Шотландия мен Англияны байланыстыратын A74(M) және M74 тас жолы

Кіріспе

Шотландиядағы маңызды автожол

A74(M) және M74 автожолдары Шотландиядағы маңызды автожолды құрайды, олар оны Англиямен байланыстырады. Бұл маршруттар Глазгоның орталық бөлігіндегі M8 автожолын Шотландия-Англия шекарасындағы Гретнаға дейін жалғастырады. Оңтүстікке қарай M6 автожолымен жалғасқанда, олар Шотландия мен Англия арасындағы үш маңызды шекаралық бағыттың бірін құрайды. Олар E05 халықаралық автожол желісінің бір бөлігі болып табылады. Жолдың толық ұзындығы M74 деп аталғанымен, оның жартысынан астамы, Абингтоннан оңтүстікке қарай, ресми түрде A74(M) деп аталады; атау туралы шатасуға төменде қараңыз.

Бағыт

Кингстон көпірінен оңтүстікке қарай M8 тас жолымен қиылысып басталатын ең жаңа бөлім Глазгоның Гованхилл, Полмади, Оатлендс аудандарынан және жақын орналасқан Ратгерлэн және Камбусланг қалаларының бір бөлігі арқылы биік насипте өтеді. Кингстон, Полмади Роуд, Истфилд және Толлкросс қиылыстарынан өтіп, М74 тас жолының ескі бөліміне қосылады. Содан кейін ол оңтүстік-шығыс бағытта Клайд аңғарының Уддингстон, Ботуэлл, Гамильтон және Матервелл қалаларынан өтеді, 5-ші қиылыста (Райт алмасуында) A725 тас жолымен және Ларкхоллда A71 тас жолымен кездеседі. Ланарктің батысынан өтіп, Абингтоннан кейін A74(M) тас жолына айналады. Содан кейін жол Моффат пен Локербиді айналып өтеді. Жол көп ұзамай Англияға кіріп, Лонгтаун жанында M6 тас жолына жалғасады. 4-ші қиылыстан оңтүстікке қарай ол Греноктан Алгесирасқа дейінгі E05 Еуромаршрутының бір бөлігі болып табылады. 4-ші қиылыстан солтүстікке қарай E05, M8 тас жолына жалғасатын M73 тас жолының қысқа бөлігі арқылы өтеді, содан кейін Глазго арқылы батысқа қарай Гриннокқа дейін жалғасады.

Түпнұсқа M74 1960 жылдар

A74 – Глазгодан Карлайлға дейінгі бастапқы бағыт, ол Карлайл қаласының орталығында A7 және оңтүстікке қарай Лондонға қарай A6 жолдарымен қосылды. 1930 жылдардан бастап Гретна мен Глазго арасындағы бір қатарлы жол кезең-кезеңімен екі қатарлы жолға жаңартылды, 1970 жылдардың басында Гретна айналма жолының құрылысы аяқталғаннан кейін толыққанды аяқталды. Солтүстік бөлігінде, аймақтың дамығандығына байланысты, қолданыстағы жолға қосымша қатар салу мүмкін болмады. Сондықтан, Шотландиядағы алғашқы автожолдардың бірі – М74 айналма жолы салынды, ол Драффаннан Мэривилльге дейін, Уддингстонның солтүстігінде 1969 жылы аяқталды. Түйіскен жерлер бастапқыда оңтүстіктен солтүстікке қарай нөмірленді, бұл сол кездегі қалыпты тәртіп еді, өйткені Лондоннан алшақтаған сайын нөмірлер артты, автожолды кеңейту жоспарланбағандықтан. Гамильтон маңындағы солтүстік бөлігі үш қатарлы екі қатарлы жол ретінде салынды, ал 4-ші түйіскен жерден оңтүстікке қарай екі қатарлы жолға дейін тарылды. Ол A74 екі қатарлы жолы ретінде Драффаннан жалғасты және Карлайлдағы M6 автожолының 44-ші шығуымен байланысты.

Бірінші кеңейту (1984-1987 жж.)

Оңтүстік бөлімдер, егде жолды айналып өту қажеттілігі болмағандықтан, бастапқыда автокөлік жолы стандартына дейін жаңартылмады, бірақ қатты жолақтары мен толық деңгейдегі айырықтарсыз екі қабатты жолға дейін жаңартылды. 1970 жылы Регбиден (онда ол Лондонға баратын М1 автожолымен қосылған) Карлайлге дейін М6 автожолының біртіндеп салынуы, ол А74 автожолында аяқталды, бұл Глазгодан Лондонға дейінгі маршруттың толыққанды екі қабатты жолға айналғанын білдірді. Бұл Драффаннан М6-ға дейінгі А74 жолының екінші рет автокөлік жолы стандартына дейін жаңартылуына шақыруларға әкелді. Үкімет екі қабатты жолды жаңартуға бұрын инвестиция салғандықтан, бастапқыда бұл шақыруларға қарсылық көрсетті. 1972 жылы Үкімет М74 автожолын Драффаннан бүгінгі Миллбанктегі 12-ші түйіспеге дейін ұзартуға келісті. Ол 1986-1987 жылдары ашылған үш бөлімнен тұрғызылды. Ол екі қабатты екі жолақты стандартқа сәйкес салынды және M74 ретінде Лесмахагоуды айналып өтуді қамтиды. 1984 жылы оңтүстікке қарай кеңейтуге дайындық барысында түйіспе нөмірлері солтүстіктен оңтүстікке қарай өзгертілді, Райт (5-ші түйіспе) бастапқы солтүстік-оңтүстік нөмірлеуде 5-ші түйіспе болып қалды, ал Мэривилл (сол кездегі ең солтүстік түйіспе) 4-ші түйіспеге айналды, күтілетін автокөлік жолының солтүстікке қарай жалғасуы үшін кіші нөмірлер бос қалды. Бірінші оңтүстік кеңейту ашылған кезде, Драффан, бастапқыда 1-ші түйіспе, жоқ болды және 9-шы түйіспе (жаңа кеңейтудегі бірінші түйіспе) болды және әлі де Блэквуд ауылының оңтүстігіндегі ескі А74-ке тек оңтүстікке қарай шығу жолы болып табылады, Блэквуд, Киркмуирхилл, Лесмахагоу және Коулберн ауылдарына қызмет ету үшін.

1990 жылдары Шотландия мен Англия шекарасына дейін кеңейтілді (1992-1999)

1987 жылы үкімет 12-ші тоғысынан M6-ға дейінгі қалған A74 тас жолын автокөлік жолы стандартына дейін жаңартуға міндеттелді. 1991 жылы алғашқы бөлігі Абингтонға дейін (12 және 13 тоғыстар) оңтүстікке қарай ашылғанда, ол M74 деп нөмірленді. Осыдан кейін үкімет бұл бағыттың M6 ретінде аяқталады деп хабарлады, себебі екі автокөлік жолы Карлайлда тікелей түйіседі. A74 жолының Шотландия бөлігі содан кейін A74(M) ретінде бөлік-бөлікпен, бірақ үздіріліссіз емес жаңартылды – бұл барлық бөлімдері аяқталғанға дейін уақытша нөмір еді, сондай-ақ 8 мильдік (13 км) Англия бөлігі салынды және M6-ға қосылды. Олар екі қатарлы үш жолақты тас жолдармен салынды. 1995 жылы бірінші солтүстікке қарай кеңейтілімі Глазгодағы Фуллертон жолына M74 ретінде ашылды. A74 тас жолын жаңарту жұмыстары 1999 жылы аяқталды.

M6 Карлайл Гвардиялық диірмен (20042008)

2004 жылы A74 ағылшын бөлігін (Кемберленд Gap) Шотландия шекарасынан Гретнадан Карлайлға дейін жаңарту жоспарлары жарияланды. 174 миллион фунт стерлинг сомасындағы бұл жол 1990 жылдары жоспарланғандай М6 ретінде салынды және 2008 жылдың 5 желтоқсанында пайдалануға берілді. Жобаға Еск өзені арқылы салынатын жаңа көпір де кірді. Осылайша, қазір Лондоннан Глазгоға дейін үздіксіз автомагистраль бар, ол төрт бағыттан (M1, M6, A74(M) және M74) тұрады.

M74 M8-ге солтүстік жалғасы (20082011)

M74 Солтүстік кеңейту немесе M74 аяқталу схемасының алты жолақты құрылысын солтүстікке қарай 5 миль (8 км) Глазгоның оңтүстік-шығыс бөлігі арқылы M8 тас жолымен қосу үшін 2008 жылы басталды, ал 2011 жылғы 28 маусымда пайдалануға берілді. Бұл жобаға Розбери Парк футбол алаңының бұзылуы да кірді. Қала орталығы бөлігі 1960 жылдары жоспарланған Глазго ішкі айналма жолының ешқашан салынбаған оңтүстік бөлігіне ұқсас рөл атқаруы тиіс, ал алғаш рет 1940 жылдардағы Брюс есебінде схема ретінде ұсынылған, бірақ жартысы ғана аяқталды. Бұл жобаға «Жерді қорғау» қоғамы бастамасымен құрылған, түрлі белсенді топтардың коалициясы – JAM74 қарсылық көрсетті. Олар 2003 және 2004 жылдары өткен қоғамдық тыңдауды сәтті талап етті. Құрылыс салушылар мақұлдау алу үшін жұмыс орындарының нашарлауы және жұмыс орындарының санының артуы (1994 жылы 2900-4000-нан 2001 жылы 44000-қа дейін өсті) туралы мәлімдемелер жасады. Тыңдау нәтижесінде жұмыс орындарының болжамы «нақты дәлелдермен расталмады» және кеңейту «өте ауыр және жағымсыз салдарларға» әкеледі деген қорытындыға келді, оның ішінде жергілікті қауымдастықтың бөлінуі және қоршаған ортаға зиянды әсері. Бірінші министр Джек Макконнелл тыңдау қорытындысына қарамастан жол салуға рұқсат берілетінін мәлімдеді. Жоба жергілікті науқаншылар мен экологиялық белсенділердің наразылығына ұшырады; JAM74 тыңдау кеңесінің ұсынысын елемеу туралы бастапқы шешімге қарсы шағымданып, апелляция жасады. Алайда, 2006 жылдың маусым айындағы тыңдаудың бірінші күні жолға қатысты бұйрықтарға қарсы іс құлдырады, нәтижесінде құрылыстың басталуы үш жылға кешіктірілді, бұл құрылыс құнына шамамен 20 миллион фунт стерлинг қосылды. Шотландияның бірінші министрі Алекс Салмонд 2008 жылғы 28 мамырда құрылысты ресми түрде басталды деп жариялады. Құрылысты Balfour Beatty, Morgan Est, Morrison Construction және Sir Robert McAlpine компанияларының бірлескен кәсіпорны – Interlink M74 жүзеге асырды. Осы кезеңде жүзден астам археолог қатысқан сегіз ірі өнеркәсіптік нысан зерттелді. Ашылған нысандардың ішінде Гован темір зауыты мен оған байланысты жұмысшылардың тұрғын үйлері, Каледония керамика зауыты, 19 ғасырға жататын пәтерлер үйі, печенье фабрикасы, қалалық әк зауыты және тағы басқалары бар. Көптеген құрылыстар 20 ғасырға дейін пайдаланылды. Өндірістік және тұрмыстық нысандарды қазу жұмыстары заттардың қалай жасалғаны және қалай қолданылғаны туралы бірегей мәліметтер берді. Табылған заттардың ішінде жергілікті үш өндірушінің мөрі басылған кірпіштер, бөтелке және терезе шыныларының сынықтары, әртүрлі клиенттердің аттары жазылған қыш құмыралардың мөрлері немесе көшірмелері болды. Жобаның құны бастапқы болжамдардан әлдеқайда асып кетті. 1999 жылы жобаның құны 177 миллион фунт стерлинг болатын деп күтілді. Келісімшартқа қол қойылған кезде оның құны 445 миллион фунт стерлингке жететіні болжалды. Алайда, жоба 437 миллион фунт стерлингке аяқталды. Жер сатып алу құнын ескергенде, жобаның жалпы құны 692 миллион фунт стерлингке жетеді деп есептеледі. «Глазго кешкі таймс» газеті жолды «Британиядағы ең қымбат жол» деп атады, ал жасыл саясаткер Патрик Харви бұл ақшаны белсенді және қоғамдық көлікті жақсартуға жұмсау керек екенін айтты.

Construction on the six lane M74 Northern Extension or M74 Completion Scheme northwards by 5 mile (8 km) through the south eastern part of Glasgow to meet the M8 started in 2008, with opening on 28 June 2011. The extension involved the demolition of the Rosebery Park football ground. The city centre section is supposed to perform a similar role to the never built southern flank of the Glasgow Inner Ring Road planned in the 1960s, and first set out as a scheme in the Bruce Report of the 1940s, but only half completed. The scheme was opposed by JAM74, a coalition of various activist groups, led by Friends of the Earth. They successfully called for a public inquiry, which took place during 2003 and 2004. Developers mobilised discourses of blight and inflated job claims (which had expanded from 2,900 4,000 in 1994 to 44,000 in 2001) to argue for approval. The enquiry concluded that the job forecasts were "not [shown] to be robust" and the extension would have "very serious undesirable results", including community severance and an adverse effect on the environment. First Minister Jack McConnell said the road would be authorised regardless of the inquiry's findings. The scheme was at the centre of a road protest from local campaigners and environmentalists; JAM74 launched an appeal against the original decision to ignore the inquiry's advice, however the case against the road orders collapsed on the first day of the hearing in June 2006, the net effect being a further three years delay to the start of construction, adding an estimated £20m to the construction cost. Scottish First Minister Alex Salmond officially launched construction on 28 May 2008. Construction was carried out by Interlink M74, a joint venture of Balfour Beatty, Morgan Est, Morrison Construction and Sir Robert McAlpine. during this time eight large former industrial sites were investigated involving more than a hundred archaeologists. Discoveries included the Govan Iron Works and associated workers' housing, the Caledonian Pottery, a block of 19th century tenements, a biscuit factory, urban limeworks and more. Many of the structures were in use into the 20th century. The excavation of both manufacturing and domestic sites provided a unique insight into both how objects were made and how they were used. Finds included stamped bricks from three local manufacturers, bottle and window glass fragments, and pottery stamps or transfer prints with different customer names on them. The project's cost far exceeded original projections. In 1999, it was expected to cost £177million. By the time the contract was awarded, it was projected at £445million. It ran under budget at £437million. The project total is estimated to be £692million once the cost of purchasing land is included. The road was labelled "Britain's most expensive road" by the Glasgow Evening Times and Green MSP Patrick Harvie said the money should instead have been used to fund active and public transport improvements.

Шығыс шетіндегі қалпына келтіру жолы

Шығыс аяқтағы жаңару маршрутының (A728 деп белгіленген) құрылысы, қолданыстағы жолдардың бөліктерін және бұрын қираған жерлердегі толықтыру участаларын пайдаланды. Соңғы мақсаты – M74 Солтүстік кеңейтімдерін M8 тас жолымен, Provan Gas Works түйіскен жері арқылы M80 тас жолымен қосу. M74 1A (Polmadie) түйіскен жерінен басталып, Parkhead-тің батысындағы A89-ға дейінгі 1-ші және 2-ші кезеңдер 2008 жылы басталды және 2012 жылы аяқталды. Алайда, Parkhead-тен M80-ге дейінгі 3-ші кезең жоспарланғандай жүзеге аспады. 2016 жылдың басында жоспарлар бекітілгенімен, құрылыс басталған жоқ. 2021 жылы қаржыландыру мәселелеріне және экологиялық негіздегі қарсылықтарға қарамастан, жоба әлі де кеңесте қаралып жатқаны расталды.

Каледония жұлдызы

Гретнаның жанында «Каледония жұлдызы» деп аталатын жаңа мүсін салу жоспарлануда. Оны бақылау үшін автожолдан қарауға мүмкіндік беру – мақсаттың бірі, алайда мүсінді көрсету үшін автожол бойында ешқандай белгі орнатылмайды.

Атаудың шатасуы

Автомобиль жолы әдетте M74 деп аталады, себебі ол бір үздіксіз бағыт және үздіксіз түйіспе нөмірлеу жүйесіне ие. Бірақ Абингтоннан оңтүстікке қарай ол A74(M) болып табылады, бұл әрбір белгіде көрсетілген, тек Gretna Green сервисіндегі бір қате "M74" белгісінен басқа. A74(M) 1990 жылдары салынған кезде көптеген белгілерге A74(M) нөмірімен жапсырмалар қойылды: осы жапсырмаларды шешіп тастағанда астынан "M6" көрінеді. Мысалы, Beattock биіктігіндегі VOSA бақылау пунктындағы бір белгіде "A74(M) South" орнына "M6 South" деп жазылған. Бұл бір қарама-қайшылық тудырды – M74 Глазгодан басталып, 13-ші түйіспеден кейін шекараға дейін A74(M) болып өзгеретін. Ал, A74 ағылшынның 8 мильдік (13 км) бөлігі қаражаттың жетіспеуіне байланысты жаңартылмады, нәтижесінде үш қатарлы автомобиль жолдары арасындағы қос қатарлы жолдың "Кемберленд аймағы" пайда болды. 1996 жылға дейін "Кемберленд аймағы" жабылғаннан кейін, белгінің M6 болып өзгеруі анық болды. 1999 жылы Шотландияның Атқарушы Органы құрылып, Шотландиядағы жолдарға жауапкершілікті алған Сара Бояк: "Біздің қазіргі жоспарымызда Глазго мен шекара арасындағы M74 немесе A74(M) автомобиль жолдарын M6 деп қайта атау немесе қайта белгілеу жоқ" деді.

Көшпелі нүктелерді нөмірлеу

1960 жылдары алғашқы автожол учаскелері салынған кезде автожол оңтүстіктен солтүстікке қарай нөмірленді, оның оңтүстік шегінде Драффан орналасқан, ал A74 қос жолды магистралімен қосылатын 1-тоқсан және Мэривилл 6-тоқсан болды. 1980 жылдары M74 магистралін Драффаннан оңтүстікке қарай ұзарту жоспарланғанда, 1984 жылы оңтүстікке қарайғы кеңейтудің ашылуына дайындық ретінде, нөмірлеуі солтүстіктен оңтүстікке қарай өзгертілді. Рейт немесе Рейт 5-тоқсан ретінде сақталды, ал Мэривилл 4-тоқсанға айналды, бұл кейін солтүстікке қарай, Глазгоға қарай кеңейтуге мүмкіндік берді. Драффандағы бастапқы 1-тоқсан жабылды, оның орнына бірінші жаңа 9-тоқсан (Блэквуд) салынды, ол ескі A74 магистралінің оңтүстік бағытындағы қақпасын пайдаланды. Оңтүстік бағытындағы магистральға жартылай шеңберлі кіреберіс жолының қалдықтары Драффан жолында әлі де көрініп тұр, ал Блэквуд қақпасы қазір жаңа тұрғын үйлерге баратын жол ретінде қолданылады. Кингстон көпірінен оңтүстікке қарай M8 магистралін ұзартуға дайындық ретінде, 2010 жылы Бірінші Солтүстік кеңейтімнің 1-3 тоқсандары жаңа тоқсандарды орналастыру үшін 2A, 3 және 3A деп қайта нөмірленді.