Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттары мен оның аумақтарындағы белгілі бір өзендерді сақтау жөніндегі шаралар
Conservation effort of certain rivers in the United States and its territories
Ұлттық жабайы және көрікті өзендер жүйесі 1968 жылғы «Жабайы және көрікті өзендер туралы» заңмен (Қоғамдық заң 90-542) құрылды, оны АҚШ Конгресі қазіргі және болашақ ұрпақтардың пайдалануы үшін ерекше табиғи, мәдени және демалыс құндылықтары бар белгілі бір өзендерді еркін ағып жатқан күйде сақтау мақсатымен қабылдады. Бұл заң осы өзендердің ерекше сипатын сақтаумен қатар, оларды тиімді пайдалану және дамыту мүмкіндігін де мойындайды. Ол өзендерді басқаруды саяси шекаралардан тыс жүргізуге және өзендерді қорғау мақсаттарын әзірлеуге халықтың қатысуын ынталандырады. АҚШ экологиялық дәуірінің қақпа тасында президент Линдон Б. Джонсон қол қойған заңда мынадай мәлімдеме бар: «АҚШ саясаты – ұлттың таңдалған белгілі бір өзендері, олардың жақын аумақтарымен бірге, ерекше көріктілікке, демалысқа, геологиялық ерекшеліктерге, балық және жануарлар дүниесіне, тарихи, мәдени және басқа да ұқсас құндылықтарға ие болса, олар еркін ағып жатқан күйде сақталуға тиіс, ал олар мен олардың жақын аумақтары қазіргі және болашақ ұрпақтардың игілігі мен ләззаты үшін қорғалуға тиіс. Конгресс АҚШ өзендерінің тиісті бөліктерінде бөгеттер мен басқа да құрылыстарды салудың қалыптасқан ұлттық саясаты осы өзендердің су сапасын қорғау және басқа да маңызды ұлттық қорғау мақсаттарын орындау үшін басқа да таңдалған өзендерді немесе олардың бөліктерін еркін ағып жатқан күйде сақтап қалу саясатымен толықтырылуы керек деп жариялайды». (Жабайы және көрікті өзендер туралы заң) Салыстыру үшін, ел бойынша 75 000-нан астам ірі бөгеттер кем дегенде 17 пайыз американдық өзендерді, яғни шамамен 500 мың өзенді өзгертіп жіберді.
The National Wild and Scenic Rivers System was created by the Wild and Scenic Rivers Act of 1968 (Public Law 90 542), enacted by the U. S. Congress to preserve certain rivers with outstanding natural, cultural, and recreational values in a free flowing condition for the enjoyment of present and future generations. The Act is notable for safeguarding the special character of these rivers, while also recognizing the potential for their appropriate use and development. It encourages river management that crosses political boundaries and promotes public participation in developing goals for river protection. The Act, signed into law by President Lyndon B. Johnson in the height of the United States environmental era, states:<blockquote>"It is hereby declared to be the policy of the United States that certain selected rivers of the Nation which, with their immediate environments, possess outstandingly remarkable scenic, recreational, geologic, fish and wildlife, historic, cultural or other similar values, shall be preserved in free flowing condition, and that they and their immediate environments shall be protected for the benefit and enjoyment of present and future generations. The Congress declares that the established national policy of dams and other construction at appropriate sections of the rivers of the United States needs to be complemented by a policy that would preserve other selected rivers or sections thereof in their free flowing condition to protect the water quality of such rivers and to fulfill other vital national conservation purposes." (Wild & Scenic Rivers Act) By comparison, more than 75,000 large dams across the country have modified at least , or about 17 percent of American rivers.
Тарих
Ұлттық жабайы және көрікті өзендер туралы заң Президенттік комиссияның, яғни Сыртқы демалыс ресурстарын тексеру комиссиясының (ORRRC) ұсыныстарының нәтижесі болды. Комиссия, басқа нәрселермен қатар, елдің табиғи ағысын сақтайтын және құндылықтарын едәуір өзгертетін құрылыстардан жабайы және көрікті өзендерді қорғауды ұсынды. Сол кезде елде муниципалитеттер мен өнеркәсіптік кәсіпорындардың өзендерге төгілетін ағынды суларының салдарынан су ресурстарының күрт нашарлауы байқалды. Көптеген су жолдары мен олардағы балықтар уытты болғандықтан, оларды айналасындағы қауымдастықтар пайдалануға жарамсыз деп тапты. Суда тіршілік ететін жануарлардың саны азайып, көптеген адамдар бөгеттер салудың нәтижесінде өздерінің тұрғын жерлерінен көшірілді. Елдің түкпір-түкпірінен адамдар Президентке және Бірінші ханымға өзендерін қорғауды сұрап хаттар жазды. Ақырында, заңға сенатор Фрэнк Черч (Айдахо штаты) демеушілік етіп, 1968 жылдың 2 қазанында президент Линдон Б. Джонсон қол қойды. Өзенді немесе өзеннің бөлігін АҚШ Конгресі немесе Ішкі істер министрлігі белгілей алады. 1968 жылы заңның бастапқы нұсқасының аясында сегіз өзен Ұлттық жабайы және көрікті өзендер деп жарияланды (Clearwater, Eleven Point, Feather, Rio Grande, Rogue, St. Croix, Salmon және Wolf). 2018 жылдың қараша айына қарай 40 штат пен Пуэрто-Рикодағы 209 өзен, жалпы ұзындығы 12 754 шақырымды құрайды, жабайы және көрікті мәртебеге ие болды. Қарама-қарсылық ретінде, елдегі 75 000-нан астам ірі бөгеттер американдық өзендердің кем дегенде 600 000 шақырымын, яғни шамамен 17 пайызын өзгертті. АҚШ-тағы таңдалған өзендер ерекше құндылықтарымен (ORV) сақталады, олар 8 санатқа бөлінеді: көріктілік, демалыс, геологиялық, балық шаруашылығы, жабайы табиғат, тарихи, мәдени және басқа да ұқсас құндылықтар. Бұл құндылықтарды экожүйелік қызметтермен, яғни табиғаттың тегін қамтамасыз ететін және қоғамға пайда әкелетін тауарлар мен қызметтермен теңестіруге болады. Осылайша белгіленген өзендер (немесе өзендердің бөліктері) бөгеттер мен құрылыстардан еркін ағып жатқан жағдайларын сақтау арқылы олардың ерекше құндылықтарының сапасын төмендетпейтіндей тұрақты қорғауға және жақсартуға бағытталған. Ұлттық жабайы және көрікті мәртебесі өзеннің белгіленген бөлігіне немесе оған тікелей әсер ететін жаңа бөгеттерге лицензия беруге тиімді түрде тыйым салады. Бұл сонымен қатар өзеннің құндылықтарына кері әсер ететін федералды қаржыландырылатын жағалау мен арнаны өзгертуге қарсы күшті қорғаныс жасайды, өзен жағалауындағы мемлекеттік жерлерді жаңа мұнай, газ және минералды игеруден қорғайды, сондай-ақ балық мекендеуі сияқты ағысқа тәуелді құндылықтарды қорғау үшін федералды суды сақтауға құқық береді. 2018 жылы Америка Құрама Штаттары Жабайы және көрікті өзендер туралы заңның 50 жылдығын тойлауды жалғастыруда. 2018 жылдың 2 тамызында Монтана штатындағы Шығыс Роузбуд өзенінің 32 шақырымы жабайы және көрікті деп жарияланды, бұл Монтанадағы соңғы 40 жылдағы алғашқы жабайы және көрікті мәртебесі болды.
The National Wild and Scenic Rivers Act was an outgrowth of the recommendations of a Presidential commission, the Outdoor Recreation Resources Review Commission (ORRRC). Among other things, the commission recommended that the nation protect wild rivers and scenic rivers from development that would substantially change their free flowing nature and values. At this time, the country was also experiencing rapid degradation of its water resources due to municipal and industrial effluent being released into the nation's rivers. Many waterways and the fish in them were toxic, rendering them unusable by surrounding communities. Populations of aquatic species were declining and people were being relocated from their communities due to rampant dam building. All across the country people were writing letters imploring the President and First lady to protect their beloved rivers. Ultimately, the act was sponsored by Sen. Frank Church (D Idaho) and signed into law by President Lyndon B. Johnson on October 2, 1968. A river, or river section, may be designated by the U. S. Congress or the Secretary of the Interior. In 1968, as part of the original act, eight rivers were designated as National Wild and Scenic Rivers (Clearwater, Eleven Point, Feather, Rio Grande, Rogue, St. Croix, Salmon, and Wolf). as of November 2018, 209 rivers, totaling 12,754 miles of river in 40 states and Puerto Rico, have Wild and Scenic status. By comparison, more than 75,000 large dams across the country have modified at least 600,000 miles, or about 17%, of American rivers. Selected rivers in the United States are preserved for possessing Outstandingly Remarkable Values (ORVs) that fall into the 8 categories: Scenic, Recreation, Geologic, Fish, Wildlife, Historic, Culture, or Other similar values. These values can be considered synonymous with ecosystem services, or those goods and services that nature provides freely and that ultimately benefit society. Rivers (or sections of rivers) so designated are set out for protection and enhancement in perpetuity by preserving their free flowing condition from dams and development that would otherwise diminish the quality of their remarkable values. National Wild and Scenic designation essentially vetoes the licensing of new dams on, or directly affecting the designated section of river. It also provides strong protection against federally funded bank and channel alterations that adversely affect river values, protects riverfront public lands from new oil, gas, and mineral development, and creates a federal reserved water right to protect flow dependent values such as fish habitat. In 2018, America continues to celebrate the 50th Anniversary of the Wild and Scenic Rivers Act. On August 2, 2018, 20 mile (32 km) of East Rosebud Creek in Montana were designated as a Wild and Scenic, the first Wild and Scenic designation in Montana in over 40 years.
Жіктеу
Жабайы және көрікті өзен мәртебесі федералды және федералды емес аумақтардағы өзендердің еркін ағып жатқан табиғатын қорғауға арналған, бұл Wilderness Act және басқа да федералды мәртебелерге бұйырмайды. Негізсіз қорқыныштарға қарамастан, WSR мәртебесі жеке меншік құқықтарына өзгеріс енгізбейді. Федералды басқарудағы ұлттық жабайы және көрікті өзендерді федералды үкіметтің төрт негізгі жерді басқару агенттігінің бірі немесе бірнешесі басқарады. 209 ұлттық жабайы және көрікті өзеннің көп бөлігі АҚШ Орман шаруашылығы қызметімен, одан кейін Ұлттық саябақтар қызметімен басқарылады; Ұлттық саябақтар қызметі басқаратын он өзен ресми бөлімшелер болып табылады, ал көпшілігі басқа саябақтардың құрамына кіреді. Қалған WSR Жерді басқару бюросының Ұлттық консервациялық жерлерімен (бұрынғы Ұлттық ландшафтты сақтау жүйесі) және Аляскадағы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметімен басқарылады. Мемлекеттік басқарудағы жабайы және көрікті өзендер федералды басқарудағы өзендермен бірдей қорғау шараларына ие. Бұл мемлекеттік өзендер өзен ағып өтетін штатының губернаторының өтініші бойынша Ішкі істер министрі арқылы Ұлттық жүйеге қосылуы мүмкін. Мәртебеленген өзендерге бір немесе бірнеше сыныптар тағайындалады: Жабайы, көрікті немесе демалыс. Бұл сыныптар өзеннің мәртебе алған күніндегі айналасындағы ортаның даму деңгейіне негізделген. Жабайы өзендер ең қашық және дамылмаған, ал демалыс өзендері көбінесе көптеген кіру жолдарына, жолдарға, теміржолдарға, көпірлерге және белгіленген дәліз ішінде орналасқан үйлерге ие. Көрікті өзендер даму деңгейі жағынан Жабайы және демалыс өзендерінің арасында орналасқан. Өзеннің сыныбы оны мәртебе беруге лайық еткен құндылықтармен байланысты емес екенін атап өту маңызды. Мысалы, демалыс сыныбындағы өзенде демалыс ерекше құндылық болмауы мүмкін, сондай-ақ көрікті деп саналатын өзендегі көрікті жерлер де болмауы мүмкін. Ерекше айта кетерлігі, жабайы және көрікті өзендер олардың сыныбына қарамастан бірдей қорғау стандартын алады.
Designation as a Wild and Scenic River specifically protects the free flowing nature of rivers in both federal and non federal areas, something the Wilderness Act and other federal designations cannot do. Despite misplaced fears, WSR designation does not alter private property rights. Federally administered National Wild and Scenic Rivers are managed by one or more of the four principal land managing agencies of the federal government. Of the 209 National Wild and Scenic Rivers, the majority are managed by the United States Forest Service, followed by the National Park Service; ten of those managed by the NPS are official units, while most are part of other parks. The remaining WSR are managed under the Bureau of Land Management's National Conservation Lands, originally called the National Landscape Conservation System, and the U. S. Fish and Wildlife Service in Alaska. State managed Wild and Scenic Rivers are subject to the same protections as federally administered rivers. These state rivers can be added to the National System by the Secretary of the Interior following an application by the governor of the state the river flows through. Designated rivers are assigned one or more classifications: Wild, Scenic, or Recreational. These classifications are based on the developmental character of the river's surroundings on the date of designation. Wild rivers are the most remote and undeveloped while Recreational rivers often have many access points, roads, railroads, bridges, and homes located within the designated corridor. Scenic rivers tend to fall somewhere between the Wild and Recreational level of development. It is important to note that a river's classification is not related to the value(s) that made it worthy of designation. For instance, recreation may not be an outstanding value on a river with a recreational classification, nor scenery on a river classified as scenic. Notably, Wild and Scenic Rivers receive the same standard of protection regardless of classification.