Кіріспе

Артур Кристофер Орме Пламмер (13 желтоқсан 1929 – 5 ақпан 2021) – канадалық актер. Оның мансабы жеті онжылдыққа созылды, ол кино, сахна және теледидардағы өнерлерімен танылды. Оның жетістіктеріне «Оскар» сыйлығы, екі «Тони» сыйлығы және екі «Primetime Emmy» сыйлығы кіреді, бұл оны «Актерлік үштік тәжді» алған жалғыз канадалық етеді. Ол сонымен қатар «BAFTA» сыйлығын, «Алтын глобус» сыйлығын, «Screen Actors Guild» сыйлығын алды және «Грэмми» сыйлығына үміткер болды. Пламмер 1954 жылы «Жұлдызды махаббат» пьесасымен Бродвейдегі дебютін жасады. Ол екі «Тони» сыйлығын алды: біріншісі – 1974 жылы «Сирано» қойылымындағы Сирано де Бержерак рөлі үшін «Музыкалық қойылымдағы үздік актер» номинациясы бойынша, екіншісі – 1997 жылы Джон Бэрримор рөлі үшін «Пьесадағы үздік актер» номинациясы бойынша. Оның «Тони» сыйлығына ұсынылған басқа рөлдері: «J.B.» (1959), «Отелло» (1982), «Ешкімнің жері» (1994), «Король Лир» (2004) және «Мұрагерлік жел» (2007). Пламмер 1958 жылы «Stage Struck» фильмімен кинода дебют жасады, сондай-ақ сол жылы «Эверглейдс арқылы жел» фильмінде алғашқы басты рөлін ойнады. Джули Эндрюспен бірге түскен «Музыканың дыбысы» (1965) музыкалық фильміндегі капитан Георг фон Трапп рөлі оған кеңінен танымал болды. Ол осы кезеңде «Рим империясының құлауы» (1964), «Ватерлоо» (1970) және «Патша болғысы келген адам» (1975) фильмдерінде де ойнады. Пламмер 2011 жылы «Бастаушылар» фильміндегі қосалқы рөлі үшін «Оскар» сыйлығын алды; ол «Соңғы станция» (2009) және «Әлемдегі барлық ақша» (2017) фильмдеріндегі рөлдері үшін де осы сыйлыққа үміткер болды. Оның басқа да танымал фильмдері: «Розовый пантераның оралуы» (1975), «Уақыттың бір жерінде» (1980), «Малкольм Х» (1992), «Инсайдер» (1999), «Әдемі сана» (2001), «Жаңа әлем» (2005), «Сириана» (2005), «Ішкі адам» (2006), «Аждаһа татуировкасы бар қыз» (2011) және «Жасырын пышақтар» (2019).

Ерте өмір және білім

Артур Кристофер Орме Пламмер 1929 жылғы 13 желтоқсанда Онтарионың Торонто қаласында дүниеге келді. Оның анасы – Изабелла Мэри Эбботт, Макгилл университетінің ғылым деканының хатшысы және Канада премьер-министрі сэр Джон Эбботттың немересі болған. Әкесінің жағынан Пламмердің әкесінің інісі патенттік заңгер және агент Ф. Б. Фетерстонхоу болды. Пламмердің ата-анасы оның туылғаннан кейін көп ұзамай ажырасып, ол негізінен Монреаль аралының батыс шетіндегі Квебек штатының Сенневилл қаласындағы Эбботттар отбасының үйінде анасымен тәрбиеленді. Ол ағылшын және француз тілдерін мүптезді меңгерді. Оқушы кезінде концерттік пианист болуға дайындалғанмен, ерте жасында театрға деген құмарлығы оянды және Монреаль орта мектебінде оқып жүргенде актерлік өнермен айналыса бастады. Лоренс Оливьенің "Генри V" (1944) фильмін көргеннен кейін актерлік жолға түсті. Монреаль репертуарлық театрында актерлік шеберліктің негіздерін үйренді, онда сонымен қатар Монреальдік Уильям Шатнер да ойнады. Оның анасы мен әкесінің туыстары Макгилл университетімен байланыста болғанымен, ол ешқашан Макгилл студенті болған емес. 1946 жылы Монреаль жоғары мектебінің "Гордость и предубеждение" қойылымындағы Мистер Дарси рөлімен Монреаль газетінің театр сыншысы Герберт Уиттакердің назарын аударды. Уиттакер Монреаль репертуарлық театрының әуесқой режиссері болды және Пламмерді 18 жасында Жан Коктоның "Адамзат машинасы" спектакліндегі Одип рөліне шақырды.

1948-1964: Алғашқы рөлдері және театрлық дебюті

Пламер өзінің кәсіби актерлік дебютын 1948 жылы Оттава сахналық қоғамында жасады, содан кейін Монреаль репертуарлық театрында шәкірт Уильям Шатнермен бірге шәкірт суретші ретінде рөлдер орындады. Эдвард Эверетт Хортон 1953 жылы Андре Руссиннің «Нина» роліне арналған гастрольдік қойылымда Пламерді Джерард рөлінде ойнауға шақырды, бұл рөлді 1951 жылы Дэвид Нивен Бродвейде бастаған. Пламер 1953 жылдың қаңтарында Диана Морганның «Жұлдыздар тарихы» пьесасында Бродвейде дебют жасады, бірақ плагиаттық сот процесінен кейін қойылым ашылу түнінде жабылды. Пламер Мэри Астор мен Маргарет Баннермен бірге ойнады. Оның келесі Бродвейдегі «Үй – батыр» қойылымы 1954 жылдың қыркүйек-қазан айларында 30 қойылымды құрады. Ол Бродвей аңызы Кэтрин Корнелл және кино аңызы Тайрон Пауэрдің «Жарық жеткілікті қараңғы» спектаклінде ойнады, ол 1955 жылдың ақпан-сәуір айларында 69 рет көрсетілді. Пьеса бірнеше қалада сахналанды, Пламер Пауэрдің дублері ретінде жұмыс істеді. Сол жылы ол Джули Харрис (Тони сыйлығын жеңіп алған) қатысқан Жан Ануильдің «Қарға» пьесасындағы өзінің алғашқы Бродвей хитінде ойнады. Осы жетістіктен кейін ол «Аук түнінде» ойнады, бірақ ол сәтті болмады. 1955 жылы ол Париждегі Сара Бернхардт театрында Робинсон Джефферстің «Медея» пьесасы бойынша қойылған «Дэйм Джудит Андерсон» қатысқан «Джейсон» рөлінде ойнады. Гатри МакКлинтик режиссерлік еткен Америка Ұлттық театры мен академиясының қойылымы Le Festival International-дің бөлігі болды. Сондай-ақ 1955 жылы ол Американдық Шекспир фестивалінде (Стратфорд, Коннектикут) «Юлий Цезарь» пьесасында Марк Антоний және «Дауылда» Фердинанд рөлін ойнады. Ол 1981 жылы Генри V рөлін ойнау үшін Американдық Шекспир фестиваліне оралды. Оның американдық теледидардағы дебюты 1953 жылы «The Gathering Night» атты Studio One эпизодында болды, ол көзі нашарлай бастағанда табысқа жететін суретші рөлін ойнады. Ол сондай-ақ 1950-ші жылдары «Алкоа сағаты», «General Electric Theater», «Kraft Television Theatre» және «Omnibus» сияқты драмалық шоулар мен эпизодтық сериалдарда да пайда болды. 1956 жылы ол Джейсон Робардс және Констанс Фордпен бірге CBS-тің «Appointment with Adventure» антологиялық сериясының «Бір ұры болды» деген эпизодында ойнады. Пламер 1956 жылы Стратфорд Шекспир фестивалінде Генри V рөлінде дебют жасады, кейіннен сол жылы Эдинбург фестивалінде орындалды. Ол 1957 жылы Стратфордта «Гамлет» және «Он екінші түнде» сэр Эндрю Агючек рөлін ойнады. Келесі жылы ол «Қысқы ертегіде» Леонт, «Генрих IV, 1-бөлімде» Бардольф және «Еш нәрсе туралы көп шуда» Бенедикт рөлін сомдады. Ол сондай-ақ Харриспен бірге 1958 жылы Джонни Белинданың теледидарлық бейімделуінде және 1959 жылы Хенрик Ибсеннің «Күлкі үйі» теледидарлық нұсқасында Харристің Норасына Торвальд Хельмер рөлін ойнады. Джордж Бернард Шоудың «Капитан Брассбоундтың түрленуі» (1960), Жан Ануильдің «Есте қалған уақыт» (Бродвейде Ричард Бертон бастаған Принц Альберт рөлін ойнаған) және Эдмонд Ростанның «Сирано де Бержерак» (1962). 1964 жылы BBC-нің «Гамлет» сериалындағы «Күлкілі даниялық» рөлін орындауы оған екінші «Эмми» номинациясын әкелді. Ол Дания мен Ұлыбританияның BBC телеарнасы түсірген (1964) «Эльсинордегі Гамлет» фильмінде Гамлет рөлін ойнады. 1961 жылы сәуірде ол Англияның Стратфорд-апон-Авон қаласындағы Шекспир мемориалдық театрында Корольдік Шекспир компаниясымен «Еш нәрсе туралы көп шуда» пьесасында Бенедикт рөлінде ойнады. Ол сондай-ақ 1961 жылы мамыр айында РСК-де Ричард III рөлінде пайда болды. Ол Лондонға 1961 жылы 11 маусымда алғаш рет келді, ол Питер Холл режиссерлік еткен Альдвич театрында Жан Ануильдің «Бекет» пьесасында король Генрих II рөлін ойнады. Кейіннен бұл қойылым 1961 жылдың желтоқсанынан 1962 жылдың сәуіріне дейін «Глоб» театрына көшірілді. Стратфорд фестивалінде ол «Король Джонда» Филипп жексұрын және «Ромео мен Джульеттада» Меркуцио рөлін сомдады. 1962 жылы ол «Сирано де Бержерак» және «Макбет» пьесаларында басты рөлдерді ойнады, 1967 жылы «Антоний мен Клеопатрада» Марк Антоний рөлін ойнауға оралды. Пламер 1960-шы жылдары Бродвейде сирек көрінді, өйткені ол Нью-Йорктен Лондонға көшіп кетті. Ол 1963 жылы Бертольт Брехттің «Артуро Уидің қарсы тұрушы көтерілуі» пьесасында басты рөлді ойнады. Пламердің кинодағы мансабы 1958 жылы Сидни Люмет оны «Стадж Струк» фильмінде жас жазушы ретінде таңдаған кезде басталды. Сол жылы Пламер Николас Рейдің «Еверглейдс арқылы жел» фильмінде басты рөлді ойнады. 1963 жылы ол Анн Клэр Пуариер режиссерлік еткен Канаданың Ұлттық кино басқармасының «30 минут, мырза Пламер» атты қысқаметражды фильмінің түсіріліміне қатысты. Пламер рим императоры Коммод рөлін ойнап, Энтони Маннның «Рим империясының құлауы» (1964) эпикалық фильміне оралды. Бұл фильм кино тарихындағы ең табысты фильмдердің бірі болды, «Желмен кеткендер» фильмін де басып өтті. Ол фильмді түсірудің барлық аспектілерін ұнатпады, Эндрюспен жұмыс істеуден басқа, және оның атын айтудан бас тартты, оны «сол фильм», «S&M» және «Mucus дыбысы» деп атады. Ол 40 жылдық мерейтойға арналған актерлердің кездесуіне қатысудан бас тартты, бірақ 2005 жылы DVD шығарылымына түсініктеме берді. Ол 45 жылдық мерейтойдағы шараға қатысып, 2010 жылдың 28 қазанында «The Oprah Winfrey Show» бағдарламасында толық құрамымен пайда болды. 2009 жылы Пламер «кейіпкерге сәл жалыққанмын» деді. Ол: «Біз оны қызықты ету үшін жеткілікті жұмыс істесек те, өлі жылқыны қамшылау сияқты болды. Ал тақырыбы маған жат. Менің ойымша, ол әлемдегі әр адамға ұнамайды» деді. Бір сұхбатта ол фильмді түсіру туралы «тамаша естеліктері» бар екенін айтты. Ол «Дейзи Кловердің ішінде» (1965) ойнады, содан кейін «Үштік айып» (1966) фильмінде екінші дүниежүзілік соғыс агенті Эдди Чапман рөлін ойнады және «Генералдар түнінде» (1967) маршал Эрвин Роммель рөлінде қосымша рөлді ойнады. Пламер Доктор Доллитл фильмінің бейімделуінде Рекс Харрисонды алмастыруға шақырылды. Бұл шешім кейіннен өзгертілді, бірақ Пламер келісімшартқа қол қойғаны үшін 87 500 доллар алды. Сонымен қатар, Пламер «Корольдік күнге аң ауы» пьесасында ойнап жатқандықтан, оның Доллитлге қатысуы өте қысқа болды және ол бірде-бір қойылымды өткізіп алмады. Пламер «Эдип патша» (1968) және «Жоғары комиссар» (1968) фильмдерінде басты рөлдерді ойнады, соңғысында австралиялық рөлді сомдады. Пламер «Ұлыбритания шайқасы» (1969) фильмінде көптеген жұлдыздардың бірі болды және «Қыздарыңды құлыптап қой» (1969) мюзиклында басты рөлді ойнады. Экранда Пламер «Ватерлоо» (1970) фильмінде Веллингтон герцогін сомдады. «Пикс» (1973) оның алғашқы канадалық фильмі болды. Ол «Патшаны іздейтін адам» (1975) фильмінде Радъярд Киплинг рөлін ойнады. Ол сондай-ақ Питер Селлерс қатысқан «Қара пантераның қайтысы» (1975) комедиясында және Эллиот Гулдпен бірге «Үнсіз серіктес» (1978) фильмінде ойнады. Ол «Аса биік» (1976), «Жұлдыздық құлау» (1978), «Халықаралық барқыт» (1978) және «Декрет бойынша кісі өлтіру» (1979) (Шерлок Холмс рөлінде) фильмдерінде ойнады. 1971 жылдың маусымынан 1972 жылдың қаңтарына дейін ол Корольдік Ұлттық театрда репертуарлық қойылымдарда ойнады. Ол ойнаған пьесалар: Лоуренс Оливье режиссерлік еткен Жан Жиродудың «Амфитрион 38»; Джонатан Миллер режиссерлік еткен Георг Бюхнердің «Дантонның өлімі»; Адриан Митчеллдің «Тигр»; Луиджи Пиранделлоның «Ойын ережелері» және Лондонның Жаңа театрында Юджин О’Нилдің «Түнге ұзақ саяхат». 1973 жылдың мамырынан маусымына дейін ол Энтони Бургесс пен Майкл Дж. Льюис жазған Эдмонд Ростанның 1897 жылғы «Сирано де Бержерак» пьесасының мюзиклдік бейімделуіндегі «Сирано» басты рөлін ойнады. Осы рөлі үшін Пламер «Мюзиклдегі үздік актер» үшін «Tony» сыйлығын және «Drama Desk» сыйлығын жеңіп алды. Кейіннен ол Нил Саймонның бірнеше Чехов әңгімелеріне негізделген «Жақсы доктор» фильмінде ойнады. Ол ойнаған тағы бір атақты пьеса – 1974 жылы Артур Миллердің «Күнтізбеден кейін» пьесасының бейімделуі, онда ол Фэй Данауэйдің Мэггисіне қарсы Куинтин рөлін ойнады (Бродвейде Джейсон Робардс бастаған рөл). Пламер 1973 жылы Вашингтон қаласындағы Кеннеди орталығындағы Опера үйінде «Махаббатшылар мен ақымақтар» және 1975 жылы сол жерде «Махаббат және мырза Уилл» пьесаларында ойнады. «Махаббат және мырза Уилл»...

1980-1997: Театрға оралу

Осы кезеңде Пламмер романтикалық драма "Бір уақытта бір жерде" (1980), драма "Көзімен көрген куә" (1981), комедия "Драгнет" (1987) және "Көлбеу би" (1988) фильмдерінде ойнады. Пламмер сонымен қатар дауыс беру жұмыстарын да атқарды, мысалы, "Американың құйрығы" (1986) мультфильмінде Анри-көгершіннің және Дон Блут режиссерлік еткен "Rock a Doodle" (1991) мультфильмінде жаман Grand Duke of Owls рөлінде ойнады. 1982 жылы ол Бродвейдегі "Отелло" трагедиясының қойылымында Джеймс Эрл Джонстың Мур рөліне қарсы Яго рөлін ойнады. Сондай-ақ, Кэлси Граммер Кассио, ал Дианна Вист Дездемона рөлінде ойнады. "Нью-Йорк Таймс" газетінің театр сыншысы Фрэнк Рич алғашқы шолуында былай деп жазды: "Пламмер мырза, өте жақсы формадағы сенсациялық актер, Шекспирдің аршвилленінен күшті әсер қалдырды. Ол бізге таза және терең жамандықты сыйлайды, одан көз жасымызға дейін жетеміз. Біздің көз жасымыз, әрине, жауыз Яго үшін емес, бұл дұрыс емес. Жоқ, Пламмер мырза бізді осындай адамды өршітетін және оның гүлденуіне мүмкіндік беретін өркениет үшін жылатуда". Ол "Николас Никлбидің өмірі мен оқиғалары" пьесасындағы рөлі үшін "Тони" сыйлығының "Ең үздік актер" номинациясын алды, бірақ Роджер Риске жеңіліп қалды. 1988 жылы ол Бродвейдегі тағы бір Шекспирдің бейімделуінде Гленда Джексонның әйеліне айналған Макбеттегі басты рөлде ойнады. Фрэнк Рич оның өнері туралы былай деп жазды: "Пламмер мырзаның ойлы, әдемі сөйлеген өнері бүкіл жобаның күшті жақтарын және шектеулерін жақсы көрсетеді. Бұл актер ертедегі ар-ұжданының күресімен күресіп, қорқынышты ойлар Макбеттің жүрегін қайырмаға соғып жібереді". 1993 жылдан 1995 жылға дейін ол "Мэдлайн" анимациялық телесериалының және "Дэвид Гномның әлемі" анимациялық телесериалының баяндаушысы болды. 1994 жылы ол Роундабут театр компаниясының Харольд Пинтердің "Ешкімнің жері" пьесасының қайта қойылымында Джейсон Робардспен бірге ойнады. "Variety" журналының кино сыншысы Джереми Джерард Пламмердің өнерін мақтап, Робардсты сынға алып: "Олар Пинтердің эллипстік, көбінесе түсініксіз сценарийімен күресіп жатқан тамаша жұп. Бұл кезде Пламмер жеңіске жетіп, Робардс теңізде адасқандай көрінеді. Пламмер әзіл-сықақты және қайғыны бірдей оңайлықпен және толық сенімділікпен ойнайды. Кезекпен күлкілі де, қайғылы да болатын, тамаша, есте қаларлық өнер". Пламмер өзінің рөлі үшін төртінші "Тони" сыйлығына ұсынылды. 1997 жылы Бродвейдегі Уильям Люс пьесасы "Barrymore" қойылымында Джон Барримордың рөлін сомдаған Пламмер үлкен табысқа жетті. Винсент Канби "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі шолуында Пламмерді оның орындауы үшін мақтап: "Өзінің керемет актер екеніне сенімділікпен және спортшының киімінде Кристофер Пламмер жаңа пьесада мұнда, ауырсынулы күлкілі, есте қаларлық күшті және жақсы өнер көрсетеді" деді. Бродвейдегі табысты қойылымнан кейін ол гастрольдік сапарға шықты. Оның рөлі оған екінші "Тони" сыйлығын (бұл жолы пьесадағы ең үздік актер) және пьесадағы үздік актер ретінде "Drama Desk" сыйлығын әкелді. Пламмер ғылыми фантастикалық фильм "Star Trek VI: The Undiscovered Country" (1991) фильмінде актерлік рөлін жалғастырды, бұл оның үшін жақсы мүмкіндік болды, өйткені ол "Star Trek" франшизасының жанкүйері болды, бұл оған өзінің бұрынғы дублері және ұзақ уақыт досы Уильям Шатнермен бірге өнер көрсетуге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ Спайк Лидің "Малкольм Х" (1992) тарихи фильмінде, Майк Николстың "Қасқыр" (1994) қорқынышты драмасында, Тейлор Хакфордтың "Долорес Клейборн" (1995) психологиялық драмасында және Терри Гиллиамның "12 маймыл" (1995) ғылыми фантастикалық драмасында ойнады. Пламмер Джордж Хисті канадалық "Стрела" (1997) мини-сериалында бейнеледі.

1998-2009 жж.: Белгілі актер

Пламмердің ең көп бағаланған рөлдерінің бірі Майкл Маннның «Инсайдер» (1999) фильміндегі тележурналист Майк Уоллес рөлі болды, осы рөл үшін ол үздік екінші пландағы актер үшін бірнеше сыншылар сыйлығын алды, бірақ «Оскар» сыйлығына ие болған жоқ. Пламмердің осы кезеңдегі басқа рөлдеріне Рон Ховардтың «Ақылдың кереметі» (2001) фильміндегі доктор Розен, Чарльз Диккенстің «Николас Никлби» романының 2002 жылғы бейімделуіндегі Ральф аға, Спайк Лидің «Ішкі адам» (2006) фильміндегі Артур Кейс және Колин Фарреллмен бірге «Александр» фильміндегі философ Аристотель кіреді. 2004 жылы Пламмер «National Treasure» атты Disney-дің приключеншілік фильмінде Джон Адамс Гейтс рөлін қысқа ғана ойнады. Ол сондай-ақ Стивен Гаганның «Сириана» (2005) драмасында, романтикалық комедия «Иттерді жақсы көру керек» (2005), Терренс Маликтің тарихи драмасы «Жаңа әлем» (2005) және романтикалық драма «Көл үйі» (2006) фильмдерінде ойнады. Сол жылы ол Тим Бертонның өндірген «9» әрекет/ғылыми-фантастикалық фильміндегі қарт көшбасшы 1-нің дауысын берді. 2000 жылы Пламмер Primetime Emmy жүлдесіне ие болған «Нюрнберг» (2000) фильмінде Алек Болдуин, Брайан Кокс және Макс фон Сидоумен бірге Сэр Дэвид Максвелл Файф рөлін ойнады, сондай-ақ Emmy жүлдесіне ие болған «Ақша ауыстырушылар» фильмінде де ойнады (осы рөл үшін ол шектеулі сериалдағы үздік жетекші актер үшін алғашқы Emmy жүлдесін жеңіп алды). 2002 жылы ол Джонатан Миллердің режиссерлік еткен «Король Лир» пьесасының мақталған қойылымында ойнады. 2004 жылы бұл қойылым Нью-Йорктің Линкольн орталығына сәтті көшті. Ол 2004 жылғы «Король Лир» рөлі үшін «Тони» және «Драмалық үстел» жүлделеріне, ал 2007 жылы «Желге мұра» пьесасының жаңа қойылымында Генри Драммонд рөлі үшін «Тони» жүлдесіне ұсынылды. 2008 жылдың тамызында ол Стратфорд Шекспир фестиваліндегі сахнаға оралып, Тони жүлдесінің иегері Дес МакАнуффтың режиссерлігімен Джордж Бернард Шоудың «Цезарь және Клеопатра» пьесасындағы Юлий Цезарь рөліндегі сыншылардың жоғары бағасын алды; бұл қойылым видеоға түсіріліп, 2009 жылдың 31 қаңтарында Канада кинотеатрларында жоғары сапада көрсетілді (2009 жылдың 23 ақпанында қайта көрсетілді) және 2009 жылдың 4 сәуірінде Bravo! телеарнасында Канадада көрсетілді. 2009 және 2010 жылдары Пламмер Джордж Бернард Шоудың «Цезарь және Клеопатра» және Уильям Шекспирдің «Дауыл» пьесаларының Стратфорд фестивалінің сахналық бейімделулерінде ойнады. Екі пьесаны да сахнаға Дес МакАнуфф қойды, ал өндірісшісі Барри Аврих болды. «Дауыл» Пламмерге сахналық өнер бағдарламасындағы үздік орындау үшін Канадалық экран жүлдесін жеңіп алды. Пламмер 2010 жылдың жазында «Дауыл» пьесасындағы Просперо рөлінде Стратфорд фестиваліне оралды (бұл қойылым да бейнеге түсіріліп, кинотеатрларда жоғары сапада көрсетілді), және 2012 жылдың жазында «Бір сөз немесе екі» атты бір адамдық қойылымында ойнады, бұл оның әдебиетке деген сүйіспеншілігін автобиографиялық зерттеуі болды. 2014 жылы Пламмер Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында «Бір сөз немесе екі» қойылымын қайтадан қойды.