгі грек тарихшысы Геродоттың еңбектерінен алынған. Бір жағынан, ол тарихи оқиғалар ретінде баяндаған оқиғалардың негізгі әдеби көзі болып табылады. Ол көп жағынан ежелгі тарихшылықтың ең жақсы үлгілерін көрсетеді, бірақ екінші жағынан, оның еңбегінде түсіндірілмейтін және логикалық кемшіліктер көп, бұл мәтінде парадокстар тудырады. Сондықтан кейбір ғалымдар оның тарихи дереккөз ретіндегі құндылығына, әсіресе Иониялық көтеріліс туралы мәліметтерге сынды түрде қарайды. Тарихшылардың Геродот еңбегіне қатысты пікірлері екі топқа бөлінеді: оны сенімсіз дереккөз деп санайтын скептиктер және оның көптеген мәселелерде сенімді екенін, бірақ сол кездегі түсінікті болатын нақты көзқарастары бар екенін мойындайтын жақтастар.

Скептикалық көзқарас

Манвилл Аристогор мен Хистиейдің арасындағы нақты емес билік күресіне қатысты күмәнді көзқарас білдірді, бұл соғыс пен қоғамның қалыпты жағдайларынан тыс қарастырылды. Манвилл Геродоттың байланысты тарихты баяндау қабілетіне сенімсіздікпен қарайды, сондықтан ол өзінің жеке болжамдарымен байланыстарды құрастырады. Осы әдіспен бұрын Мейбел Ланг жұмыс істеген. Лангтың 1968 жылғы мақаласы Иониялық көтерілістің парадокстарына арналған. Мысалы, Хистией бастапқыда Дунай өзеніндегі маңызды көпірді қорғап, Скифиядан қашуына көмектесу арқылы Ұлы Патшаның құрметіне ие болды. Патша мен оның әскерін құтқаруға қарамастан, ол көп ұзамай көтеріліс ұйымдастырады! Лангтың пікірінше, көпірдегі мақсаты – «Дарийдің құрметін алу, патша саясатының ішкі жағында болу» болған болуы мүмкін. Оның саясатының ішкі жағында болуы үшін, ол өзінің және әскерінің өмірін сақтап, үлкен скиф әскерінен қашуға мүмкіндік беруі керек еді. Ол оны жай ғана бақылау үшін тірі қалдыруды жөн көрді. Ланг бейжай түрде жазады: «Көтеріліс әуеде болған секілді». Егер Хистией бастапқыда толық жеңіске жету мүмкіндігінен бас тартса, онда бұл тарих бойындағы көптеген жылдам науқандардың басты мақсаты болуы мүмкін еді. Негізгі мәселе Лангтың цинизмі: «Біз оқиғаны қабылдап қана, нәтижесі туралы шындықты табуға үміттенбеуіміз керек». Сәйкесінше, ол Манвилл сияқты, дәлелсіз оқиғалардың каталогын құрастырып, өзінің фантазиясын жасайды. Мұндай әңгіменің қажеттілігі туралы түсіндірмесі де болжамдық: «Көтерілістің сәтсіздігі апатты нәтижелерді түсіндіретін, ақталайтын немесе болжайтын барлық аспектілер мен оқиғаларды емес, сонымен қатар жақсы тағдырға лайық болған ниеттерді және соғыс барысындағы уақытша жетістіктерді де көлеңкеге түсірді». Осы оқиғаларды салыстыруға басқа ешқандай мәлімет болмағандықтан, ол мұны біле алмайды.

Manville had a sceptical view concerning an imaginary power struggle between Aristagoras and Histiaeus isolated from the usual contexts of war and society. Manville has no confidence in Herodotus' ability to relate connected history and therefore supplies connections for him out of his own speculations. He was preceded in this method by the earlier work of Mabel Lang. A 1968 article by Lang focuses on the paradoxes of the Ionian revolt. For example, Histiaeus originally won the Great King's favour by protecting his escape from Scythia over a key bridge of the Danube. Despite this vital rescue to save the king and all his forces, he shortly after plots a rebellion! Lang suggests that one might conclude to an ulterior motive at the bridge, "to ingratiate himself with Darius so that he could be on the inside of the king's policy." Apparently, to be on the inside of his policy he has to save his life and the lives of all his army by letting him escape from the large Scythian army not far behind. He prefers to keep him alive for nothing more serious than keeping an eye on him. Nonchalantly Lang writes: "Presumably revolt was already in the air, " It could not have been far in the air if Histiaeus passed up a chance for total victory at the outset, a prized goal of many a lightning campaign in world history afterwards. The basic problem is Lang's cynicism: "we should not hope to discover the truth about the result merely by accepting the narrative " Accordingly, she rehearses a catalogue of paradoxes similar to Manville's weaving her own fantasy of unattested events to contain it. Her explanation of why such a tale is necessary is similarly speculative: "the failure of the revolt not only gave prominence to every aspect and event which would explain, justify or anticipate the disastrous results but also cast into the shade any intentions which deserved a better fate and any temporary successes during the course of the war." Not having any other account with which to compare these events, she cannot possibly know that.

Жақсы пікір

Жоғарыда сипатталған сыншыл көзқарас Геродот пен оның мақсатты аудиториясы арасындағы күтілімдердің айырмашылығын көрсетеді, олар уақыттың кездейсоқ оқиғалары арқасында көп және әртүрлі. Ол біздің заманғы адамдар үшін жазған жоқ. Оның еңбектері шашыраңқы үзінділерден басқа бір нәрсемен сақталған алғашқы тарихшы болғандығын оқығанда, біз оның Фукидид сияқты басқа ежелгі тарихшылардың сабақтастық пен себеп-салдарлық байланысқа қатысты дұрыс көңілі болуын күтеміз. Геродот сондайлардың бірі емес. Кембридж ежелгі тарихындағы мақаласында себеп-салдарлық байланысқа қатысты: «Геродот жаңалық ашқан жоқ: ол тек өзінің тақырыбы мен дәуіріне сәйкес себеп-салдарлық байланысты қабылдады». Көптеген адамдар сияқты, осы бейтараптықты мифология мен тарих арасындағы аралық кезең деп санау ыңғайлы. Мұндай көзқарас уақыттың келтірген зардаптарын ескермейді. Геродот тарихшылардың алғашқысы емес, тек оның еңбектері сақталған алғашқы тарихшы. Ол Иониялық көтеріліс туралы оқиға болғаннан кейін бір ұрпақтан соң жазды; сонымен қатар, ол қатысушы емес еді. Ол Милеттегі бірнеше бұрынғы тарихшылардың жұмысына сүйенді, олардың үзінділері мен есімдері сақталған, олардың ішіндегі ең бастысы Милеттік Гекатей болды. Геродот өзінің еңбегін белгілі бір жоспар мен стиль бойынша құрастырды. Бұрынғы тарихшылар оны қолданды ма, жоқ па – дәлелдердің жетіспеуіне байланысты белгісіз, бірақ бұл ықтимал емес. Ол Гекатейді тарихи оқиғалар үшін негіз ретінде пайдаланған сияқты. Гекатейдің үзінділері оның тек аттар мен оқиғалар туралы ұзақ, бірақ оқиғаларды байланыстыратын қысқа ғана жылнама сияқты тізбекті жазғанын көрсетеді. Осы негізге Геродот logoi, яғни тәуелсіз ауызша дәстүрлерден алынған адамдар мен оқиғалардың тәуелсіз анекдоттарын қосты, оларды Геродот жазба ұстаушылармен және мемлекеттік тарихшылармен сұхбаттасу арқылы алды. Бұл олардың тәуелсіздігінен туындайды. Сондықтан олардың арасындағы байланысты ойлап табудың қажеті жоқ. Сондықтан ежелгі тарихшылар Геродот үшін арнайы категория ойлап тапты, ол логограф немесе logoi-дің баяндаушысы, өзінің дереккөздерін «тарих жасаушылар» (logopoioi) деп сипаттауына негізделген. Әдетте логографтарға Гекатей және оның ұрпағының басқа тарихшылары кіреді. Олардың логографиясы туралы айғақтар аз. Геродот жалғыз тұр ма, әлде Милезия дәстүрінің бір бөлігі ме – бұл әлі де күмәнді. Сондықтан Геродоттың жарамдылығы оның logoi-інің жарамдылығына байланысты. Жалпы жарамдылық жоқ, бірақ археологиялық және жазулық дәлелдер бірнеше оқиғаларды растайды: кейбір есімдер, соғыс жағдайлары және ұқсас шеткі фактілер. Оны қазіргі заманғы тарихшы ретінде жарамды деп мойындауға болмайды, бірақ оның жалпы жоспары бар, ол «Киелі кітапқа» немесе «Киелі кітап сияқты» көлемді. Ол Гомердің өлеңдері сияқты прозада эпос жасауға тырысады. Оның тақырыбы Троя соғысы емес, грек-парсы соғыстары. (Гомердің өлеңдерін гректердің жалған дініне негізделген «Киелі кітабы» деп атаған.) Осуин Мюррей Кембридж ежелгі тарихында былай дейді: «Парсы соғыстарының жалғыз жеткілікті түсіндірмесі екі халық арасындағы қарым-қатынастың толық есебі болуы керек деген жалпы көзқарасқа кінә тағу қиын». Екі жанр да адамдардың ұлы соғыстар жағдайындағы атақты немесе атақты емес іс-әрекеттерін бейнелеуді көздейді. Сондықтан Аристократты «қорықпақ» деп атауға болады. Олардың өтірігі – «метис», «ақылдылық», гректердің ең үлкен батыры Одиссей қолданған құрметті қасиет. Оның әдеби дәстүрі жалғасты. Вергилий «Timeo Graecos dona ferentes» («Мен сыйлық әкелетін гректерден қорқамын») деген жарты сызықты Энеидаға енгізе алады. Геродоттан заманауилықты күту қате. Жеке logoi үшін растау іздеу керек. Бүкіл еңбекті немесе оның бір бөлігін бір немесе бірнеше парадокс негізінде айыптау логикалық түрде мүмкін емес. Барлық күмәнділік күмәнділік үшін себеп болуы керек. Геродоттың тұрақсыздықтары дұрыс себеп емес, бұл жалпы алғанда дұрыс. Бірақ көптеген оқиғалар тұрақсыз, егер олар болса, олар осыған байланысты күдікті («әрине, бұл шындыққа ұқсамайды»). Геродоттың жазғандарының жарамдылығын жоққа шығару кең тараған болса да, бұл жалпыға бірдей болған жоқ. Ежелгі ақпараттың жалпыға бірдей жарамсыз екендігіне мысал ретінде әртүрлі авторларға жатқызылған көптеген еңбектер ғасырлар бойы қаралғаннан кейін «псевдо» санатына жатқызылды. Геродоттың шығармаларын жоққа шығаратын мұндай кең таралған және ұзақ уақытқа созылған дәлел ешқашан болған емес. Керісінше, Марафон мен Термопиль шайқастары сияқты негізгі оқиғалар көптеген ғалымдар тарапынан көптеген дәуірлерде негізінен жарамды деп қабылданды. Сондықтан Геродотты «қайта жаңғырту» туралы әңгімелеу медициналық немесе неоидеологиялық тұрғыдан дұрыс емес. Сәйкесінше, ең оңтайлы көзқарас оның еңбегіне ешқандай мәселелер жоқ деп қарау. Мюррейдің Иониялық көтеріс туралы Кембридж ежелгі тарихындағы мақаласына сілтеме жасай отырып, Жорж Геродоттың шындығы мен сенімділігі мәселесін қарастырады. Мюррейдің «көтеріліс туралы дәстүрлер жеке оқиғаларға бөлінген – ақымақтық, сатқындық немесе батырлық» және сондықтан «көтерілістің тарихы үшін сенімді материал емес» деген сын-пікірін қайталап, ол керісінше «Геродоттың баяндамасы оның ұсынатын әрекеттер мен оқиғалардың ұғымды және сенімді есебін береді» деп мәлімдейді. Осыны айтқаннан кейін, Жорж Геродоттың парадоксалды емес, ұғымды және сенімді екенін көрсетуі керек. Ланг сияқты, басқа ешқандай есеп ұсынбағандықтан, ол өз демонстрацияларын Геродоттың мәтінінен жасауы керек, ол мақаланың қалған бөлігін Мюррейдің түсіндірулеріне қарсы пікір білдіруге жұмсайды. Қарсылықтар қарсылықтар ретінде қарастырылмауы керек. Егер олар солай болмаса, олар туралы мақала жазудың қажеті не екенін ол қарастырмайды. Нәтижесінде, Мюррейдің ойларынан кем емес, жаңа болжамдар жиынтығы пайда болады, олар басқа мәтіндерге негізделмеген. Алайда, грек мәтіндері мен жазуларының үзінділері табыла беруде үміт бар. Сонымен қатар, кез келген дәуірдің халқы Геродоттың парсы соғыстарының ұлы бейнесіне сенімсіздік білдірмейтіні белгілі.

The cynical view described above reflects a difference in expectation between Herodotus and his target audiences, which by the accidents of time are multiple and various. He did not write for us moderns. Reading that he was the first historian whose work survived in anything more than scattered fragments, we expect him to have the proper concern of modern historians for continuity and causality, which other ancient historians, such as Thucydides, have. Herodotus is not one of those. With regard to causation, the Cambridge Ancient History article asserts: “ Herodotus does not seem to have innovated: he merely accepted the causation appropriate to his subject and period.”

It would be convenient to attribute this unconcern to a sort of intermediate phase between mythology and history, as many do. Such a view is neglectful of the ravages of time. Herodotus was not the first historian in any way, only the first whose work survived. He wrote of the Ionian Revolt a full generation after it happened; moreover, he was not a participant. He relied on the work of several previous historians at Miletus, of which fragments and mention have survived, chief of which was Hecataeus of Miletus. Herodotus apparently designed his work according to a specific plan and style. Whether the previous historians used it is not known, due to the paucity of evidence, but it seems unlikely. He appears to use Hecataeus as a framework for his historical events. The fragments of Hecataeus suggest that he wrote only an annal like sequence long on names and events but short on connecting narrative. To this framework Herodotus adds the logoi, or independent anecdotes of persons and events derived from independent oral traditions, which Herodotus obtained by interview with record keepers and state historians. The disconnectedness comes from their being independent. It is pointless, therefore, to try to invent connections. The ancient historians have therefore invented a special category for Herodotus, that he was a logographer, or teller of logoi, based on his own characterization of his sources as logopoioi, “story makers.” Usually the logographers include Hecataeus and the other historians of his generation, who lived through the revolt. There is little evidence of their logography. Whether Herodotus stands alone or is part of a Milesian tradition is a matter of speculation. Validation of Herodotus therefore rests on validation of his logoi. There is no general validation, but the much desired archaeological and inscriptional evidence appears to validate a few events as far as they go: some names, circumstances of war, and similar peripheral facts. He cannot be validated as a modern historian, but he does have an overall design, which is “Biblical” or “Bible like” in scope. He is trying to do an epic in prose similar to the Homerica in verse. His topic is not the Trojan War, but the Graeco Persian Wars. (The Homerica have been called the pagan Greek “Bible.") Says Oswyn Murray in the Cambridge Ancient History,
It is certainly hard to find fault with his general view that the only adequate explanation for the Persian Wars must be a complete account of relations between the two peoples since the conquest of the Ionian cities in 545 B. C.

In short, Herodotus is personal because the Homerica are personal. Both genres intend to portray the illustrious or non illustrious deeds and doings of persons in the contexts of mighty wars. Thus Aristagoras personally can be called a “coward.” The lying that they do is metis, “cunning,” an admired Greek virtue practised by the greatest hero of them all, the crafty Odysseus. The literary tradition of it went on. Virgil could include the half line Timeo Graecos dona ferentes, “I fear Greeks bearing Gifts,” in the Aeneid. The expectation of modernity in Herodotus is misplaced. Validation must be sought for individual logoi. The whole work or any part of it cannot logically be condemned on the basis of one or a group of paradoxes. All scepticism must have a reason for doubting. The inconsistencies of Herodotus are not a valid reason, which is generally true. But few stories are ever free of inconsistency, and if they are, they are suspect on that account (“too good to be true”). Denials of Herodotus' validity, from mild to severe, although widespread, were never universal. As an example of ancient information generally agreed to be invalid, many works attributed to various authors have been placed in the "pseudo " category after as much as centuries of review. There was never any such universal and long standing denial of Herodotus. On the contrary, the main events, such as the Battles of Marathon and Thermopylae, have been accepted as basically credible by many scholars of many ages. It is therefore misplaced to speak of the "rehabilitation" of Herodotus in medical or neo ideologic terms. Accordingly, the most sanguine view treats his work as though no problems exist regarding it. Referring to the Cambridge Ancient History article on the Ionian Revolt by Murray, Georges addresses "the question of Herodotus' veracity and reliability." Repeating Murray's criticism that "the traditions concerning the revolt itself are fragmented into individual episodes of folly, treachery, or heroism" and therefore are not "trustworthy materials for the history of the revolt," he asserts to the contrary that "Herodotus' account furnishes the material for a coherent and credible account of the actions and events it presents "

Having said this, Georges must now show that, rather than being paradoxical, Herodotus is coherent and credible. Like Lang, having no other account to offer, he must make his demonstrations from the text of Herodotus, which he spends the rest of the article doing, disputing most of Murray's interpretations. The contradictions are not to be viewed as contradictions. He does not address the question of why, if they are not so, it is necessary to spend an article in disputation over them. The result is a new set of speculations fully as imaginary as Murray's, not being based on any alternative texts. There is hope, however, as fragments of Greek texts and inscriptions continue to be discovered. Meanwhile, it seems common knowledge that the public of any age is not going to relinquish credibility in Herodotus' great depiction of the Persian Wars.