Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шебеник (хорв. Šibenik), тарихи атауы Себенико (sebeˈniːko), – Хорватияның тарихи қаласы, Дальмацияның орталық бөлігінде, Крика өзенінің Адриатика теңізіне құятын жерінде орналасқан. Шебеник – Шибеник-Книн округінің саяси, білім беру, көлік, өнеркәсіптік және туристік орталығы, сонымен қатар Дальмация аймағындағы үшінші ірі қала. 2011 жылғы мәлімет бойынша, қалада 34 302 тұрғын, ал муниципалитетте 46 332 тұрғын тұрады. Басқа бір түсінік латын тіліндегі "Sibinicum" топонимі арқылы орманмен байланысты, ол Сент-Михаил бекінісінің аймағында және оның төңірегіндегі Шибеник ішіндегі шағын микроаймақты қамтыды.
Šibenik , historically known as Sebenico (sebeˈniːko), is a historic city in Croatia, located in central Dalmatia, where the river Krka flows into the Adriatic Sea. Šibenik is a political, educational, transport, industrial and tourist center of Šibenik Knin County, and is also the third largest city in the Dalmatian region. As of 2011, the city has 34,302 inhabitants, while the municipality has 46,332 inhabitants. Another interpretation is associated with the forest through the Latin toponym "Sibinicum", which covered a narrower microregion within Šibenik on and around the area of St. Michael's Fortress.
Ерте тарих
Адриатика жағалауындағы гректер, иллириялықтар және римдіктер құрған басқа қалалардан өзгеше, Шибенік хорваттармен құрылған. Санкт-Михаил қамалының қазба жұмыстары, хорваттар келгенге дейін бұл жерде адамдар тұрғанын көрсетті. Ол 1066 жылы қазіргі атауымен алғаш рет Хорватия королі Петар Крешимир IV-нің жарғысында айтылған, ол 1124 жылға дейін оны иеленді, содан кейін Византия империясына қысқа мерзімге өткен, бірақ 1133 жылға дейін қайтадан иеленді, одан кейін Венгрия Корольдігі бақылауға алды. 1180 жылға дейін қала аталған мемлекеттердің арасында бірнеше рет иелігі ауысты. 1167 жылы Венгрияның Стефан III патшасы қалаға қала мәртебесін берді. 1298 жылы өз дін ауданын алды. 1797 жылы Венеция Республикасының құлауы Себениконы Габсбург монархиясының билігіне өткізді. Итальянша Sebenico атауы шамамен 1871 жылға дейін қолданылды. 1872 жылы, Далмация Корольдігінде, Анте Шупук жалпы сайлау құқығы бойынша сайланған қаланың алғашқы хорват мэрі болды. Ол қаланың жаңғырту процесінде маңызды рөл атқарды, әсіресе 1895 жылғы алғашқы AC Jaruga гидроэлектр станциясымен қуаттандырылған көше шамдарын орнату жобасы үшін есте қалады. 1895 жылдың 28 тамызында Шибенік ауыспалы токпен қуаттандырылған көше шамдары бар әлемдегі алғашқы қала атанды.
Unlike other cities along the Adriatic coast, which were established by Greeks, Illyrians and Romans, Šibenik was founded by Croats. Excavations of the castle of St. Michael, have since proven that the place was inhabited long before the actual arrival of the Croats. It was mentioned for the first time under its present name in 1066 in a Charter of the Croatian King Petar Krešimir IV who held it until 1124, when they briefly lost it to the Byzantine Empire, and then held it again until 1133 when it was retaken by the Kingdom of Hungary. It would change hands among the aforementioned states several more times until 1180. The city was given the status of a town in 1167 from Stephen III of Hungary. It received its own diocese in 1298. The fall of the Republic of Venice in 1797 brought Sebenico under the authority of the Habsburg monarchy. The Italian name Sebenico only was used until around 1871. In 1872, at the time in the Kingdom of Dalmatia, Ante Šupuk became the town's first Croat mayor elected under universal suffrage. He was instrumental in the process of the modernization of the city, and is particularly remembered for the 1895 project to provide street lights powered by the early AC Jaruga Hydroelectric Power Plant. On 28 August 1895, Šibenik became the world's first city with alternating current powered street lights.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австро-венгерлік теңіз күштері мұндағы портты пайдаланды, ал Родони (немесе Гаргано) шайқасынан кейін одақтас әскерлерінен қашқан жеңіл крейсерлер мен эсминецтер мұнда қауіпсіздікке жетті, мұнда бірқатар линкорлар да орналасқан еді. Соғыстан кейін Шибеник 1921 жылдың 12 маусымына дейін Италия Корольдігінің оккупациясында болды. Рапалло шартының нәтижесінде итальяндықтар қалаға деген құқықтарынан бас тарды және ол Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрамына кірді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін далматин итальяндықтарының қаладан көшуі басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шибеник Италияға қосылып, 1941 жылдан 1943 жылға дейін Италияның Далмация провинциясының бір бөлігі болды. Коммунистік партизандар 1944 жылдың 3 қарашасында Шибеникті азат етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол 1991 жылы Хорватия тәуелсіздік жариялағанға дейін Югославия СФР-нің құрамында болды. Хорватияның Тәуелсіздік соғысы (1991–95) кезінде Шибеникке Югослав халық армиясы және серб жартылай әскери күштері ауыр шабуылдар жасады.
During World War I, the Austro Hungarian navy used the port facilities here, and the light cruisers and destroyers which escaped the Allied force after the battle of Cape Rodoni (or Gargano) returned to safety here, where some battleships were based. After the war Šibenik was occupied by the Kingdom of Italy until 12 June 1921. As a result of the Treaty of Rapallo, the Italians gave up their claim to the city and it became a part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. After the World War I, the exodus of the Dalmatian Italians from the city began. During World War II, Šibenik was annexed by Italy and was part of the Italian Governorate of Dalmatia from 1941 to 1943 being part of the province of Zara. Communist partisans liberated Šibenik on 3 November 1944. After World War II it became a part of the SFR Yugoslavia until Croatia declared independence in 1991. During the Croatian War of Independence (1991–95), Šibenik was heavily attacked by the Yugoslav People's Army and Serbian paramilitary troops.
Табиғи мұра
Қаланың шамамен солтүстігінде Крка ұлттық паркі орналасқан, ол Плитвиц көлдері ұлттық паркіне ұқсас, көптеген сарқырамалары, өсімдік және жануарлар әлемі, сондай-ақ тарихи және археологиялық ескерткіштерімен белгілі. Шыбеник қаласының батысындағы Корнат архипелагы 150 аралдан тұрады және шамамен 150 км² теңіз аумағын қамтиды, бұл оны Жерорта теңізіндегі ең тығыз архипелаг етеді.
Roughly north of the city is the Krka National Park, similar to the Plitvice Lakes National Park, known for its many waterfalls, flora, fauna, and historical and archaeological remains. The Kornati archipelago, west of Šibenik, consists of 150 islands in a sea area of about , making it the densest archipelago in the Mediterranean Sea.
Мәдениет
Композитор Яков Готовач 1922 жылы қаланың "Филармония қоғамын" құрды. XIX ғасырдағы композитор Франц фон Суппе, жақын маңдағы Сплит қаласында туғандықтан, қаланың мәдени өмірінің маңызды бөлігі болды. Әр жазда қалада көптеген концерттер мен шаралар өтеді, олардың көпшілігі Санкт-Михаил бекінісінде ұйымдастырылады. Сонымен қатар, 2016 жылдан бастап қаланың оңтүстік-батысында орналасқан Обонжан аралында жыл сайын музыка, өнер, денсаулық және шеберлік сабатарынан тұратын фестиваль өткізіледі. Жыл сайын жаз айларында Шібенікте Халықаралық балалар фестивалі (Međunarodni Dječji Festival) өтіп, балаларға арналған семинарлар, қойылымдар және басқа да іс-шаралар ұйымдастырылады. 2011 жылдан 2013 жылға дейін Terraneo фестивалі (музыка фестивалі) жыл сайын тамыз айында Шибениктегі бұрынғы әскери аумақта өткізілді, ал 2014 жылдан бері Шибеник (және басқа да жақын қалалар) оның рухани жалғасы – Super Uho фестиваліне үй иесі болып табылады. Шибеникте тамыздың екінші жартысында Далмациялық шансон кештері фестивалі (Večeri Dalmatinske Šansone) ұйымдастырылады.
The composer Jakov Gotovac founded the city's "Philharmonia Society" in 1922. The 19th century composer Franz von Suppé was part of the city's cultural fabric, as he was a native of nearby Split. Each summer, a number of concerts and events take place in the city, many of them in the St. Michael Fortress. Also, starting in 2016 on a nearby island of Obonjan ( southwest of the city), an annual music, art, health and workshop festival is being held. The annual Šibenik International Children's Festival (Međunarodni Dječji Festival) takes place every summer and hosts children's workshops, plays and other activities. From 2011 to 2013 the Terraneo festival (music festival) was held in August on a yearly basis on a former military area in Šibenik, and since 2014 Šibenik (and other nearby towns) are the home of its spiritual successor Super Uho festival. Šibenik hosts the Dalmatian Chanson Evenings festival (Večeri Dalmatinske Šansone), held in the second half of August.
Спорт
Танымал спорт қаласы ретінде, Шибеник көптеген табысты спортшылардың туған жері: Александар Петрович, Дражен Петрович, Перика Букич, Ивица Журич, Предраг Шарич, Дарио Шарич, Ванда Баранович Урукало, Данира Накич, Ник Славица, Миро Билан, Дражан Йеркович, Петар Надовеза, Краснодар Рора, Дин Рачуница, Младен Пралия, Анте Рукавина, Дуе Чалета-Кар, Миле Накич, Франко Накич, Синиша Беламарич, Ренато Врбичич, Ивица Тучак, Андрия Комадина, Миро Юрич, Антонио Петкович, Невен Спахия, Антония Сандрич, Мате Малеш, Стипе Бралич, Франко Йелович, Нивес Радич, Кармела Макеля және тағы да көптеген спортшылар.
As famous sports town, Šibenik is the hometown of many successful athletes: Aleksandar Petrović, Dražen Petrović, Perica Bukić, Ivica Žurić, Predrag Šarić, Dario Šarić, Vanda Baranović Urukalo, Danira Nakić, Nik Slavica, Miro Bilan, Dražan Jerković, Petar Nadoveza, Krasnodar Rora, Dean Računica, Mladen Pralija, Ante Rukavina, Duje Ćaleta Car, Mile Nakić, Franko Nakić, Siniša Belamarić, Renato Vrbičić, Ivica Tucak, Andrija Komadina, Miro Jurić, Antonio Petković, Neven Spahija, Antonija Sandrić, Mate Maleš, Stipe Bralić, Franco Jelovčić, Nives Radić, Karmela Makelja, and many others.
Баскетбол
Белгілі көп мақсатты Балдекин спорт залы екі рет FIBA Korać кубогының финалында, сондай-ақ 1982–83 жылдардағы Югославия лигасы чемпионатының финалында ойнаған әйгілі баскетбол клубы KK Šibenik-тің үй аренасы болды. Команданы сол кезде 19 жастағы Дражен Петрович жетектеді. ŽKK Šibenik әйелдер баскетбол клубы Хорватиядағы ең табысты әйелдер баскетбол клубтарының бірі болып табылады, ол 1991 жылы Югославия лигасының титулын жеңіп алды, Югославия кубогын екі рет, Хорватия лигасының титулын төрт рет, Хорватия кубогын төрт рет, Адриатика лигасысын бес рет және Войко Герксель кубогын төрт рет жеңді. Жоюға ұшыраған ерлер баскетбол клубы, Jolly Jadranska banka, Хорватия лигасы чемпионатының жартылай финалына екі рет қатысты, сондай-ақ 2016–17 маусымда Крешимир Ćosić кубогының финалдық ойынында өнер көрсетті. 2010 жылы атақты KK Šibenik таратылғаннан кейін құрылған GKK Šibenka клубының ең үлкен жетістігі 2016–17 жылғы Хорватия лигасы чемпионатында болды, онда клуб плей-оффтың жартылай финалында күшті Cibona Zagreb командасымен кездесті. Šibenka жартылай финалда Cibona-дан жеңілді.
The famous multi purpose Baldekin Sports Hall was the home arena of KK Šibenik, the famous basketball club which played in the final of the FIBA Korać Cup twice, as well as in the final of the 1982–83 Yugoslav league championship. The team was led by then 19 year old Dražen Petrović. The women's basketball club, ŽKK Šibenik, is among the most successful women's basketball clubs in Croatia, winning the Yugoslav league title in 1991, Yugoslav Cup title twice, Croatian league title four times, Croatian Cup four times, Adriatic league five times, and the Vojko Herksel Cup four times. The dissolved men's basketball club, Jolly Jadranska banka, played in the play offs semifinals of the Croatian league championship twice, as well as in the Krešimir Ćosić Cup final game in the 2016–17 season. The biggest success of GKK Šibenka, a club founded in 2010 following the dissolution of the famous KK Šibenik, came in the 2016–17 Croatian league championship season, when the club played the play offs semifinals against powerhouse Cibona Zagreb. Šibenka lost to Cibona in the semifinals.
Футбол
Шобьевац стадионы, сол аттас ауданда орналасқан, ХНК Шибеник футбол клубының үй стадионы болып табылады. Бұл клуб көп жылдар бойы Югославияның екінші лигасында, ал кейін Хорватияның бірінші лигасында өнер көрсетті. 2009–2010 маусымда клуб Хорватия кубогының финалына шықты, бірақ күшті "Хаджук Сплит" клубына есе жіберді. 2021 жылдан бері клуб қайтадан Хорватия бірінші лигасында бақ сынап жатыр.
Šubićevac stadium, which is located in the neighbourhood of the same name, has been the home ground of the HNK Šibenik football club, which had played many years in the Yugoslav Second League, and later many years in the Croatian First League. In the 2009–10 season, the club played in the Croatian Cup final, which they lost to powerhouse Hajduk Split. As of 2021, the club again competes in the Croatian First League.
Су полосы
Су полосы клубы, ВК Шибеник, бұрынғы Югославиядағы ең жақсы ерлер клубтарының бірі саналады және 1986–87 жылғы отандық лига маусымында күміс жүлдегер атанды. Сондай-ақ, клуб 2006–07 маусымда LEN Еурокубогының финалында ойнады, бірақ "Синтез Казань" клубына есе жіберді. 2008–09 маусымда LEN Чемпиондар лигасына қатысты, екі мәрте Ивица Тучак жетекшілігімен, қазір Хорватияның аға ерлер құрамасының бас бапкері. Хорватиялық су полосынан халықаралық деңгейде танылған Перика Букич және Ренато Врбичич – Олимпиада жүлдегерлері. Олар 1996 жылғы Атланта Олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды. Ивица Тучак Хорватияның аға ерлер құрамасының ең сәтті бапкері болып табылады.
The dissolved water polo club, VK Šibenik, is considered to be one of the best men's clubs in former Yugoslavia, winning the second place in the 1986–87 domestic league season. It also played in the LEN Euro Cup final game of the 2006–07 season, but lost to Sintez Kazan, as well as the club played in the LEN Champions League in the 2008–09 season, led both times by Ivica Tucak, today the head coach of the senior men's Croatian national team. Croatian water polo internationals, Perica Bukić and Renato Vrbičić, are Olympic medalists. They won gold medals at the 1996 Summer Olympics in Atlanta. Ivica Tucak has been the most successful coach of the senior men's Croatian national team ever.
Көлік
Шибеникте жергілікті Перкович – Шибеник темір жолының соңғы станциясы орналасқан темір жол станциясы бар. Бұл темір жол, Книн арқылы Загреб пен Сплитті байланыстыратын M604 темір жолының тармағы болып табылады. Пойыз қатынасын Хорватия темір жолдары жүзеге асырады. Шибеник автобус станциясы күнделікті автобус бағыттары арқылы Водице, Пировац, Биоград на Мору және басқа да айналасындағы қалалармен байланыстырылған. Хорватияның ірі қалаларына, яғни Риека, Криквеница, Загреб, Осиек, Задар, Сплит, Макарска, Дубровник қалаларына қолайлы қатынас бар.
Šibenik has a railway station which is a terminus of the local Perković Šibenik railway, a branch of M604 railway connecting Zagreb and Split via Knin. The train services are operated by Croatian Railways. Bus station Šibenik is connected by daily bus lines with the surrounding towns such as Vodice, Pirovac, Biograd na Moru. There are good connections to major cities across Croatia: Rijeka, Crikvenica, Zagreb, Osijek, Zadar, Split, Makarska, Dubrovnik.