Кіріспе

"Бавария географы" (Geographus Bavarus) деген атау – Орталық және Шығыс Еуропаның тайпаларының тізімін қамтитын қысқа ортағасырлық латын мәтінінің анонимді авторының дәстүрлі атауы. Бұл атау алғаш рет 1796 жылы поляк графы және ғалымы Ян Потоцкий бұрынғы француз тілінде ("Géographe de Bavière") қолданған. Қазір бұл термин кейде мәтіннің өзіне де қолданылады. Бұл – барлық славян тайпаларының бір отаннан шыққандығын алғаш рет латын тілінде айтқан дереккөз.

Шығу тегі

Латын тілінде жазылған қысқа құжатты 1772 жылы Мюнхендегі Бавария мемлекеттік кітапханасынан Людовик XV-нің саксон сотындағы елшісі, граф Людовик Габриэль Ду Буат Нанчай тауып алды. Оны 1571 жылы антиквариумгер Герман Шэдльдің (1410–85) жинағымен Виттельсбахтар сатып алған. Бұл құжат 19 ғасырдың басындағы тарихнамада, әсіресе Николай Карамзин мен Иоахим Лелевелдің еңбектерінде көп талқыланды. Құжаттың шығу тегі даулы. Алғашқы зерттеушілер оның Регенсбургте жасалғанын болжағанмен, тізім 9 ғасырда Рейхнау аббаттығының кітапханасында сақталған және жергілікті кітапханашының атымен аталған «Codex Reginbertinus II» кодексінен алынған сияқты. Осы тұжырымдарға сүйене отырып, Бернхард Бишофф оны 830–850 жылдары Рейхнауда қызмет еткен монахқа жатқызады. Александр Назаренко бұл тізімнің 870 жылдары, Әулие Мефодий Рейхнауда болған кезде жасалғанын ықтимал деп санайды. Бұл құжат оның славян елдеріне жасаған миссионерлік сапарларымен байланысты болуы мүмкін. Генрик Ловмиански тізімнің екі бөліктен тұратынын және олардың әртүрлі кезеңдерде жасалғанын, сонымен қатар әртүрлі авторларға тиесілі болуы мүмкін екенін көрсетті. Қазіргі уақытта кейбір ғалымдар осы құжаттағы ақпараттың шектеулі екенін айтады, себебі ол негізінен географиялық сипатта, ал Шығыс Еуропа географиясы туралы түсінігі тар, сондықтан бұл космографиялық сипаттама болуы мүмкін.

Мазмұны

Құжатта қысқа кіріспе сөйлем және Орталық-Шығыс Еуропада, Эльбаның шығысында және Дунайдың солтүстігінде, Волга өзенінен Қара теңізге және Каспий теңізіне дейінгі 58 тайпа атауының тізімі бар (көпшілігі славян текті, Руцци, сондай-ақ Вульгарий сияқты басқалары да бар). Дүлебтер, волындықтар және ақ хорваттар да айтылады, бірақ олардың орнына анықтау қиын белгісіз тайпалар туралы мәлімет келтірілген. Кейбір тайпалардың бекіністерінің (цивитастардың) саны туралы да ақпарат бар, алайда бірнеше жағдайда бұл көрсетілген сан шамадан тыс екен көрінеді. Тізім екі бөлімнен тұрады: біріншісі Францияның шығыс жақын жеріндегі тайпаларды сипаттайды (iste sunt regiones nostris), ал екіншісі бірінші аймаққа жақын немесе одан тыс, әртүрлі бағыттарда орналасқан тайпаларды қамтиды. Тайпаларды географиялық тұрғыдан Дунай, Силезия-Лауза, Балтық және Шығыс Вистула-Каспий топтарына бөлуге болады.