Кіріспе

Аграрлық дөңгелек – Америка Құрама Штаттарының фермерлерінің кооперативтік одағы. Ол 1882 жылы Арканзас штатында құрылған. Аграрлық дөңгелектің негізгі ұйымдастырушыларының бірі Арканзас фермері және мектеп мұғалімі У. У. Тедфорд болды. Оңтүстік фермерлер альянсы, Луизиана фермерлер одағы және «Еркіндік бауырлары» сияқты басқа да фермерлік ұйымдармен бірдей, Аграрлық дөңгелек саудагерлер, астық жинаушылар және теміржолдардың шағын фермерлерге жасаған әділетсіздіктерін және зорлық-зомбылықтарын ашып, түзету мақсатымен құрылған. Дөңгелек радикалдық бағдарламаны ұсынды, оған еркін күміс есебінен валютаның кеңеюі; барлық ұлттық банктерді жабу; теміржолдарды, телефон және телеграфты реттеу немесе мемлекеттік меншікке алу; мемлекеттік жерлерді сатып алуға тек америкалықтарға ғана рұқсат беру; жоғары табыстарға салық салу; және сенаторларды штат заң шығарушы органдары емес, халықтың тікелей сайлауы арқылы сайлау кіретін. Дөңгелек фермерлерді жергілікті кооперативтерге қосылуға, қарыздық тұзақтан қашуға және мақтаға артық көңіл бөлмеуге шақырды.

Құрылғы және ерте тарихы

1882 жылдың 15 ақпанында, шаруашылық өнімдерінің бағасы төмендеп, құрғақшылық орнаған кезде, Арканзас штатының В. В. Тедфорд, В. А. Суит және У. Тейлор Макби басшылығындағы тоғыз фермері Арканзастың шығысындағы Прери округіне қарасты Де Арк қаласынан оңтүстікке қарай сегіз шақырым жердегі Макби мектеп үйінде жиналып, Ваттенсас фермерлер клубын құрды. Клуб фермерлердің өмірін жақсартуға, білімдерін арттыруға және олардың арасындағы байланысты күшейтуге міндеттенді. Арканзастағы көптеген фермерлер «анаконда ипотекасы» деп аталатын ауыр ипотекалық қарыздармен және үлкен берешектермен күресіп жатты. «Дөңгелектің» алғашқы бағдарламасы 1882 жылға қарай ыдыраған өндірушілерді қолдаған бұрынғы ауыл шаруашылығы ұйымы – «Гранж» ұйымының бұрынғы жұмысын көрсетті. Ұйым құрылғалы көп ұзамай, оның атын өзгерту туралы ұсыныс түсті. «Кедейдің досы» және «Егіншілік дөңгелегі» деген екі таңдаудың арасынан соңғысы таңдалды. Арканзаста сол жылы жағдай жақсармады, фермерлердің ахуалы осыншалықты қиын болғандықтан, олар Арканзас штатының губернаторы Томас Дж. Черчилльге заң шығарушы органға салық жинау мерзімін кейінге жылдыруды сұрап жүгінді. 1883 жылға қарай ұйым Арканзаста 500-ден астам мүшеден тұрды. Көктемде өткен ұйымның отырысында штаттық «Дөңгелек» құрылып, көршілес штаттарға ақпарат тарату және сол штаттарда жергілікті «Дөңгелектер» құру үшін өкілдер тағайындалды. «Дөңгелек» ұйымы ақ түсті еркек фермерлермен және ауыл шаруашылығымен айналысатын механиктермен ғана шектелді.

Еркіндік бауырлары

1882 жылы Арканзас штатының Джонсон округінде монополистер мен ірі бизнеске қарсы шағын фермерлердің экономикалық күшін арттыруды мақсат тұтқан, жеке бірақ ұқсас "Азаттық бауырлары" атты ұйым құрылды. Ұйымның негіздеушілерінің бірі – Исаак МакКракен, фермер және бұрынғы машина жасаушы, Солтүстік Америка Құрама Штаттарындағы еңбек одақтарында тәжірибесі бар, соның ішінде Еңбекшілер орденіне мүше болған. Уақыт өте келе, ұйым Арканзастың солтүстік-батысындағы 16 округ аймағындағы Гранж және Гринбек партиясының бұрынғы мүшелерін өз тартуына іліктірді, бұл аймақтың тасты топырағы мен төбелері мақта өсіруге қолайлы емес еді. 1885 жылдың қазан айында "Доңғалақ" екі ұйымның да дауыс беруімен "Азаттық бауырларын" өзіне қосып алды, ал 1886 жылдың шілдесінде бұл ресми мәртебе алды. МакКракен 1886 жылы "Доңғалақтың" президенті болды.