Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Польшадағы тау массиві, Польшаның солтүстік-шығысындағы ауыл.
Massif in southern Poland
the village in north east Poland
Бабиа Гора (поляк тілінде) немесе Бабиа Хора (словак тілінде) – Польша мен Словакия шекарасындағы Батыс Бескид тауларында орналасқан тау массиві. Бұл атау сонымен қатар массивінің ең биік нүктесі – Диаблак ("Шайтан шыңына") да қолданылады, ол Карпат тауларының осы бөлігіндегі теңіз деңгейінен ең биік шың болып табылады.
Babia Góra (in Polish), or Babia hora (in Slovak) is a massif situated on the border between Poland and Slovakia in the Western Beskid Mountains. The name is also applied to the culmination of the massif, Diablak ("Devil's Peak"), which is also the highest peak of this part of the Carpathian Mountains, at above sea level.
Тарих
Массивтің алғашқы тарихи айғақтары 15 ғасырға дейін барады, ол Ян Длугош еңбектерінде алғаш рет кездеседі. Аймақ 19 ғасырда ғана жан-жақты зерттелді және сипатталды.
The first historical mentions of the massif date back to the 15th century, when it first mentioned in the writings of Jan Długosz. It was only in the 19th century that the area was explored and chronicled in greater depth,
Табиғат
Оңтүстіктен жұмсақ, солтүстіктен тік жарлы Бабиа-Гора аю, сілеусін, қасқыр және басқа да жануарларға мекен, сондай-ақ осы биіктікте ғана өсетін альпілік өсімдіктерге үйі. Аймақты қорғауға жасалған алғашқы әрекеттер 1930 жылдарға дейін барады. 1933 жылы Польша тарапында Бабиа-Гора табиғат қорығы құрылды. Кейін, 1954 жылы Бабиа-Гора ұлттық паркі (Бабиогорский парк Narodowy) 17,04 км² аумақта орналасты. 1976 жылы ол әлемдегі алғашқы биосфералық қорықтардың бірі атанды. Ұзақ жылдар бойы Бабиа-Гора ұлттық паркі Польшаның ең кішкентай ұлттық паркі болып келді. 1997 жылы аумағы 33,92 км²-ге дейін ұлғайтылып, 84,37 км² буферлік аймақ құрылды. Парк ішіндегі 10,62 км² қатаң қорғау режимінде. Таудың көмкергіш экожүйесін жақсырақ қорғау үшін Словакиямен шекаралық ынтымақтастықты күшейтуге шақырулар жасалып жатыр.
Gentle from the south, steep from the north, Babia Góra is home to bear, lynx, wolf and other species; as well as alpine flora endemic at this altitude. The first attempts to protect the area were made in the 1930s. In 1933 the Nature Reserve of Babia Góra was established on the Polish side. Later, in 1954, Babia Góra National Park (Babiogórski Park Narodowy) was established with an area of 17.04 km2. In 1976 it became one of the first Biosphere Reserves in the world. For a long time Babia Góra National Park was the smallest of the Polish national parks. In 1997 it was enlarged to 33.92 km2 and a buffer zone was created of 84.37 km2. Within the park, 10.62 km2 is under strict protection. There are calls for strengthening of cross border cooperation with Slovakia to better protect the fragile environment of the mountain.
Климат
Бабиа Гораны кейде Матка Нипогод (Жаман ауа райының анасы) деп атайды. Бұл тау ауа райының өзгеруіне өте сезімтал, себебі аймаққа жиі жел соғады. Тауда күшті инверсия да байқалады. Массив жыл бойы 200-ден астам күн қармен жабылуы мүмкін. 2016 жылдың мамыр айында бір альпинист таудан түсіп бара жатқанда найзағайға шалып қаза тапты.
Babia Góra is sometimes nicknamed Matka Niepogód (Mother of Bad Weather). It is very susceptible to weather changes primarily due to the frequent winds that regularly hit the area. The mountain also experiences a strong inversion. Snow can cover the massif for over 200 days every year. In May 2016, a climber was killed by lightning while attempting to descend the mountain when a thunderstorm approached.
Жаяу жүру және шаңғымен жүру
Жалпы алғанда, Бабиа-Гураға жету салыстырмалы түрде оңай болғанымен, оған Perć Akademików (Академиктер жолы) деп аталатын қиын сары жолмен де жетуге болады. Бүгінде, тік көтерілімдерге, тіпті жолдың кейбір бөліктеріндегі тау жыныстарына бекітілген тізбектер мен металл сатыларға қарамастан (немесе мүмкін, соның арқасында), ол жаяу жүргіншілердің арасында өте танымал. Бүкіл Бабиа-Гура ұлттық паркі қатаң табиғи қорық болып табылады: мысалы, тау шаңғысымен жүруге 2022 жылдан бастап қана рұқсат етілді және белгілі бір ауа райы мен қар жағдайлары орындалған жағдайда ғана.
Although generally relatively easy to hike, Babia Góra can be reached by a more difficult yellow route called Perć Akademików (Academics' Path). Today, despite (or perhaps because of) steep climbs, chains and metal steps fixed to the rocks along sections of the trail, it is very popular with hikers. The whole Babia Góra National Park is a strict nature reserve: skitouring, for example, was only permitted from 2022 onwards and only if certain weather and snow conditions were met.