Солтүстік Ирландиядағы Ұшақ Құрастыру Өнеркәсібінің Тарихы

Кіріспе

Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында орналасқан аэроғарыш өндірушісі, Ұлыбритания.

Short Brothers plc, көбінесе Shorts немесе Short деп аталады, Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында орналасқан аэроғарыш компаниясы. Shorts 1908 жылы Лондонда құрылды және әлемдегі алғашқы сериялық ұшақтарды жасаған компания болды. Ол әсіресе 1950 жылдарға дейін өндірілген ұшатын қайықтарымен танымал болды. 1943 жылы Shorts мемлекеттік меншікке алынды, кейіннен жекешелендірілді, ал 1948 жылы Кент графтығындағы Рочестер қаласынан Белфастқа көшірілді. 1960 жылдары Shorts негізінен турбовинттік авиалайнерлер, аэроғарыш саласының ірі өндірушілеріне арналған маңызды компоненттер және Ұлыбритания Қарулы Күштері үшін зымырандар өндірді. Shorts 1989 жылы Bombardier компаниясы сатып алғанға дейін негізінен мемлекеттік меншікте болды және 2007 жылы Солтүстік Ирландиядағы ең ірі өндіріс кәсіпорны болды. 2020 жылдың қараша айында Bombardier Белфастағы өндіріс бөлімшелерін Spirit AeroSystems компаниясына сатты. Компанияның өнімдеріне Bombardier Aerospace, Boeing, Rolls Royce Deutschland, General Electric және Pratt & Whitney үшін ұшақ құралымдары, қозғалтқыш қаптамалары және ұшақтарды басқару жүйелері кіреді.

Алғашқы жылдар

Short Brothers бизнесі 1897 жылы Эустас Шорттың (1875 – 1932) қолданылған көмір газымен толтырылған шарды сатып алуымен және ағасы Освальдпен бірге шарларды әзірлеу және өндіру жөніндегі компанияны құруымен басталды. 1900 жылы екі бауыр 1900 жылғы Париж көрмесіне (“Дүниежүзілік көрмеге”) қатысып, онда Эдуард Суркуфтың (Société Astra-дан) шарларын көрді, ол шынайы сфералық шарларды жасау әдісін әзірлеген еді. 1902 жылы бауырластар шарларды сатуды бастады. Олар шарларды Хоув қаласында, Суссекс округінде, үшінші ағасы Хорас (2 шілде 1872 – 6 сәуір 1917) басқаратын акустикалық зертхананың үстіндегі үй-жайларда өндірді. 1903 жылы Хорас Чарльз Парсонспен бірге бу турбинасын жетілдіру үшін жұмыс істеуге кеткен кезде Эустас пен Освальд шеберханаларын Лондондағы жалға алынған үйге, содан кейін Баттерсидегі теміржол аркаларына көшірді, ол Баттерси газ зауытының жанында ыңғайлы түрде орналасқан еді. 1905 жылы олар Британдық Үндістан армиясы үшін үш шар жасауға келісімшарт жеңіп алды. Олардың жұмысының сапасы Корольдік шарлар фабрикасының бастығы полковник Джеймс Темплерге үлкен әсер етті, ол бауырластарды Чарльз Роллспен таныстырды. Роллс оларға 1906 жылғы Гордон Беннет кубогының шар жарысына қатысу үшін үлкен шар жасауды тапсырды. Ұлыбританияның Аэро клубының (кейіннен Корольдік Аэро клубы) басқа мүшелерінен де тапсырыстар келіп түсті. 1908 жылы Аэро клуб мүшелері Франциядағы Ле-Манда Райт ағайындыларының ұшақтарын көрсеткенін көргендері туралы хабарды естіген Освальд Шорт Эустасқа: “Бұл әуе шарымен ұшудың соңы: біз бірден ұшақтарды жасауды бастауымыз керек, ал мұны Хорассыз істей алмаймыз!” деді. Освальд Хорасты Парсонспен жұмысынан кетуге көндірді, ал 1908 жылдың қарашасында олар серіктестігін Short Brothers деген атпен тіркеді. Көп ұзамай екі ұшаққа тапсырыс келіп түсті, біреуі Чарльз Роллзден, ол планерге тапсырыс берді, ал екіншісі Фрэнсис МакКлиннен, Аэро клуб мүшесі, кейіннен ол Short Brothers-тен тағы бірнеше ұшақ сатып алды және ақысыз сынақ ұшқышы ретінде де жұмыс істеді. 1908 жылдың соңында Хорас екі жобаны жасауды бастады, ал 1909 жылдың басында МакКлиннің Short No.1 бипланының құрылысы басталды. 1909 жылдың наурыз айында ол Олимпиадада өткен алғашқы Британдық авиасауытта мата жабынысыз көрсетілді. Осы уақытта бауырластар Райттың жобасының көшірмелерін жасауға британдық құқықтарды алды. 1909 жылдың ақпан айында Short Brothers Шепи аралындағы Шеллбич маңындағы Лейсдаундағы кедергісіз батпақты жерде жаңа шеберхананың құрылысын бастады. Бұл жер Аэро клуб ұшу алаңы ретінде пайдалану үшін сатып алынған, сонымен қатар Мусселл Маноры (қазір “Мусвелл Маноры” деп аталады), ол клуб үйіне айналды. Алты ұшақтың алғашқы партиясын жасау дереу басталды. Осылайша Short Brothers әуе кемелерін өндіруші әлемдегі бірінші компания болып, ұшақ дизайнының көптеп өндірілінне бастады. Осы жерде Данн D.5, алғашқы құйрықсыз ұшақ та келісімшарт бойынша салынды. 1910 жылы Корольдік Аэро клубы мен Short Brothers Истчерч қаласына, шамамен 4 шақырым қашықтықтағы лайлы жері аз және үлкен жерге көшіп барды. Осы уақытта Корольдік Аэро клубы Адмиралтействоға ұшу алаңын пайдалануға ұсыныс жасады және Фрэнк МакКлин нұсқаушы ретінде жұмыс істеуге келісті, осылайша Short Brothers пен Әскери-теңіз авиациясы арасындағы тығыз байланыс басталды, оның алғашқы ұшқыштары Short S.27 түрткіш екі ұшақтарын пайдаланып оқытылды. 1911 жылы Short Brothers әлемдегі алғашқы екі қозғалтқышты ұшақтардың бірін, Triple Twin ұшағын жасады. Short S.26 ұшағынан бастап, ұзақ сериялы әскери-теңіз авиациясының гидроұшақтарының құрылысы басталды. 1913 жылы Гордон Белл Short Brothers-тің алғашқы кәсіби сынақ ұшқышы болды: 1914 жылы оның орнын Рональд Кемп басты. Кемп ұшу сынақтары мен даму көлемін жалғыз өзі атқара алмады және 1916 жылға қарай басқа ұшқыштар еркін негізде жұмыс істеді. Солардың бірі Джон Ланкестер Паркер болды. 1918 жылы Паркер Кемптің орнын Short Brothers-тің бас сынақ ұшқышы болып алмастырды, ол келесі 27 жыл бойы осы лауазымда болды. 2013 жылы жергілікті суретші Барбара Стрит бауырластардың ерте авиацияға қосқан үлесінің естелігі ретінде Мусвелл манорындағы Аэро клуб үйінің орнында тұратын бауырластардың мүсінін ашты.

The Short Brothers business started in 1897 when Eustace Short (1875 – 1932) bought a second hand coal gas filled balloon, and, with his brother Oswald, started a company to develop and manufacture balloons. In 1900, the two brothers visited the 1900 Paris Exposition ('World's Fair'), where they saw the balloons of Édouard Surcouf (of Société Astra), who had developed a method of constructing truly spherical balloons. In 1902, the brothers started offering balloons for sale. They manufactured the balloons at Hove, Sussex, in premises above the acoustic laboratory run by a third brother, Horace (2 July 1872 – 6 April 1917). In 1903, when Horace left to work on steam turbine development with Charles Parsons, Eustace and Oswald moved their workshop to rented accommodation in London, then again to railway arches in Battersea, conveniently situated next to Battersea gas works. In 1905, they won a contract for three balloons for the British Indian Army. The quality of their work impressed Colonel James Templer, superintendent of the Royal Balloon Factory, who introduced the brothers to Charles Rolls. Rolls commissioned them to build him a large balloon to compete in the 1906 Gordon Bennett Cup balloon race. More orders soon followed from other members of the Aero Club of Great Britain (later Royal Aero Club). In 1908, on hearing reports from Aero Club members who had seen the Wright brothers' demonstrations of their aircraft at Le Mans in France, Oswald Short reportedly said to Eustace, "This is the finish of ballooning: we must begin building aeroplanes at once, and we can't do that without Horace!" Oswald succeeded in persuading Horace to leave his job with Parsons, and in November 1908 they registered their partnership under the name Short Brothers. Two orders for aircraft were soon received, one from Charles Rolls, who ordered a glider, and the other from Francis McClean, a member of the Aero Club who later bought several more aircraft from Short Brothers, and also acted as an unpaid test pilot. At the end of 1908 Horace started work on the two designs, and in early 1909 construction was started of McClean's aircraft, the Short No.1 biplane. In March 1909 it was exhibited, without its fabric covering, at the first British Aero Show held at Olympia. Meanwhile, the brothers had obtained the British rights to build copies of the Wright design. In February 1909, Shorts started construction of a new workshop on unobstructed marshland at Leysdown, near Shellbeach on the Isle of Sheppey. This had been acquired by the Aero Club for use as a flying ground, together with Mussell Manor (now known as "Muswell Manor"), which became its clubhouse. Construction of an initial batch of six aircraft was started immediately. Short Brothers thus became the first aircraft manufacturing company in the world to undertake volume production of an aircraft design. Here the Dunne D.5, the first tailless aircraft, was also built under contract. In 1910 the Royal Aero Club and Short Brothers moved to a larger and less marshy ground at Eastchurch, about 2.5 miles (4 km) away. At this time the Royal Aero Club had offered the Admiralty the use of the flying field and Frank McClean had agreed to act as an instructor, so beginning a close association between Short Brothers and the Naval Air Service, whose first pilots were trained using Short S.27 pusher biplanes. In 1911, Shorts built one of the world's first successful twin engine aircraft, the Triple Twin. Construction started on a long series of naval aircraft floatplanes, starting with the Short S.26. In 1913, Gordon Bell became Shorts' first professional test pilot: he was succeeded by Ronald Kemp in 1914. Kemp could not handle the volume of flight testing and development alone and, by 1916, other pilots were employed on a freelance basis. One of these was John Lankester Parker. In 1918 Parker succeeded Kemp as Shorts' Chief Test Pilot, a post he was to occupy for the next 27 years. In 2013 a statue of the brothers was unveiled in memory of their contribution to early aviation, by local artist Barbara Street to stand on the site of the Aero Club clubhouse at Muswell manor.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Shorts компаниясы түрлі ұшақтарды құрастырып жатты. Соғыс кезінде өндіріс кеңейе түсті, мысалы, Short Admiralty Type 184 (немесе жай ғана "Short S.184") ұшағы. 1915 жылғы 15 тамызда Галлиполи шайқасы барысында Short S.184 алғаш рет тірі торпедамен кемеге шабуыл жасады. "Бен-май-Кри" кемесінен, ұшқыш Чарльз Эдмондстың басқаруымен, ол Дарданелл бұғазында түрік азық-түлік кемесіне тиді. Құрастырылған саны бойынша S.184 Shorts компаниясының Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі ең сәтті ұшағы болды: 900-ден астам дана шығарылды, олардың көпшілігі басқа өндірушілердің лицензиясымен жасалды. S.184 ұшағының құрлыққа қондырылатын нұсқасы Корольдік әуе күштеріне Short Bomber деген атпен сатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Shorts компаниясы Джон Порте жобалаған F.3 және F.5 екі гидроұшақ құрастырды, олар Феликстоу қаласындағы Гидроұшақтарды сынау станциясында жасалған. Соғыс аяқталғанда, Рочестерде осы ұшақтардың 50-ге жуығы құрастырылып жатты.

Рочестердегі кеңею

Компанияның сәттілігіне және су ұшақтарының өндірісінің артуына байланысты, теңізге тікелей қол жеткізетін үлкен үй-жайлар қажет болды. Сол кезде су ұшақтары Квинбороға көлікпен жеткізіліп, содан кейін баржаларға тиеліп, Грэйн аралындағы RNAS су ұшақтары станциясына апарылып, сынақтан өтетін. 1913 жылы Медуэй өзенінің жағасында, Борсталда 8,4 акр (3,4 гектар) жер учаскесі алынды, ал 1915 жылдың басында болашақта Су ұшақтары жұмысы деп аталатын алғашқы нысан – No.1 құрастыру цехы аяқталды. Бұл және No.2 және No.3 цехтар қолжетімді болғанда, жұмыс күші Истчерч фабрикасынан көшірілді. No.3 цех 1917 жылы аяқталды. No.3 құрастыру цехының орта сызығынан басталатын ұзын бетонды сырғана салынды, ол тіпті төмен су деңгейінде де 20 тоннаға дейін салмағы бар ұшақтарды ұшыруға мүмкіндік берді. 1919 жылы компанияның атауы Short Brothers (Rochester and Bedford) Ltd. болып өзгертілді, бірақ сол жылы мемлекеттік меншікке көшу Short ағайындарының компаниямен байланысын тоқтатты, ол Royal Airship Works болып қайта аталды.

1920-шы және 1930-шы жылдар

Соғыстан кейінгі жылдары Ұлыбританиядағы авиация өнеркәсібі үшін экономикалық жағдай қиын болды. Shorts компания жұмыс күшін қысқартусыз, жеңіл автобус және трамвай кузовдарын жасау сияқты салаларға көшiп, өз қызметін кеңейту арқылы сақталды. 1920-1930 жылдары ұшқыш қайықтар ұзақ қашықтықтағы азаматтық авиацияда басымдыққа ие болды, себебі олардың жұмысы сол кезде кеңінен таралмаған қолайлы әуежайлардың болуына байланысты емес еді. Shorts ұшқыш қайықтар нарығына енді және 1924 жылы корпус пен жүзбе дизайнын сынау үшін 350 фут (107 м) сынақ резервуарын құрды. Shorts 1925 жылғы Шнайдер Трофи жарысына Ұлыбритания қатысқан Supermarine S.4 және Gloster III су ұшақтары үшін қолданылған жүзбелерді жобалады. Алан Кобхамның de Havilland DH.50 (G EBFO) ұшағы да Рочестерде Shorts жүзбелерімен жабдықталды. 30 маусымда 1926 жылы Кобхам Медвейден Австралияға ұшуды бастады. Екі de Havilland Giant Moth ұшағы Рочестерде Shorts жүзбелерімен жабдықталды, ал біріншісі 1928 жылдың маусымында ұшты; екеуі де Батыс Канада Әуе Жолдарына жеткізілді. 1924 жылы Shorts «Сингапур» деп аталған үш дизайнның біріншісін жасады. 1927 жылы «Сингапур I» ұшағын сэр Алан Кобхам, оның әйелі және экипажы Африканы зерттеу үшін пайдаланды, бұл сапар шамамен 23 000 мильді қамтыды. Содан кейін Shorts «Сингапур» дизайнына негізделген, бірақ үлкен және қуатты «Short Calcutta» ұшағының жобасын жасауды бастады, ол 1928 жылдың тамызында Imperial Airways компаниясымен пайдалануға берілді. 1929 жылдың сәуір айына дейін парке қосымша екі ұшақ келді, олар жолаушыларға қолайлы маршруттармен – Генуядан Александрияға Афина, Корфу, Неаполь және Рим арқылы қатынайтын. Бірнеше «Calcutta» ұшақтары қысқа қашықтықтағы маршруттарда пайдаланылды және Британ империясының алыс бекеттері арасында ұзақ қашықтықтық әуе тасымалдарын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Shorts төрт «Calcutta» ұшағынан кейін үлкен «Kent» ұшағын жасады, содан кейін «Short Empire» сияқты одан да үлкен ұшақтардың жобаларын жасады, ал оның алғашқысы 1936 жылдың 2 шілдесінде ұшырылды. «Empire» ұшағы Imperial Airways (кейін BOAC) компаниясымен Ұлыбританияның Империялық Әуе Поштасы жобасын жүзеге асыру үшін жасалды. Бір жылдан кейін Shorts британдық үкіметтен «Sunderland» әскери патрульдік ұшақтың жобасын жасауға шарт алды. Ұқсас дизайнмен, бірақ аэродинамикалық және гидродинамикалық жетістіктермен, сондай-ақ бірнеше пулемет позицияларын қамтитын фюзеляждың дөңгелектелген жоғарғы бөлігімен. U- қайықтарынан қорқып, британдықтар оны немістер «Ұшқыш шошқа» (неміс тілінде Fliegendes Stachelschwein) деп атады деп мәлімдеді, бірақ олардың пікірін растайтын ешқандай дәлел жоқ. 1933 жылы Shorts Рочестер әуежайында жаңа зауыт ашты, ол компанияның өндіретін ұшақтары үшін маңызды болып кетті. Истчерч ғимараты 1934 жылы жабылды, сол жылы Shorts қозғалтқыш өндіруші Pobjoy компаниясын сатып алды, ол Shorts компаниясының жанында Рочестер әуежайына көшіп келді және оның соңғы жобаларында ынтымақтасты. 1937 жылдың 5 шілдесінде Imperial Airways компаниясы «Short Empire» ұшағымен Ирландияның Фойнс қаласынан Ньюфаундлендке дейін Атлант мұхиты арқылы батысқа қарайғы алғашқы рейсті жүзеге асырды.

During the immediate post war years the economic climate was difficult for the aircraft industry in the United Kingdom. Shorts survived without reducing the company's workforce by diversifying into areas such as building lightweight bus and tram bodies. During the 1920s and 1930s, flying boats were favoured for long range civil aviation, because their operation did not rely on the existence of suitable airfields, which were not widespread at the time. Shorts took to the flying boat market, and in 1924 constructed a 350 feet (107 m) testing tank for testing hull and float designs. Shorts designed the floats used for the Supermarine S.4 and Gloster III seaplanes entered by the United Kingdom for the 1925 Schneider Trophy race. Alan Cobham's de Havilland DH.50 (G EBFO) was also fitted with Shorts floats at Rochester. On 30 June 1926, Cobham then started a flight to Australia from the Medway. Two de Havilland Giant Moths were fitted with Shorts floats at Rochester, and the first was flown in June 1928; both were delivered to Western Canada Airlines Ltd. In 1924, Shorts produced the first of a series of three designs known as the Singapore. In 1927, the Singapore I was used by Sir Alan Cobham, when he, his wife, and crew made a survey of Africa which covered about 23,000 miles. Shorts then started design work on the Short Calcutta, based on the Singapore layout but larger and more powerful, which began service with Imperial Airways in August 1928. By April 1929 two more had been added to the fleet, and they operated passenger preferred coastal routes from Genoa to Alexandria by way of Athens, Corfu, Naples, and Rome. Several Calcuttas were used on shorter routes, and were instrumental in permitting long range airline services between outposts of the British Empire. Shorts followed the production of four Calcuttas with the larger Kent, following with a series of still larger aircraft designs such as the Short Empire, the first of which was launched on 2 July 1936. The Empire was commissioned off the drawing board by Imperial Airways (later BOAC), to operate the UK's Empire Airmail scheme. A year later Shorts won a British government defence contract for the Sunderland military patrol flying boat. Sharing a similar design, but incorporating some aerodynamic and hydrodynamic advances, and a more rounded top of the fuselage that incorporated several gunner's positions. Dreaded by U boats, it was claimed by the British propaganda people that the Germans called it "The Flying Porcupine" (Fliegendes Stachelschwein in German), although no evidence supports their contention. In 1933, Shorts opened a new factory at Rochester Airport, which was becoming increasingly important for the landplanes the company was producing. The Eastchurch premises was closed in 1934, and in the same year Shorts purchased the engine manufacturer Pobjoy, which had moved to Rochester Airport to be near Shorts and had collaborated on its latest designs. On 5 July 1937, a Short Empire was used by Imperial Airways for the first westbound transatlantic service from Foynes, Ireland to Newfoundland.

Белфастқа алғашқы қоныс аудару

1936 жылы Әуе министрлігі Белфастта жаңа ұшақ зауытын ашты және Harland & Wolff пен Shorts компанияларының тең үлесімен (50% қатысумен) жаңа Short & Harland Ltd компаниясын құрды. Жаңа зауыттың алғашқы өнімдері 50 дана Бристоль Бомбей, одан кейін 150 дана Хендли Пейдж Херефорд бомбалаушылары болды. Shorts компаниясының гидроұшақтардағы жұмысы нәтижесінде Short Sandringham және Short Seaford ұшақтары жасалды, екеуі де Empire/Sunderland типтес ұшақтардың негізінде құрылған. Бұл гидроұшақтар трансатлантикалық авиалайнер ретінде қанатын созуға жеткілікті ұшу қашықтығына ие болды, бірақ көбінесе соғыстан кейінгі Империя (Достастық) нарығында, Avro Lancasters, Avro Lancastrian және Avro York сияқты 4 қозғалтқышты құрлықтағы ұшақтармен бәсекелесті. Tasman Empire Airways Limited (TEAL) компаниясы 1960 жылға дейін Short Solent гидроұшақтарымен Жаңа Зеландиядан Фиджиге, Кук аралдарына және Оңтүстік Тынық мұхитындағы Таитиге дейін «Коралды жол» бағытын пайдаланды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Британия шайқасы кезінде Рочестер зауыты Люфтваффе тарапынан ауыр бомбалауға ұшырады, бірнеше Стирлинг және басқа ұшақтар қирады, ал 1941 жылғы Пасха аптасында Белфаст пен ұшақ зауыты Ұлыбританияның Лондоннан тыс жерлерде көрген ең ауыр әуе шабуылына ұшырады. Өндірісті шектеуге жол бермес үшін Белфаст маңындағы Альдергроув және Магхэберидегі серік зауыттар жұмыс істеді, олардың арасында 232 Стирлинг ұшағы жасалды. Уиндермирдегі Уайт-Кросс шығанағында уақытша Short зауыты құрылып, 35 Sunderland Mark III ұшағы шығарылды. Бирмингемдегі Лонгбридждегі Austin Motors 600-дан астам Стирлинг ұшағын, ал Блэкберн Авиация Шотландияның Дамбартон қаласындағы көлеңкелі зауытында 240 Sunderland ұшағын жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Short Sunderland Атлант мұхиты шайқасында, Жерорта теңізінде, Азияда және Оңтүстік Тынық мұхитында RAF жағалау әскерлерімен тиімді суастына қарсы патрульдік бомбалаушы ретінде қолданылды, себебі оның қолжетімділігі, ұшу қабілеті және қару-жарағының қуаты жоғары болды. Ол сонымен қатар әуеден теңізге құтқару операцияларын жүргізді. Sunderland ұшақтары жеткіліксіз болғандықтан, Австралия Qantas Imperial Short Empire ұшақтарын әскери қызметке алды және оларды, әсіресе Тимор теңізі аймағындағы барлау миссияларында сәтті пайдаланды. Empire ұшағының трансатлантикалық дамуы S.26 G класы жасалды, бірақ соғыс басталғанға дейін тек үш ұшақ аяқталды, нәтижесінде одан әрі өндіріс тоқтатылды. Short компаниясының Sunderland ұшағы бойынша жұмысы RAF үшін Short Stirling төрт қозғалтқышты бомбалаушы-көліктің келісімшартын жеңіп алуына әкелді. Бұл, негізінен, құрлықтағы Sunderland ұшағы болды, бірақ оның қазірде ескірген, қалың қималы, төмен қанатты конструкциясы қызметке тез кіруге мүмкіндік берді, бірақ көтерілу және биіктікке шығу мүмкіндігін шектеді, сондай-ақ жеке бомбаларға арналған жасушаларды пайдалану сияқты дизайн шешімдері оның ауыр бомбалаушы ретінде ұзақ мерзімді пайдалылығын шектеді, себебі ол жаңа, үлкен бомбаларды тасымалдауға қабілетсіз болды, олар жасушаларға сыймады. Handley Page Halifax және Avro Manchester бомбалаушыларын жеткізіп беруге дейін уақытша шешім ретінде қарастырылғандықтан, ол RAF дәстүрін сақтап, әскерлер мен жүк тасымалына қолайлы кабинасы бар көлік ұшағы ретінде де пайдаланылды, Halifax және Avro Lancaster жеткілікті мөлшерде қолжетімді болған кезде. Short компаниясының RAF-ке жақсартылған нұсқаларын сатуға жасаған әрекеттері ескерілмеді, оның ішінде Освальдтың басшылығы мен алкоголизмге қатысты алаңдаушылықтар болды. 1944 жылы Short Shetland жоғары жылдамдықты, ұзақ қашықтықты, төрт қозғалтқышты ұшу қайығы жасалды (Saunders Roe қанаттары мен егжей-тегжейлі жобалау жұмыстарын жүзеге асырды), бірақ жоба соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай тоқтатылды, алайда Sunderland ұшақтарының түрлендірілген және жаңартқыштары Hythe көлігі ретінде қызметке енді, ол мұнаралары демилитаризацияланған Sunderland болды, содан кейін соғыстан кейінгі Sandringham мұнараларды жою үшін пішінін жетілдірді, соңында ұзартылған құйрығы, күштірек қозғалтқыштары және соғыс кезінде туылмаған Seaford ұшағынан алынған басқа да жетілдірулермен Solent пайда болды, ол Sunderland ұшағының соңғы дамуы болжанатын. 1943 жылы Үкімет Қорғаныс ережесі 78-ге сәйкес Short компаниясын мемлекеттендірді. Сол жылдың қаңтар айында төрағалық лауазымынан кеткен Освальд Шорт өмірлік құрметті президент болып қалды.

During the Battle of Britain, the Rochester factory was heavily bombed by the Luftwaffe, and several Stirlings and other aircraft were destroyed, and during Easter week of 1941, Belfast and the aircraft factory were subjected to the worst single air raid the UK had seen outside London. To prevent raids from limiting production, satellite factories near Belfast were operated at Aldergrove and Maghaberry, producing 232 Stirlings between them. A temporary Short's factory was established at White Cross Bay, Windermere, that produced 35 Sunderland Mark IIIs. Austin Motors at Longbridge, Birmingham also produced over 600 Stirlings, and Blackburn Aircraft produced 240 Sunderlands at its shadow factory in Dumbarton, Scotland. During the Second World War, the Short Sunderland was an effective anti submarine patrol bomber operated by RAF Coastal Command in the Battle of the Atlantic, the Mediterranean, in Asia and the south Pacific because of its availability, endurance and weapon load. It also carried out air sea rescue operations. In the absence of sufficient Sunderlands, Australia impressed Qantas Imperial Short Empire flying boats into military service, and used these successfully especially on reconnaissance missions in the Timor Sea area. A much enlarged transatlantic development of the Empire, the S.26 G Class was developed, but only three completed before the war resulted in further production being cancelled. Short's work on the Sunderland also won it the contract for the Short Stirling four engine bomber transport for the RAF. This was essentially a land based Sunderland, however its use of a now outdated thick section, low aspect ratio wing to facilitate it going into service quickly limited climb and ceiling, and design decisions, such as the use of cells for individual bombs limited its long term usefulness as a heavy bomber when it proved incapable of carrying the newer larger bombs that didn't fit in the cells. As it was intended as a stopgap pending the delivery of the Handley Page Halifax and Avro Manchester bombers, it followed the RAF tradition of also being a transport aircraft, with a cabin useful for troops and cargo, in which role it was used once the Halifax and Avro Lancaster were available in large enough numbers. Attempts by Shorts to sell improved versions to the RAF were ignored, not least over concerns regarding Oswald's leadership and alcoholism. In 1944, the Short Shetland, a high speed, long range, four engined flying boat, was built (with Saunders Roe providing the wings and detail design work), but the project was abandoned shortly after the end of the war, however conversions and developments of the Sunderland entered service as transports, starting during the war with the Hythe, which was a demilitarized Sunderland with the turrets faired over, then the post war Sandringham, which refined the shape to eliminate the turret mountings, and finally by the definitive Solent, with an enlarged tail and more powerful engines and other refinements derived from the stillborn wartime Seaford, which was to have been the penultimate Sunderland development. In 1943, the Government nationalised Short's under Defence Regulation 78. Oswald Short, who had resigned as Chairman in January of that year, remained as Honorary Life President.

Соғыстан кейінгі

1947 жылға қарай Shorts компаниясының қалған соғыс зауыттарының бәрі жабылып, өндіріс Белфаст қаласында шоғырландырылды. 1948 жылы компания кеңселері де сол қалаға көшіріліп, Shorts толығымен Белфаст компаниясы болды. Осы аралықта, 1947 жылы Short Brothers (Rochester and Bedford) Ltd. компаниясы Short and Harland Limited компаниясымен бірігіп, Short Brothers and Harland Limited құрылды, ал Освальд Шорт өмір бойына президенттік лауазымда қалды. 1950 жылдары Shorts көптеген жаңа зерттеулермен айналысты, оның ішінде тік көтеріліп-қонуға арналған Short SC1, Short SB5 және Short SB.4 Sherpa ұшақтарын жобалау және құрастыру жұмыстарын жүргізді. Shorts V бомбалаушы жобалары сәтсіз аяқталған жағдайда резервтік реактивтік бомбалаушы – Short Sperrin және Корольдік теңіз күштерінің резервтік эскадрильялары үшін қолжетімді бағада шығарылатын, су астына қарсы барлау және шабуылға арналған Short Seamew ұшақтарын жасады. Бірақ Sperrin қажет болмады, ал RNVR эскадрильялары таратылды. 1950 жылдары Shorts 150 дана English Electric Canberra ұшағын құрастыруға субконтракт алды, ал 1952 жылдың 30 қазанында алғашқы ұшақ бірінші рейсін жасады. Осы типтерден Shorts 60 Canberra B.2, 49 Canberra B.6 және 23 Canberra P.R.9 ұшақтарын жеткізді, ал қалған 18 ұшақтың құрастырылуы 1957 жылы үкімет тарапынан тоқтатылды. Бұрынғы қызметтен шығарылған Canberra B.2 ұшақтарын пилотсыз, радиомен басқарылатын ракеталық нысанаға айналдыру жұмыстары да жүргізілді. Екі прототип және 10 дана Canberra U.10, содан кейін алты жақсартылған Canberra U.14 ұшағы жасалды. Бұл ұшақтар VHF радиосы арқылы жерден басқарылып, өздерінің және оларға бағытталған зымырандардың жұмысын бағалауға мүмкіндік берді. 1953 жылдың өзінде Shorts күрделі ұшақтарды жобалауға көмектесу үшін электронды-аналогты компьютерлерді дамытумен айналысты. 1954 жылы Bristol Aeroplane Company Shorts компаниясының 15,25% акциясын сатып алып, компания қаржыны Bristol Britannia турбо-ұшағының өндіріс желісін құруға жұмсады, ол баспасөзде «Тысқарыс алып» деп белгілі болды. Бастапқыда Shorts 35 Britannia ұшағын құрастыруды жоспарлағанмен, Bristol компаниясындағы жұмыс тапшылығы осы санды азайтуға әкелді. Ақырында Shorts 15 Britannia ұшағын құрастырды, ал бес жиынтығы Filton қаласына жіберіліп, онда Britannia ұшақтарының одан әрі өндірісіне пайдаланылды. 1960 жылдары Shorts жаңа, қысқа қашықтыққа жүк тасымалдайтын ұшаққа қажеттілікті анықтады және Short SC.7 Skyvan ұшағын жасады. Skyvan өзінің қорап тәрізді, қабырғалары тік сыртқы пішінімен және тікбұрышты екі құйрықтық бөлімімен есімдеріне түсті, бірақ ұшақ өнімділігі мен жүк көтеру қабілеті үшін жақсы танылды. Ол de Havilland Twin Otter ұшағымен шамалас өнімділікке ие болды, ал Skyvan үлкен артқы жүк есігінің арқасында жүк тасымалы нарығында танымал болды, ол көлемді жүктерді оңай тиеуге мүмкіндік берді. Skyvan ұшақтары бүгінгі күнге дейін әлемнің әртүрлі жерлерінде кездеседі. 1964 жылы алғаш рет ауыр жүк тасымалдайтын Short SC.5 Belfast ұшағы ұшты. Одан тек 10 данасы ғана Корольдік әуе күштері үшін жасалды. 1970 жылдары Shorts Skyvan ұшағының кеңейтілген модификациясы – Shorts 330 ұшағымен фидерлік тасымалдау нарығына енді, ол USAF қызметінде C 23 Sherpa деп аталды, ал одан әрі кеңейту нәтижесінде Shorts 360 ұшағы пайда болды, онда ескі H пішіндес екі құйрықты бөлімінің орнына дәстүрлі орталық құйрық бөлімі орнатылды. 1988 жылы 44 жолаушыны тасымалдайтын және FJX деп аталатын өңірлік ұшақты дамыту жоспары жарияланды. Ұшақ сол кезде дамытылып жатқан Bombardier CRJ100 ұшағына бәсекелес болуы керек еді, бірақ Short Brothers компаниясы Bombardier компаниясына сатылғаннан кейін FJX жобасы тоқтатылды.

By 1947, all of Shorts other wartime factories had been closed, and operations concentrated in Belfast. In 1948, the company offices followed, and Shorts became a Belfast company in its entirety. In the meantime, in 1947, Short Brothers (Rochester and Bedford) Ltd. had merged with Short and Harland Limited to become Short Brothers and Harland Limited, with Oswald Short remaining as Life President. In the 1950s, Shorts was involved in much pioneering research, including designing and building the VTOL Short SC1, the Short SB5 and the Short SB.4 Sherpa. Shorts built the Short Sperrin, a backup jet engine bomber design in case the V bomber projects failed, and the Short Seamew, a cheap to produce anti submarine reconnaissance and attack aircraft intended for the Royal Navy Volunteer Reserve squadrons, but the Sperrin was not needed and the RNVR squadrons disbanded. In the 1950s, Shorts also received sub contracts to build 150 English Electric Canberras, and on 30 October 1952, the first of those made its maiden flight. Of these types, Shorts delivered 60 Canberra B.2s, 49 Canberra B.6s and 23 Canberra P. R.9s, the remaining 18 being cancelled by the Government in 1957. Further work was involved in the conversion of time expired Canberra B.2s into unmanned radio controlled missile target aircraft. Two prototypes and 10 production Canberra U.10s were produced, followed by six improved Canberra U.14s. These aircraft were controlled from the ground by VHF radio, and were equipped to provide feedback on their own performance, as well as that of the missiles aimed at them. As early as 1953, Shorts became involved with pioneering the development of electronic analogue computers, to assist with the design of increasingly complex aircraft. In 1954, the Bristol Aeroplane Company became a 15.25% shareholder in Shorts, and the company used the injection of funds to set up a production line for the Bristol Britannia turbo prop airliner, known in the press as The Whispering Giant. Although it was originally intended that 35 Britannias should be built by Shorts, a shortage of work at Bristol led to this number being reduced. Eventually, 15 Britannias were completed by Shorts; five sets of Britannia components were sent to Filton and used on the continued production there of Britannias. In the 1960s, Shorts found a niche for a new short haul freighter aircraft and responded with the Short SC.7 Skyvan. The Skyvan is most remembered for its box like, slab sided appearance and rectangular twin tail units, but the aircraft was well loved for its performance and loading. It served almost the same performance niche as the de Havilland Twin Otter, and the Skyvan proved more popular in the freighter market due to the large rear cargo door that allowed it to handle bulky loads with ease. Skyvans can still be found around the world today. The heavy lift freighter Short SC.5 Belfast flew for the first time in 1964. Only 10 were built for the Royal Air Force. In the 1970s, Shorts entered the feederliner market with the Shorts 330, a stretched modification of the Skyvan, called the C 23 Sherpa in USAF service, and another stretch resulted in the more streamlined Shorts 360, in which a more conventional central fin superseded the older H profiled twin fins. In 1988, the proposed development was announced of a regional jet seating 44 passengers and to be called the FJX. The aircraft would have been a competitor to the Bombardier CRJ100 that was also in development at the time, but the FJX was cancelled after Short Brothers' sale to Bombardier.

Лоялистік жарымәскерилер

1987 жылы Shorts фабрикасында жұмыс істейтін лоялисттер католик жұмысшыларын қорқыту мақсатымен лоялисттік тулар мен мерекелік безендірулерді (бунтингтерді) орнатты. Фабрика басшылығы лоялисттік туларды жұмыс орынынан алып тастағаннан кейін лоялист жұмысшылар ереуілге шықты. 1989 жылдың сәуір айында Солтүстік Ирландиядан келген Ноэль Литтл, Сэмюэл Куинн және Джеймс Кинг Парижде тұтқындалды және кейіннен "құрал-жарақ саудасы жасау және террористік қызметпен байланысты қылмыскерлермен араласу" қылмысы бойынша сотталды. Олар Shorts өнімдеріне қатысты зымыран бөліктерін және құжаттарды ұрлады деген айып тағылды. Сонымен қатар, қару сатушы Дуглас Бернхардт және Оңтүстік Африка дипломаты да ұсталды.

Белфаст қалалық әуежайы

1937 жылы Shorts компаниясы Белфаст қаласының орталығында, зауыттың жанында әуеайлақ салған. Бұл Сиденхэм әуежайы болып, 1938-1939 жылдары Белфасттың басты азаматтық әуежайы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуеайлақ Корольдік теңіз күштеріне берілді. Shorts компаниясы толыққанды ұшақтарды шығару тоқтағанға дейін әуеайлақты пайдалануын жалғастырды, бірақ бұрынғы RAF базасы болған Nutts Corner Белфасттың басты әуежайына айналды (Nutts Corner өзі 1963 жылы Aldergrove әуежайымен алмастырылды). 1983 жылы әуе компаниялары мен тұтынушылардың қызығушылығы артып, әуеайлақ Belfast Harbour Airport (кейін Belfast City Airport (BCA), қазір George Best Belfast City Airport) аталымымен коммерциялық рейстерге ашылды. Ірі капиталдық инвестициялардан кейін Bombardier компаниясы 2003 жылы BCA-ны 35 миллион фунт стерлингке сатты.

Бомбалаушы

1977 жылы компания өзінің атын қайта Short Brothers деп өзгертті, ал 1984 жылы жекешелендіруге дайындық барысында акционерлік қоғамға айналды. Үкімет Shorts компаниясын 1989 жылдың 7 маусымында Bombardier компаниясына 30 миллион фунт стерлингке сатуды жариялады. Сатудың бір бөлігі ретінде үкімет (сол кездегі канцлер Джон Мейджердің талап етуі бойынша) компанияның "жинақталған зияндарының" 390 миллион фунтын есептен шығаруға және топты қайта капиталдандыруға, сондай-ақ ағымдағы және болашақ зияндарды, капиталға инвестиция салуды және оқытуды қаржыландыру үшін тағы 390 миллион фунт стерлинг инвестициялауға келісті. Bombardier General Electric компаниясы мен Fokker компаниясының ұсыныстарын басып өтті. Messerschmitt Bölkow Blohm соңғы ұсыныстар тапсырылмас бұрын бас тартып алды. Сату 1989 жылдың 4 қазанында аяқталды. 1993 жылы Сэр Рой МакНалти төрағалық еткен компаниямен Bombardier Shorts және Thomson CSF бірлескен кәсіпорын – Shorts Missile Systems құрды, ол Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі және әлемдік қарулы күштер үшін өте қысқа қашықтықтағы әуе қорғанысы зымырандарын жобалау және дамытумен айналысты, бұл саладағы тәжірибе 1950 жылдарға дейін жетеді. 2000 жылы Thomson CSF Bombardier-дің 50% үлесін сатып алып, Shorts Missile Systems компаниясының жалғыз иесі болды және 2001 жылы оны Thales Air Defence деп атады.

Роторлы кеме

Cierva C.14