Кіріспе
У. Э. Джонс жасаған ойдан шығарылған ұшқыш және оқиға-оқиғаға толы саяхатшы Джеймс Бигглсворт, "Бигглс" деген атпен танымал, У. Э. Джонстың (1893–1968) жас оқырмандарға арнап жазған "Бигглс" сериясының басты кейіпкері және батыры. Бигглс алғаш рет "Ақ Фокер" деген әңгімеде пайда болды, ол "Popular Flying" журналының бірінші санында және "Түйелер келеді" ("The Camels Are Coming") атты әңгімелер жинағында жарияланды (екеуі де 1932 жылғы). Джонс 1968 жылы қайтыс болғанға дейін "Бигглс кітаптарын" жазуын жалғастырды. Серияға шамамен жүзге жуық том кірді – романдық кітаптар мен әңгімелер жинақтары, солардың көпшілігі ортақ оқиға ортасы мен уақытымен байланысты. Канонның шежіресі, екі дүниежүзілік соғысты қамтиды, Бигглс пен оның достарының қартаюына байланысты кейбір қарама-қайшылықтар тудырды. Сонымен қатар, кейінгі басылымдар қабылдау нормаларының өзгеруіне сәйкес редакцияланды, әсіресе нәсілдік мәселелерге қатысты, және кітаптар мен комикстерді көбірек ұнататын жасөспірім оқырмандарды ескере отырып.
James Bigglesworth, nicknamed "Biggles", is a fictional pilot and adventurer, the title character and hero of the Biggles series of adventure books, written for young readers by W. E. Johns (1893–1968). Biggles made his first appearance in the story The White Fokker, published in the first issue of Popular Flying magazine and again as part of the first collection of Biggles stories, The Camels Are Coming (both 1932). Johns continued to write "Biggles books" until his death in 1968. The series eventually included nearly a hundred volumes – novels as well as short story collections – most of the latter with a common setting and time. The chronology of the canon, spanning both world wars, set up certain inconsistencies over the unavoidable ageing of Biggles and his friends. Also later editions had to be somewhat edited in line with changing norms of acceptability, especially regarding race, and in view of the pre teenage readership who increasingly favoured both the books and the comics.
Қысқаша мазмұны
Бигглс алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік ұшу корпусының (RFC) "скаут" (жауынгерлік) ұшқышы ретінде пайда болады. Ол 1916 жылы 17 жасында RFC-ге қосылды, туу туралы куәлігін жоғалтқандай болып көрсетті. Бигглс – кәсібилікті және ақылды мінезді үйлестіретін ерекше британдық батыр. Жауынгерлік қиындықтар кезінде ол әзілге құмар, сәл қиналуға бейім жас жігіттен тыныш, сенімді және қабілетті басшыға айналады. Оған кейде полковник (алғашқыда майор) Реймонд (кейінгі кітаптарда әуе коммодоры, бұл Корольдік әуе күштерінің өз шендерімен құрылуын көрсетеді) тарапынан "арнайы" (құпия) тапсырмалар беріледі, ол операцияның барлау бөлімімен айналысады. Бигглске оның туысы Алгернон ("Алги") Лейси және механик-ұшқыш сержанты Смит соғыстан кейінгі оқиғаларда бірге жетеді. 1935 жылы командаға жасөспірім Джинджер Хабблтвейт қосылды.
Бигглс пен оның жаратушысы
В. Э. Джонс өзі Бірінші дүниежүзілік соғыстың ұшқышы болды, бірақ оның жеке карьерасы Бигглспен тығыз байланысты емес еді. Автордың алғашқы әскери қызметі – жаяу әскер, ол Галлиполи және Македония майдандарында шайқасты. 1917 жылдың қыркүйегінде екінші лейтенант қызметіне тағайындалып, Корольдік әуе корпусына жіберілді және ұшуға дайындық үшін Англияға қайтарылды: Джонс 1918 жылдың тамызына дейін Англияда ұшқыш-нұсқаушы болып қызмет етті, содан кейін Батыс майданға ауыстырылды. 1918 жылдың 16 қыркүйегінде оның De Havilland DH4 ұшағы бомбалау миссиясы кезінде атып түсірілді. Оның бақылаушысы, лейтенант Амей қаза тапты (Бигглс ұшуды үйрену туралы екі әңгімеде Бигглспен бірге ұшқан бақылаушылар қаза тапқан немесе ауыр жарақат алған), бірақ Джонс тұтқынға алынып, аман қалды. Джонс кейіпкердің Корольдік әуе корпусындағы көптеген адамдардың (оның ішінде өзінің) жиынтығы екенін айтты. Ол 1916 жылдың қыркүйегінде 169 эскадрильямен (Корольдік әуе корпусы), майор Пейнтердің басшылығымен алғаш рет ұрысқа шықты. Оның бақылаушысы – жаңа зеландиялық Марк Уэй есімді жас жігіт болды. Бигглс F.E.2b "итеруші" және кейіннен Bristol F2B ұшақтарын ұшыра бастады. 1917 жылдың соңында ол майор Мулленнің басшылығындағы 266 эскадрильяға ауыстырылды. 266 эскадрильямен Бигглс Sopwith Pup және танымал Sopwith Camel ұшақтарында ұшты, «Уилкс» (капитан Уилкинсон) және 287 эскадрильяның S.E.5 ұшақтарымен достық бәсекелестікке түсті, сондай-ақ жас туысы Алгимен (А. Алгернон Монтгомери Лейси) жақын достық қарым-қатынас орнатты. Оның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ерліктері туралы шағын әңгімелерін зерттеу, оның 49 ұшақ, үш шар және бір суасты қайығын жойғанын, ал өзі сегіз рет атып түсірілгенін немесе апатқа ұшырағанын көрсетеді. Ол «Құрмет ордені» және «Әскери крест» ордендерімен марапатталды.
Соғыс аралығы
Ұлы соғыстан кейін Бигглстің тәуелсіз шартерлік ұшқыш ретіндегі оқиғалары оны "Вандал" деп аталатын белгісіз амфибиямен (көбінесе қақпақта анахронистік түрде Супермаррин Моррасы немесе Супермаррин теңіз сорысы ретінде суреттелген) әлемді шарлады. У. Э. Джонстың "Вандал" сипаттамасына ең жақын "нағыз" ұшақ – Викерс Викинг Mk 4. Оның командасы Алгимен бірге жас Джинджер Хабблтвейтті "Қара қауіп" кітабында кездестіргенде толығады, осы кезде Ұлыбританияға қарсы болуы мүмкін қастандықтарды жоқ етеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі басылымдарда бұл қастандықтың жасаушысы немістерден орыстарға ауыстырылған. Джинджер осы және көптеген келесі оқиғаларға жастық шақтың қуатын және батылдығын әкеледі. Соғыс аралығында Бигглс және оның достары өздерінің ерліктерімен Британ құпия қызметі тапсырмаларын үйлестіреді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бигглс Екінші дүниежүзілік соғысқа қайта оралды, бастапқыда Балтық теңізінде Supermarine S6B типті ұшақпен, содан кейін Норвегияда нацистер мен олардың одақтастарына қарсы күресті. Одан кейін ол 666-шы эскадрильяның командирі, RAF, арнайы тапсырмалар эскадрильясы қызметіне кірісті, ол Ұлыбритания шайқасында шайқасты, содан кейін әртүрлі тапсырмалармен әлемді шарлады. Бигглс, Алги, Смит және Хабблтвейтке жаңа серік қосылады – монокль тағып жүретін лорд Бертрам "Берти" Лисси. Өзгерген орта Джонсты жаңа авиация жаргоны мен ұшақтар туралы сілтемелермен материалдарын жаңартуға мәжбүр етті, бірақ бастапқыда ол сәтті болмады, кейіннен шынайылықпен жазды. Бигглстің жаңа эскадрильясында әртүрлі адамдар бар, олардың ішінде техастық америкалық "Текс" О'Хара, уэльстік "Таффи" Хьюз, лондондық "Туг" Каррингтон, Оксфорд университетін бітірген Генри Харкорт және Ливерпуль көшелерінен шыққан Джордж "Феросити" Феррис бар.
Алгернон Монтгомери Лейси
Құрметті Алгернон Монтгомери Лейси, немесе "Алги" – Бигглс ұшақ тобына 266-шы эскадрильяға оның тәтесінің ықпалымен жіберілген туысы. Бастапқыда қыңырлық білдіргенімен, екеуі тез арада жақын дос болып, соңында Алги Бигглстің бас көмекшісі рөлін қабылдайды. 1930-шы жылдардағы кітаптарда Алги, Джинджер және Смит Бигглстің үнемі бірге болатын серіктеріне айналады.
Гинджер Хабллтуайт
Гинджер (оның шын аты ешқашан ашылмайды) алғаш рет 1935 жылғы «Қара қауіп» фильмінде теміржол ангарынан жасырынған, үйден қашқан жасөспірім ретінде көрінеді. Гинджер Сметлворттағы шахтер әкесімен, Гинджердің ұшқыш болуға деген ниетіне байланысты дауласып, одан кейін кетіп қалды. Бигглспен алғаш танысқанда, ол Лондонға Әуе күштеріне (RAF) қосылуға бара жатқанын айтады. Бигглс оның қызыл шашына қарап, бірден оны Гинджер деп атайды. Ол Бигглсты жау агенттерінен құтқарып, өзін бағалы екенін дәлелдейді. Ол тұрақты команда мүшесіне айналады және көбінесе Бигглстің таңдаған серігі болады. Ол талантты механик, ал сөйлеуі кинодан үйренген жастар жаргонымен және американизмдермен толы.
Ұшу сержанты Смит
Ұшу сержанты Смит – Бигглстің сенімді механик және логистикалық ұйымдастырушысы, олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 266-шы эскадрильяда алғаш рет бірге жұмыс істегеннен бері. Смит, Бигглстің эскадрильясында екі дүниежүзілік соғыстың екеуінде де механик болғаннан бөлек, кейбір саяхаттарда да механик ретінде олармен бірге болады, мысалы, «Кондордың круизі» және «Соғысқа қатысады» кітаптарында. Смит – өте талантты механик және Бигглс пен оның достастары кітаптардың барлығында оны жоғары бағалайды.
Лорд Берти Лисси
Алғаш рет "Спитфайр парад" (1941) кітабында пайда болған Лорд Берти 666 эскадрильясының ұшқышы. Бұрынғы жарыс жүргізушісі әрі эксцентрикалық тұлға, ол аң аулау мүйізі мен моноклмен ұшады. Берти соғыстан кейінгі көптеген оқиғаларда Бигглспен бірге Әуе полициясына қосылады. Ол батыл және дарынды жауынгер, шебер мерген және түрлі ерекше салалар бойынша мол білімге ие.
Тюг Каррингтон
Лорд Бертидің қарсыласы – Лондонның кедей аудандарынан шыққан боксшы Тэг. Оның ата-анасы соғыста қаза болғандықтан, Тэг кек қайтаруға азулы және оның қасында болуы қауіпті болуы мүмкін. Ол алкогольге наразылық білдіреді, бұл оның эскадрильядағы әріптестерін қызықтырады. Бигглс оны Лондон таксишісі болып жұмысқа орналастырғаны үшін, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бигглс пен оның командасына миссияларында көмектеседі.
Эрих фон Стальхен
Бигглстің ең үлкен қарсыласы – неміс барлаушысы Эрих фон Стальхен. Олар алғаш рет «Бигглс Шығысқа ұшады» романында кездеседі, онда Бигглс Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Таяу Шығыста тыңшы болып, қауіптен мүжілмей шығады. Стальхен көптеген басқа да оқиғаларда қарсылас ретінде қайта оралады: «Бигглс және компания» романында ол Германияның бір жеріндегі ортағасырлық қамалға орналасқан контрабандистер тобының жетекшісі. Суық соғыс басталғанда Стальхен коммунистік блоктің қызметіне өтеді, бірақ жаңа басшылары оны Сахалин аралына қамап қояды, одан Бигглс оның қашуына көмектеседі. Содан кейін Стальхен Лондонға қоныстанады және Бигглспен байланыста қалады. Стальхеннен Бигглс Жанис (төмендегі «Әйел персонаждар» бөлімін қараңыз) Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалғанын және Чехословакияда тұтқындалғанын біледі, одан Бигглс оны құтқарып, Англияда қолдау көрсетеді. Бұл кітаптар лицензия бойынша жарық көрді. Джонс сценарийлерді жазған жоқ және жас оқырмандардан сюжеттің Бигглсті «әлсіз» еткені, сары шашты әйелге ғашық болғаны туралы шағымдар түскеннен кейін келісімшартты бұзды. Тағы бір әйел персонажы Ворралс (ұшқыш офицер Джоан Ворралсон) болып табылады, ол осы епті және «батыл» WAAF мүшесі туралы кітаптар сериясының басты кейіпкері. Джонстың тағы бір туындысы – коммандос капитан Лоррингтон «Гимлет» Кинг, ол да кейде Бигглспен байланысты кітаптар сериясында кездеседі.
Расизмге қатысты айыптар
Бигглс кітаптары алғаш жарық көргеннен бері нәсіл және этникалық топтарға қатысты көзқарастар өзгерді. 1960 және 1970 жылдары Бигглстің балалар әдебиеті ретінде қарастырылғандағы қатыгез нәсілдік көзқарастары көптеген қоғамдық және мектеп кітапханаларынан оның кітаптарын алып тастауға себеп болды. Тарихшы Марика Шервуд Джонстың 1935 жылғы «Бигглс із іздейді» кітабында қытай текті адамдарды сипаттау үшін «шинкс» және «кули» сөздерін қолданғанына наразылық білдірді. Бигглстің жауы – «маймыл сияқты шалақай сөйлейтін» Чангтар тобы. Джефф Спарроу 2014 жылы «The Guardian» газетінде: «Кейінгі кітаптар, әсіресе, Британ империясының құлдырауының ащы кезеңінде империяға адал жазушыдан күтілетін нәсілшілдікті толық көрсетеді» деп жазды. Деннис Баттс 2000 жылғы эссесінде Джонстың Бигглс туралы әңгімелерін тарихи контексте қарастыру қажеттігін және оның «қасақана расист» емес екенін айтты. Бигглс Британ Үндістанында өскен, үнді тілінде еркін сөйлейді және үнді достары мен әріптестері бар. «Бигглс мектепке барады» кітабында латын тілінде жазу тапсырылғанда, ол оны үнді тілінде жазғысы келетінін айтады. Тағы бір жағдайда ересек Бигглс әуе коммодоры Реймондқа: «Адамдар маған жақсы болса, мен де оларға нәсіліне, тері түсіне, саясатына, дініне немесе басқа да нәрселеріне қарамастан жақсылық жасауға тырысамын» дейді. Жаңа басылымда ішімдікке және дөрекі сөздерге қатысты барлық сілтемелер алынып тасталды. Тіпті түпнұсқа басылымдарда да ашық жыныстық мазмұн жоқ және батылдық, адалдық және әділ ойынның дәстүрлі құндылықтарына баса назар аударылады. Бигглстің жас оқырмандарына көңілсіздік тудырып, үлкендерін ұялтатын романтикалық оқиғалар көбінесе болдырмайды, алайда «Бигглс Еске алады» сияқты кейбір ерекше жағдайлар бар, онда ол және Штальхайн Мари Жанис (Бигглс бұрынғы әңгімесінде қысқа уақытқа ғашық болған) Богемиядағы түрмеден құтқарады.
Комикстер
Бигглс комиксінің көптеген нұсқалары Австралия, Ұлыбритания, Бельгия, Франция және Швеция сияқты елдерде жарық көрді. Бірінші британдық жылдық басылым 1980 жылы шықты. 1990 жылы Бигглс командасының қатысуымен бірнеше альбомдар жарық көрді. Бұл атаулар кітаптардан бөлек болғанымен, Бигглстің соғыс және соғыстан кейінгі тергеу операциялары туралы мәліметтерді қамтиды.
Пошта маркалары
Бигглс 1994 жылдың 1 ақпанында Royal Mail шығарған маркада бейнеленген, бұл "Greetings Stamps" сериясының алтыншы шығарылымының бір бөлігі болды. Жиынтыққа он бірінші сыныпты маркалар кірді, олардың әрқайсысы балалар әдебиетінен кейіпкерді бейнелейді. Бигглстен басқа, Дэн Дейр, Үш аю, Руперт аю, Әліс Керемет елінде, Ноггин Ног, Питер Қоян, Қызыл Жарқын, Мармеладты Мысық Орландо және Паддингтон аю сияқты кейіпкерлер де болды. Маркаларды Ньюэлл мен Соррелл жасаған, ал Бигглс маркасының суретшісі Алан Кракнелл болды. Бигглс былғары ұшқыш шлемі мен көзілдірігін киіп, өзіне жолданған "әуе почтасы" конвертін ұстап, бас бармағын жоғары көтеріп тұр. Фонда, мүмкін Де Хавиленд Тайгер Мотт екі қанатты ұшақ ұшып бара жатыр. Таныстыру жиынтығына сәлемдеме жазылған жапсырмалар да қосылды. Бигглске қатысты екі жапсырма, көк түс фонға ақ түспен жазылып, "Туған күнің құтты болсын" және "Ұшуға дайын!" деп жазылған. Бигглс маркасы, оған байланысты таныстыру жиынтығы және бірінші күнгі конверттер 1994 жылғы қаңтарда жарық көрген Британдық филателия бюллетенінде сипатталған.