Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық-американдық академик және саясаткер (1906–1992)
Canadian American academic and politician (1906–1992)
Калифорния штатының АҚШ сенаторы
a United States Senator from California
Самуэль Ичие Хаякава (18 шілде 1906 – 27 ақпан 1992) – жапон тегіндес, Канадада туған американдық академик және саясаткер. Ағылшын тілі профессоры, ол Сан-Франциско мемлекеттік университетінің президенті қызметін атқарды, содан кейін 1977-1983 жылдары Калифорниядан АҚШ сенаторы болды.
Samuel Ichiye Hayakawa (July 18, 1906 – February 27, 1992) was a Canadian born American academic and politician of Japanese ancestry. A professor of English, he served as president of San Francisco State University and then as U. S. Senator from California from 1977 to 1983.
Ерте өмір және білім
Ванкуверде, Британдық Колумбияда дүниеге келген Хаякава Калгари, Альберта және Виннипег, Манитоба қалаларының мемлекеттік мектептерінде оқып, 1927 жылы Манитоба университетін бітірді. 1928 жылы Макгилл университетінен ағылшын тілінен магистр, ал 1935 жылы Висконсин-Мэдисон университетінен доктор ғылымын алды.
Born in Vancouver, British Columbia, Hayakawa was educated in the public schools of Calgary, Alberta, and Winnipeg, Manitoba, and graduated from the University of Manitoba in 1927. He received his MA in English from McGill University in 1928 and his PhD in the discipline from the University of Wisconsin–Madison in 1935.
Академиялық мансап
Кәсіби тұрғыдан Хаякава лингвист, психолог, семантист, мұғалім және жазушы болды. 1936–1939 жылдары Висконсин университетінде, ал 1939–1948 жылдары Армор технология институтында (1940 жылдан бастап Иллинойс технология институты) оқытушы болып жұмыс істеді. Семантикаға арналған алғашқы кітабы «Тіл, ойлау және іс-қимыл» 1938–1941 жылдары жазылған «Тіл және іс-қимыл» еңбегін кеңейтіп дамытты. 1949–1991 жылдар аралығында бес рет басылған «Тіл, ойлау және іс-қимыл» Альфред Корзибскийдің жалпы семантикасын және семантиканы кеңінен таныстыруға көмектесті, ал семантика немесе мағына туралы теория мистика, үгіт және тіпті ғылымға құмарлықпен көмкерілген кезде бұл кітап маңызды рөл атқарды. Хаякава 1950–1955 жылдары Чикаго университетінде дәріс берді. 1954 жылы Нью-Йорк штатының Лейк-Джордж көлінде өткен Белсенділік Векторын Талдаушылар Конференциясында ол семантикалық тұрғыдан қарағанда тұлға туралы теорияны талқылады. Бұл сөзі кейін «Семантикалық кедергі» деген атпен жарияланды. Аталған дәрісте Дарвинизмнің «өзінің сақталуы» және «өз ұғымының сақталуы» арасындағы қарама-қайшылығы талқыланды. Оның жалпы семантикаға қатысты идеялары А.Э. ван Вогттың «Нул А» романдарына – «Нул А әлемі» және «Нул А салдариялары» – әсер етті. Ван Вогт «Нул А әлемінде» (яғни, аристотельдік емес) Хаякаваны кейіпкер етіп енгізеді, оны былай деп таныстырады: «Профессор Хаякава – бүгінгі күннің Нул А-сы, Халықаралық Жалпы Семантика Қоғамының сайланған төрағасы». Хаякава 1955–1968 жылдары Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде (қазіргі Сан-Франциско мемлекеттік университеті) ағылшын тілінен профессор болды. 1960 жылдардың басында ол Сан-Францискодағы сандық тілдік теруға қарсы болған Anti Digit Dialing League ұйымын құруға көмектесті. Оның шәкірттерінің арасында коммуна жетекшісі Стивен Гаскин және жазушы Джеральд Хаслам болды. 1968 жылдың 26 қарашасында студенттік ереуіл кезінде, Рональд Рейган Калифорнияның губернаторы, ал Джозеф Алиото Сан-Францисконың мэрі болғанда, Хаякава Сан-Франциско мемлекеттік колледжінің президенті міндетін атқарушы болып тағайындалды. 1969 жылдың 9 шілдесінде Калифорния мемлекеттік колледждерінің қамқоршылар кеңесі Хаякаваны Сан-Франциско штатының тоғызыншы президенті етіп бекітті. Хаякава 1973 жылдың 10 шілдесінде зейнетке шықты. 1970–1976 жылдары Register and Tribune Syndicate газетінде мақалалар жариялады. 1973 жылы Хаякава Демократиялық партиядан Республикалық партияға өтіп, Сан-Франциско мемлекеттік университетінің президенті қызметінен қалды.
Professionally, Hayakawa was a linguist, psychologist, semanticist, teacher, and writer. He served as an instructor at the University of Wisconsin from 1936 to 1939 and at the Armour Institute of Technology (Illinois Institute of Technology as of 1940) from 1939 to 1948. His first book on semantics, Language in Thought and Action, expanded its forerunner (and Book of the Month Club selection) Language in Action, written from 1938 to 1941. With five editions from 1949 to 1991, Language in Thought and Action helped to popularize Alfred Korzybski's general semantics and semantics in general, while semantics or theory of meaning was overwhelmed by mysticism, propagandism and even scientism. Hayakawa lectured at the University of Chicago from 1950 to 1955. He presented a talk at the 1954 Conference of Activity Vector Analysts at Lake George, New York, in which he discussed a theory of personality from the semantic point of view. It was later published as The Semantic Barrier. The definitive lecture discussed the Darwinism of the "survival of self" as contrasted with the "survival of self concept." His ideas on general semantics influenced A. E. van Vogt's Null A novels, The World of Null A and The Pawns of Null A. Van Vogt in The World of Null A (i. e., non Aristotelian) makes Hayakawa a character, introducing him as: "Professor Hayakawa is today's Mr. Null A himself, the elected head of the International Society for General Semantics." Hayakawa was an English professor at San Francisco State College (now San Francisco State University) from 1955 to 1968. In the early 1960s, he helped organize the Anti Digit Dialing League, a San Francisco group that opposed the introduction of all digit telephone exchange names. Among the students he trained were commune leader Stephen Gaskin and author Gerald Haslam. He was named acting president of San Francisco State College on November 26, 1968, during a student strike, when Ronald Reagan was governor of California and Joseph Alioto was mayor of San Francisco. On July 9, 1969, the California State Colleges Board of Trustees appointed Hayakawa the ninth president of San Francisco State. Hayakawa retired on July 10, 1973. Hayakawa wrote a column for the Register and Tribune Syndicate from 1970 to 1976. In 1973, Hayakawa changed his political affiliation from the Democratic Party to the Republican Party and became president emeritus at what became San Francisco State University.
Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде студенттер ереуілі
1968 жылдың қарашасынан 1969 жылдың наурызына дейін Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде этникалық зерттеулер бағдарламасын құру мақсатында студенттік ереуіл болды. Бұл сол кездегі маңызды жаңалықтардың бірі және АҚШ пен Сан-Франциско аймағының радикалды тарихындағы бір бетке жазылды. Ереуілге Қара студенттер одағы, Үшінші әлемді азат ету фронты, Демократиялық қоғам үшін студенттер, Қара пантералар және контрмәдениет өкілдері қолдау көрсетті. Студенттер он бес "өзгеріссіз талапты" ұсынды, олардың ішінде университет әкімшілігінен тәуелсіз әлеуметтанушы Нейтан Хейр басқаратын Қара зерттеулер кафедрасын ашу, барлық қара студенттерді "расизмді тоқтату" мақсатында қабылдау және Вьетнам соғысын тоқтату, сондай-ақ университеттің оған қатысуын тоқтату талаптары бар еді. Бұл талаптар орындалмаса, бүкіл кампус күштеп жабылады деп ескертілді. Осы кезеңде Хаякава ашық аудандағы митингте наразылық білдіргендердің көлігінен дауыс шығару құралдарының сымдарын алып тастағаннан кейін консервативті сайлаушылар арасында танымал болды. 1968 жылдың 6 желтоқсанында Хаякава талаптарға келісіп, университетте Қара зерттеулер бағдарламасын құру туралы жариялады.
From November 1968 to March 1969, there was a student strike at San Francisco State College in order to establish an ethnic studies program. It was a major news event at the time and chapter in the radical history of the United States and the Bay Area. The strike was led by the Black Student Union, Third World Liberation Front supported by Students for a Democratic Society, the Black Panthers and the countercultural community. The students presented fifteen "non negotiable demands", including a Black Studies department chaired by sociologist Nathan Hare independent of the university administration, open admission for all black students to "put an end to racism", and the unconditional, immediate end to the War in Vietnam and the university's involvement. It was threatened that if these demands were not immediately and completely satisfied the entire campus was to be forcibly shut down. Hayakawa became popular with conservative voters during this period after he pulled out the wires from the loudspeakers on a protesters' van at an outdoor rally. Hayakawa relented on December 6, 1968, and announced the creation of a Black Studies program at the University.
Саяси мансап
Хаякава 1976 жылы Сенаттың республикалық алғарақамат сайлауында үш танымал саясаткерге қарсы күтпеген жеңіске жетті: бұрынғы HEW хатшысы Роберт Финч, ұзақ жылдар бойы АҚШ өкілі Альфонзо Белл және Калифорнияның бұрынғы вице-губернаторы Джон Л. Хармер. Джимми Картер сияқты, Хаякава да өзін саяси шеттен келген адам ретінде көрсетті. Демократтар тарапынан қазіргі сенатор Джон Тунни күтпегендей күшті қарсылыққа тап болды, ол – Том Хейден. Хейденнің өте либералды бағдарламасы Тунниді алғарақамат сайлауда сол қанатқа қарай итеруге мәжбүр етті, бұл оның бас сайлаудағы мүмкіндіктерін азайтты. Дегенмен, Тунни қайта сайлануға үміткер еді және жеңіске жетеді деп күтілді. Сауалнамаларда үлкен артықшылыққа ие болған Тунни сайлауға дейінгі соңғы апталарға дейін белсенді үгіт жүргізбеді. Бірақ Хаякаваның саяси шеттен келген адам ретіндегі беделі Уотергейт жанжалынан кейін жоғары болды. Сонымен қатар, Тунни Сенатта жұмыс істеген кезінде көптеген дауыс берулерге қатыспады. Хаякава бұл мүмкіндікті пайдаланып, АҚШ Сенатының отырыс залындағы бос креслоны көрсеткен телеарна жарнамасын жасады. Хаякава Туннимен арадағы айырмашылықты бірте-бірте қысқартып, ақырында оны үш проценттен астам айырмамен жеңді. Сенатқа кандидаттық кампаниясы барысында Хаякава Панама каналы мен канал аймағын АҚШ-тан Панамаға беру туралы ұсынысқа қатысты пікір білдірді. Ол: «Біз Панама каналын сақтап қалуымыз керек. Оны біз әділ-ақ тонап алдық», – деді. Алайда, 1978 жылы ол Торрихос-Картер келісімдерін Сенаттың мақұлдауына қол жеткізді, бұл аймақ пен каналдың басқаруын Панамаға беруге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон-американдықтардың тұтқындалу себептерін және салдарларын зерттеген, соғыс кезінде азаматтарды көшіру және интернатқа қамау жөніндегі комиссия құруға бағытталған заң жобасын қолдады. Сенаттағы жұмысы кезінде Хаякава палатадағы үш жапон-американдықтан бірі болды, ал қалған екеуі – Даниель Инуйе мен Спарк Мацунага, екеуі де Гавайиден шыққан. Хаякава жаңалықтардағы тілшілердің сүйікті тақырыбына айналды, өйткені ол маңызды заңнамалық дауыс берулер кезінде жиі ұйықтап қалатын. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канада азаматы ретінде Чикагода тұрғандықтан, ол тұтқындалмаған, бірақ ол соған қарамастан...
Hayakawa won an unexpected victory in the 1976 Republican Senate primary over three better known career politicians: former HEW Secretary Robert Finch, long time U. S. Representative Alphonzo Bell and former California Lieutenant Governor John L. Harmer. Much like Jimmy Carter, Hayakawa touted himself as a political outsider. On the Democratic side, incumbent Senator John Tunney faced a surprisingly strong challenge from another political outsider, Tom Hayden. Hayden's extremely liberal candidacy forced Tunney to run more to the left in the primary, which hurt him in the general election. Nevertheless, Tunney was favored to easily win re election. Comfortably ahead in the polls, Tunney did not aggressively campaign until the final weeks before the election. But Hayakawa's position as a political outsider was popular in the wake of the Watergate scandal. In addition, Tunney had a high absenteeism rate while serving in the Senate and missed numerous votes. Hayakawa exploited this with a television ad that showed an empty chair in the U. S. Senate chamber. Hayakawa gradually closed the gap with Tunney, and ultimately defeated him by just over three percentage points. During his Senate campaign, Hayakawa spoke about the proposal to transfer possession of the Panama Canal and Canal Zone from the United States to Panama. He said, "We should keep the Panama Canal. After all, we stole it fair and square." However, in 1978 he helped win Senate approval of the Torrijos–Carter Treaties, which transferred control of the zone and canal to Panama. He also supported a bill that led to the creation of the Commission on Wartime Relocation and Internment of Civilians, which examined the causes and effects of the incarceration of Japanese Americans during World War II. During his time in the Senate, Hayakawa was one of three Japanese Americans in the chamber, the other two being Daniel Inouye and Spark Matsunaga, both of Hawaii. Hayakawa was news media reporters' favorite fodder, as he was often found napping through important legislative voting. Despite his support for creating the Commission on Wartime Relocation and Internment of Civilians, Hayakawa, who lived in Chicago as a Canadian citizen during World War II and thus was not subject to confinement,
Жеке өмір
Хаякава Калифорния штатының Милл-Вэлли қаласында тұрған. Оның қызы Уинн Хаякава суретші. Ол дәстүрлі джазға үлкен қызығушылық танытып, осы тақырыпта көп жазды, соның ішінде бірнеше білімді жазбалар жинағы бар альбомдық сыртқы қаптамалары. Кейде семантика бойынша лекцияларында оған құрметті дәстүрлі джаз пианині Дон Ивелл қосылып, Хаякава семантикалық және музыкалық принциптерді талдағанда түрлі мәселелерді көрсету үшін оны пайдаланды. 1992 жылдың 27 ақпанында 85 жасында Калифорния штатының Гринбре қаласындағы ауруханада инсульт және бронхит салдарынан қайтыс болды.
Hayakawa was a resident of Mill Valley, California. His daughter, Wynne Hayakawa, is a painter. He had an abiding interest in traditional jazz and wrote extensively on that subject, including several erudite sets of album liner notes. Sometimes in his lectures on semantics, he was joined by the respected traditional jazz pianist Don Ewell, whom Hayakawa employed to demonstrate various points in which he analyzed semantic and musical principles. He died at a hospital in nearby Greenbrae, California, on February 27, 1992, at the age of 85, from complications of a stroke and bronchitis.