Кіріспе
20-ғасырдағы американдық архитектура стилі. Googie архитектурасы ('/g//u://g//i/ GOOghee) – автомобиль мәдениеті, реактивтік ұшақтар, атом дәуірі және ғарыш дәуірінің ықпалымен дамыған футуристік архитектура түрі. Бұл стиль 1930-шы жылдардағы Streamline Moderne архитектурасынан бастау алды және АҚШ-та 1945 жылдан 1970-ші жылдардың басына дейін кең таралды. Googie стиліндегі архитектура жол бойындағы бизнес, атап айтқанда мотельдер, кофеханалар және жанармай станциялары үшін танымал болды. Кейін бұл стиль орта ғасырдың модернистік стилінің бір бөлігіне айналды, оның элементтері populuxe эстетикасын көрсетеді, мысалы Эро Саариненнің TWA терминалындағыдай. "Googie" термині Джон Лотнердің жобалаған, қазіргі кезде жоқ болған Голливудтағы Googies кофеханасынан шыққан. Осыған ұқсас архитектуралық стильдер Populuxe немесе Doo Wop деп те аталады. "Googie" деген ат мейрамхананың алғашқы иесі Мортимер К. Бертонның әйелі Лилиан К. Бертонның отбасылық лақап аты және музыкант Питер Матцтың тәтесі болған. Googies Лос-Анджелестегі Sunset Boulevard және Crescent Heights көшелерінің қиылысында орналасқан, бірақ 1989 жылы бұзылыпты. Googie атауы архитектуралық стильді белгілеуге айналды, ол House and Home журналының редакторы Дуглас Хаскелл мен архитектуралық фотограф Джулиус Шульман Лос-Анджелес арқылы жүргенде пайда болды. Хаскелл Googies-ті көргенде машинаны тоқтатуды талап етіп, "Бұл Googie архитектурасы!" деп жариялады. Хаскелл "Googie" терминін ойлап тапса да және модернизмді жақтаса да, Googie эстетикасын бағаламады. Ол өзінің мақаласында ойдан шығарылған профессор Трюггтің жоғары бағалауын пайдаланып Googie-ді паш етіп, сонымен бірге эстетикалық тұрғыдан әсер еткен Голливудты де сатиралады. Бұл тақырыптағы білікті жазушылардың бірі Алан Хесс Googie: Ultra Modern Roadside Architecture еңбегінде 1930-шы жылдары Лос-Анджелестегі мобильділіктің автомобильдің кең таралуымен және оған қызмет көрсету үшін дамыған индустриямен сипатталғанын жазды. Автокөлік иеленуінің артуымен қалалар енді орталыққа шоғырланбады, олар қала маңына таралуы мүмкін, онда бизнес орталықтары тұрғын үйлермен араластырылды. Қала маңындағы аудандар көлікпен жетуге ыңғайлы, бірақ бірдей бизнесті ұсына отырып, тығырықтан арылуға мүмкіндік берді. Орталықтағы бір дүкеннің орнына, бизнестің қала маңында бірнеше дүкені болды. Бұл жаңа үрдіс иелері мен сәулетшілердің клиенттерге жолдан танылатын визуалды бейнелерді жасауын қажет етті. Қазіргі заманғы тұтынушылық архитектурасы қарым-қатынасқа негізделген. Жаңа, кішкентай қала маңындағы мейрамханалар көліктерге бизнесті жарнамалайтын архитектуралық белгілерге айналды. Бұл үлкен пилон, жоғары орналасқан белгілер, жарқын неон жарықтары және дөңгелек павильондар сияқты батыл стильдік шешімдер арқылы жүзеге асырылды. Хесс жазғандай, 1930-шы жылдары жаппай өндіріс пен саяхаттың өсуі Streamline Moderne-нің сәнді дизайнынан туындаған жоғары энергиялы силуэттерінің арқасында танымал болды. Бұл ғимараттар дөңгелек жиектерімен, үлкен пилондарымен және неон жарықтарымен ерекшеленді, олардың барлығы Гесс бойынша автомобильдер, локомотивтер және дирижабльдер әкелген қозғалыс ағынының "көрінбейтін жылдамдық және энергия күштерін" бейнелейді. Streamline Moderne, Googie сияқты, автомобиль және басқа да технологиялардың жаңа дәуірінің басталуын білдіру үшін футуристикалық стильде жасалған. Динерлер, кинотеатрлар және жанармай құю станциялары сияқты жаңа американдық қалаға қызмет ету үшін жасалған қызметтер дамыды. Тұтынушыға бағытталған дизайнның бұл дамуы 1950-ші жылдары Googie-ге жол ашты, өйткені 1940-шы жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс және тауарлардың шектелуі американдық қоғамдағы сақтықтың салдарынан дамуды тоқтатты. Алайда, 1950-ші жылдары АҚШ-тың өркендеуімен американдық дизайнерлер бұл жаңа әл-ауқатты оптимистік дизайндармен атап өтті. Ядролық энергияның дамуы және ғарышқа ұшу мүмкіндігі көпшіліктің болашақ туралы қиялын оялды. Googie архитектурасы бұл тенденцияны бумеранг, диагональдар, атомдық жарылыстар және жарқын түстер сияқты элементтермен энергияны дизайнға енгізу арқылы пайдаланды. Гесс айтуынша, коммерциялық архитектура көпшілік аудиторияның тілегіне бағынған. Көпшілік ракеталық кемелер мен ядролық энергияға қызығушылық танытқандықтан, сәулетшілер оларды өз жұмыстарында мотив ретінде пайдаланды. Ғимараттар автомобильдердің назарын аудару үшін пайдаланылып келді, бірақ 1950-ші жылдары бұл стиль кеңірек таралды. Стильде алғашқы жұмыс істеген сәулетші кім болғаны әлі де даулы, бірақ Уэйн МакАллистер 1949 жылы Бёрбанктағы Bob's Big Boy мейрамханасын салғаннан бастап бұл стильді дамытуда маңызды рөл атқарды. МакАллистер әр клиент үшін стильді әзірлеу арқылы кофеханалар тізбегі үшін бренд жасады, бұл клиенттерге дүкенді жолдан оңай тануға мүмкіндік берді. МакАллистермен қатар, Googie архитектурасының көрнекті өкілдеріне Джон Лотнер, Дуглас Хоннольд және 1947 жылы құрылған Armet & Davis фирмасының Louis Armet және Eldon Davis кірді, сондай-ақ Crenshaw Boulevard-тағы Holiday Bowl да олардың жұмыстарының бірі болды. Американың ғарышқа ұшуға деген қызығушылығы Googie архитектурасының ерекше стиліне үлкен әсер етті. 1950-ші жылдары ғарыш саяхаты тарихында алғаш рет іске асырылды. 1957 жылы Совет Одағы Жер орбитасына шыққан алғашқы жасанды спутнигі Sputnik I-ді ұсынды. 1961 жылы Совет Одағы Юрий Гагаринды Жер орбитасына алып жүрген Vostok 1-ді ұсынды. Эйзенхауэр және Кеннеди әкімшіліктері кеңістікте үстемдік үшін Советтермен бәсекелесуді ұлттық маңызды міндет деп сапты. Бұл "ғарыш жарысының" басталуын білдірді. Googie стиліндегі белгілер әдетте ракеталық кеменің аэродинамикалық ерекшеліктерін ұсынуға арналған өткір және батыл бұрыштармен жасалған. Сонымен қатар, сол кезде бұл ерекше архитектура өркендеудің бір түрі болды, өйткені ғарыш ракеталары сол кезде технологиялық жаңалықтар еді.
Googie architecture ('/g//u://g//i/ GOOghee) is a type of futurist architecture influenced by car culture, jets, the Atomic Age and the Space Age. It originated in Southern California from the Streamline Moderne architecture of the 1930s, and was popular in the United States from roughly 1945 to the early 1970s. Googie themed architecture was popular among roadside businesses, including motels, coffee houses and gas stations. The style later became widely known as part of the mid century modern style, elements of which represent the populuxe aesthetic, as in Eero Saarinen's TWA Terminal. The term Googie comes from the now defunct Googies Coffee Shop in Hollywood designed by John Lautner. Similar architectural styles are also referred to as Populuxe or Doo Wop. The name "Googie" had been a family nickname of Lillian K. Burton, the wife of the restaurant's original owner, Mortimer C. Burton, and aunt of musician Peter Matz. Googies was located at the corner of Sunset Boulevard and Crescent Heights in Los Angeles but was demolished in 1989. The name Googie became a rubric for the architectural style when editor Douglas Haskell of House and Home magazine and architectural photographer Julius Shulman were driving through Los Angeles one day. Haskell insisted on stopping the car upon seeing Googies and proclaimed "This is Googie architecture." Though Haskell coined the term Googie and was an advocate of modernism, he did not appreciate the Googie aesthetic. In his article he used the fictional Professor Thrugg's overly effusive praise to mock Googie, at the same time lampooning Hollywood, which he felt informed the aesthetic. Alan Hess, one of the most knowledgeable writers on the subject, writes in Googie: Ultra Modern Road Side Architecture that mobility in Los Angeles during the 1930s was characterized by the initial influx of the automobile and the service industry that evolved to cater to it. With car ownership increasing, cities no longer had to be centered on a central downtown but could spread out to the suburbs, where business hubs could be interspersed with residential areas. The suburbs offered less congestion by offering the same businesses, but accessible by car. Instead of one main store downtown, businesses now had multiple stores in suburban areas. This new trend required owners and architects to develop a visual imagery so customers would recognize it from the road. This modern consumer architecture was based on communication. The new smaller suburban drive in restaurants were essentially architectural signboards advertising the business to vehicles on the road. This was achieved by using bold style choices, including large pylons with elevated signs, bold neon letters and circular pavilions. Hess writes that because of the increase in mass production and travel during the 1930s, Streamline Moderne became popular because of the high energy silhouettes its sleek designs created. These buildings featured rounded edges, large pylons and neon lights, all symbolizing, according to Hess, "invisible forces of speed and energy", that reflect the influx of mobility that cars, locomotives and zeppelins brought. Streamline Moderne, much like Googie, was styled to look futuristic to signal the beginning of a new era – that of the automobile and other technologies. Drive in services such as diners, movie theaters and filling stations built with the same principles developed to serve the new American city. These developments in consumer oriented design set the stage for Googie during the 1950s, since during the 1940s World War II and rationing caused a pause of development because of the imposed frugality on the American public. With the increasing prosperity of the United States during the 1950s, however, American designers celebrated this new affluence with optimistic designs. The development of nuclear power and the reality of spaceflight captivated the public's imagination of the future. Googie architecture exploited this trend by incorporating energy into its design with elements such as the boomerang, diagonals, atomic bursts and bright colors. According to Hess, commercial architecture was influenced by the desires of the mass audience. The public was captivated by rocket ships and nuclear energy, so, in order to draw their attention, architects used these as motifs in their work. Buildings had been used to catch the attention of motorists since the invention of the car, but during the 1950s the style became more widespread. The identity of the first architect to practice in the style is often disputed, though Wayne McAllister was one early and influential architect in starting the style with his 1949 Bob's Big Boy restaurant in Burbank. McAllister developed a brand for coffee shop chains by developing a style for each client – which also allowed customers to easily recognize a store from the road. Along with McAllister, the prolific Googie architects included John Lautner, Douglas Honnold, and the team of Louis Armet and Eldon Davis of Armet & Davis firm, which they founded in 1947. and the Holiday Bowl on Crenshaw Boulevard. America's interest in spaceflight had a significant influence on the unique style of Googie architecture. During the 1950s, space travel became a reality for the first time in history. In 1957 the Soviet Union launched Sputnik I, the first human made satellite to achieve Earth orbit. The Soviet Union then launched Vostok 1 carrying the first human, Yuri Gagarin, into Earth orbit in 1961. The Eisenhower and Kennedy administrations made competing with the Soviets for dominance in space a national priority of considerable urgency and importance. This marked the beginning of the so called "Space Race". Googie style signs usually boast sharp and bold angles, intended to suggest the aerodynamic features of a rocket ship. Also, at the time, the unique architecture was a form of architectural expressionism, as space rockets were technological novelties at the time.
Сипаттамалары
Кантилеверлі құрылымдар, өткір бұрыштар, жарықтандырылған пластик панельдер, еркін бумеранг және суретшінің палитрасы пішіндері мен кесінділері, сондай-ақ ғимараттардың қанаттары – бұл Гоги сәулетінің белгілері. Ол сол кездегі кейбір сәулетшілер үшін қанағаттандырмас болса да, 20 ғасырдың соңында постмодернизм дәуірінде оның жақтастары болды. Гоги сәулетін басқа стильдерден ерекшелендіретін негізгі элементтер:
Жоғары қарай еңіспен төбелер: Сәулетшілердің бірегей құрылым жасауға тырысқан бірден-бір ерекшелігі осы. Көптеген Гоги стиліндегі кофеханалардың және басқа да құрылымдардың төбелері кері бұрылған доғал үшбұрыштың 2/3 бөлігіндей көрінеді. Мысалы, Лос-Анджелестегі Уилшир бульварындағы әйгілі, бірақ қазір жабық Джоннидің кофеханасын атауға болады. Жұлдызшалар: Жұлдызшалар – Гоги стиліне тән әшекей, ол оның ғарыш дәуірі мен ойшаулық ықпалын көрсетеді. Жұлдызшаның ең танымал мысалы – «Лас-Вегасқа қош келдіңіз» деген жазуы бар белгіде. Гесс жазғандай, бұл әшекей «жоғары энергиялық жарылыс» нысанында. Бұл пішін пайдалы емес дизайнның мысалы, себебі жұлдыз пішінінің нақты қызметі жоқ, ол тек дизайн элементі ретінде ғана қызмет етеді. Бумеранг пішіні – қозғалысты бейнелейтін тағы бір дизайн элементі. Ол тіреуіш ретінде немесе стильдік жебе ретінде эстетикалық мақсатта қолданылған. Гесс бумерангтың бағытталған энергия өрісінің стильдік бейнесі екенін жазды. Редактор Дуглас Хаскелл абстрактілі Гоги стилін сипаттап: «Егер ол құсқа ұқсаса, онда бұл геометриялық құс болуы керек» деді. Сондай-ақ, Хаскелл атап өткендей, ғимараттар гравитацияны жеңіп тұрғандай көрінуі керек: «Мүмкіндігінше ғимарат аспаннан асылып тұруы керек». Бұл аудан Нью-Джерси штаты тарапынан Wildwoods Shore Resort тарихи ауданы деп белгіленген. «Ду-уоп» терминін 1990 жылдардың басында Нью-Джерсидің Mid Atlantic Center for the Arts орталығы ғарыш дәуірінің ерекше сәулет стилін сипаттау үшін қолданды. Уайлдвудтың көптеген Doo Wop мотельдерін Лу Мори салған, ол осындай жобаларға маманданған. Оның 1957 жылы салынған және 2003 жылы бұзылған Ebb Tide мотелі Wildwood Crest-тегі алғашқы Doo Wop мотелі деп есептеледі.
Құрып кету және сақталу
1960 жылдан кейін, Аполлон-11 Айға қонғаннан кейін, ядролық энергияға қарсы экологиялық қозғалыстардың күшеюімен және ғарыш жарысы мен атом дәуірінің баяулауымен Гуги стилінен безді. Сөйтіп, 1970-жылдардағы сәулет, әсіресе Халықаралық стиль, Гугиден бас тартты. Хесс атап көрсеткендей, 1970-ші жылдардан бастап коммерциялық ғимараттар қалалық ортамен үйлесіп, көзге түспеу үшін салынды. 1960-жылдардың ортасына қарай жаңалықтың күші сарқылып, осы жарқыраған стильге қарсылық көтерілді. Гуги ғимараттары қызмет көрсету саласының бір бөлігі болғандықтан, көптеген құрылыс салушылар оларды мәдени мұра ретінде сақтаудың қажеті жоқ деп есептеді. 1986 жылы Алан Хесс «Гуги» атты кітабын жариялағаннан кейін, бұл стильге жаңаша қызығушылық туды. Гугидің қарапайым бастауына қарамастан, Хесс «Гуги сәулеті – қала сыртының тарихының маңызды бөлігі» деп жазады. Гуги – автомобиль мәдениетінің алғашқы күндерінің символы болды. Гуги сәулетін сақтауды қолдаған елдегі алғашқы ұйымдардың бірі – 1984 жылы Уэствудтағы «Ship’s» кафесі мен Голливудтағы «Tiny Naylor’s Drive In» бұзылғаннан кейін құрылған Лос-Анджелес консервациялық қазіргі заман комитеті болды. Голливудтағы түпнұсқалық «Googie’s» жойылғанына қарамастан, «Norms Restaurants», «Johnie’s Coffee Shop» және «Wich Stand» сияқты басқа Гуги кофеханалары тарихи ескерткіштер мәртебесін алды. Әлемдегі ең көне «McDonald’s» (Дауни) және ең ерте сақталған «Bob’s Big Boy» (Бербанк) да сақталды және қалпына келтірілді. Нью-Джерси штатындағы Уайлдвуд қаласында «Doo Wop Preservation League» атты ұйым жергілікті кәсіпкерлермен, мүлік иелерімен, қала жоспарлау және аймақтарға бөлу басқармаларымен және штаттың тарихи сақтау кеңсесімен бірлесіп, қалған тарихи құрылымдардың сақталуын қамтамасыз етуге жәрдемдеседі. Уайлдвудтың жоғары қабатты қонақ үйлер ауданы АҚШ-та жаңа құрылыстар үшін «Doo Wop» дизайн талаптарын енгізген алғашқы аудан болып табылады.
Ықпал
Гуги архитектурасы Streamline Moderne архитектурасының футуристикалық стилінен дамыды, 1950 жылдардың жаңа талаптарына сәйкес технологиялық тақырыптарды кеңейтіп, жаңаша түсіндірді. 1930 жылдардағы архитектура салыстырмалы түрде қарапайым болса, Гуги көшпенділік пен сән-салтанатты қабылдады. Гесс пікірінше, мұның себебі 1930 жылдардағы болашақ туралы көзқарас 1950 жылға қарай ескіріп қалғандықтан, архитектура да оның артынан өзгерді. 1930 жылдары Streamlined пойыздары мен Lincoln Zephyrs заманауи технология саналды, ал Streamline Moderne олардың тегіс, қарапайым аэродинамикалық сыртқы түріне ұқсас болды. Бұл қарапайымдық Ұлы депрессия кезеңінің қажетті үнемшілігін көрсететін болса керек. Көзге түсетін Гуги стилі көп қатарлы тас жолдар бойындағы мерекелік атмосферада, мотельдер архитектурасында және, ең бастысы, коммерциялық таңбаларда гүлденді. Гугидің ықпалы 1945-1970 жылдар аралығында Лос-Анджелес және Лас-Вегастың архитектурасында және таңбаларында айқын байқалды, онда Лос-Анджелестегі Гуги кофеханаларын жобалаған көптеген сәулетшілер Лас-Вегастағы атақты қонақ үйлер мен казиноларды салуға көшті. Гуги стилінің негізгі демеушілері жеке тапсырыс берушілер болды. Соңында, стиль сәннен шығып, көптеген Гуги стиліндегі нысандар уақыт өте келе құлауға ұшырады немесе толығымен қиратылды. The Jetsons мультсериалында және түпнұсқа Диснейлендте (онда Гуги стиліндегі Томорроуленд болды) бейнеленген, бір кездері болашақты көрсететін Гуги стилі кейінірек ретрофутуризмнің пайда болуына әкелді. Гуги анимациялық телесериалдар мен фильмдердің фондық көркем стиліне де шабыт берді, мысалы, Декстердің зертханасы, Джонни Браво, Пауэрпаф қыздары, Футурама, Джордж Шринкс, Джимми Нейтронның оқиғалары: жігіт гений, Менің өмірім жасөспірім робот ретінде және The Incredibles, сондай-ақ комедия актері Норм Макдональдтың «шынайы оқиғаға негізделген» жалған естеліктерінің мұқабасы.