Кіріспе

Әскери персоналды, жабдықтарды және керек-жарақты жеткізу әдісі

Жоғары биіктіктегі әскери парашютпен ұшу немесе әскери еркін құлау (МЭҚ) – әскери персоналды, әскери жабдықтарды және басқа да әскери керек-жарақты тасымалдау ұшағынан жоғары биіктікте еркін құлау парашютын енгізу арқылы жеткізу әдісі. Екі техника қолданылады: HALO (жоғары биіктіктен төменгі ашылу, көбінесе HALO секіруі деп аталады) және HAHO (жоғары биіктіктен жоғары ашылу). HALO техникасында парашютші парашютті төменгі биіктікте, белгілі бір уақыт бойы еркін құлағаннан кейін ашады, ал HAHO техникасында парашютші парашютті ұшақтан секіргеннен кейін бірнеше секундтан кейін биік биіктікте ашады. HALO техникасы алғаш рет 1960 жылдары әскери мақсатта жасақталса да, соңғы жылдары HALO парашюттері әскери емес мақсаттарда, соның ішінде парашютпен секіру түрінде кеңінен қолданыла бастады. Әскери операцияларда HALO техникасы керек-жарақты немесе персоналды жеткізу үшін де қолданылады, ал HAHO әдетте тек персонал үшін қолданылады. Типик HALO/HAHO кіріктірулерінде әскерлер биіктіктен секіреді. Әскери парашютшілер көбінесе соңғы жылдамдыққа жетеді, бұл секіру уақытын екі минуттан төменге дейін қысқартады. 1960 жылы АҚШ Әуе күштері полковник Джон Стапптың 1940 жылдардың аяғында және 1950 жылдардың басында жоғары биіктікте ұшқан ұшқыштардың тіршілік ету қабілеті туралы бұрынғы жұмысына сәйкес эксперименттер жүргізе бастады. Биофизикалық зерттеуші және медицина докторы Стапп өзімен бірге ракеталық шаналарды қолданып, өте жоғары гравитациялық күштердің әсерін зерттеді. Стапп АҚШ Әуе күштері үшін жасаған алғашқы жұмысында биіктіктегі ұшудың көптеген мәселелерін шешті және өзін 45000 футқа (13716 м) дейінгі биіктікке ұшыратты. Кейіннен ол ұшақтардың қысымды костюмдерін және ұшқыш орындықтарын жасауға көмектесті, олар содан бері ұшақтарда қолданылады. Эксперименттердің бір бөлігі ретінде 1960 жылдың 16 тамызында полковник Джозеф Киттингер Жер бетінен 31 км биіктікте тұңғыш рет жоғарыдан секіруді жүзеге асырды. Киттингердің досы және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің парашюттік сынақ секірушісі Джо Кротуэлл де бастапқы бағдарламаның кеңесшілері мен сынақ секірушілерінің қатарында болды. Бұл техника алғаш рет Вьетнам соғысы кезінде Лаоста MACV SOG Recon Team Florida командасының мүшелері қолданған. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ТМК командалары HALO техникасын кеңейтіп, қайықтарды және басқа да ірі заттарды жеткізуді қамтыды. Бұл техниканы жоғары биіктіктегі жабдықтарды, керек-жарақты немесе персоналды түсіру үшін пайдаланады, онда ұшақтар әуеден әуеге зымыранмен (SAM) қарсыластың аспаны арқылы ұша алады, бұл көлікке немесе жүкке қауіп төндірмейді. Егер әуеге қарсы оқ-дәрілер құлату аймағының жанында белсенді болса, HALO техникасы сонымен қатар парашютшінің жауынгерлік оқ-дәрілерге ұшырауын азайтады. Әскери жүк түсіру кезінде жүк ерікті түрде кесіліп, ауырлық күшімен ұшақтан құлайды. Содан кейін жүк шатыр астына, белгіленген жерге түседі. Типик HALO жаттығуында парашютші ұшақтан секіріп, бір уақыт бойы еркін құлап, аяқ жылдамдығында, және миссияға байланысты 3000 фут (914 м) AGL биіктікте парашютін ашады. Жоғары төмендеу жылдамдығы, аздаған алға жылдамдығы және металдың аз мөлшерін пайдалану радиолокациялық құрылғыларды жеңуге көмектеседі және парашюттің жердегі бақылаушыларға көрінуі мүмкін уақытты азайтады, бұл жасырын кіруге мүмкіндік береді.

Жоғары биіктіктегі жоғары ашылу HAHO

HAHO техникасы ұшақтардың жау аумағындағы қауіпті биіктікте ұшу мүмкін болмағанда, парашютистерге қауіп төндірмейтін жағдайда қолданылады. Бұған қоса, HAHO парашютпен секірулері әскери қызметшілерді (көбінесе арнайы операциялар күштері) жау территориясына жасырын жеткізу үшін пайдаланылады, мұнда операцияның құпиялылығы төмен биіктікте парашют ашылғандағы қатты шуға байланысты бұзылуы мүмкін. HAHO секірулері парашют астындағы ұшу уақытын ұзартады, соның арқасында 64 шақырымнан астам қашықтыққа ұшуға мүмкіндік береді. Типик HAHO жаттығуында парашютист ұшақтан секіріп, ұшақтан шыққаннан кейін дереу парашютін ашады. Парашютист 30 немесе одан да көп шақырым ұшқанда бағыт табу үшін компас немесе GPS құрылғысын пайдаланады. Парашютист қалаған қону алаңына жету үшін бағыттық нүктелер мен жер бедерін пайдаланып, желдің жылдамдығы мен бағытының өзгеруін ескере отырып, бағытын түзетуі керек. Егер команда ретінде секірілсе, команда парашютпен әуеде қатар тұрып, тізім құрайды. Әдетте, ең төменгі жағдайдағы парашютист бағытты белгілейді және қалған команда мүшелеріне жетекшілік етеді. HAHO операциялары (оқудан басқа) түнде жүзеге асырылады. Британдық арнайы күштерінде (22 SAS) болған Чарльз "Ниш" Брюс, өзінің парашют спортындағы мол тәжірибесінің арқасында, қазір арнайы күштердің қақтығыс аймағына енгізілуіне жиі қолданылатын HAHO тактикасының бастапқы сынақтары мен дамуында маңызды рөл атқарды.

Әскери еркін құлау МҚБ

АҚШ-та биікAltitude әскери операцияларға қатысуға ниеттенген әскери қызметкерлер қатаң ережелер мен талаптарға сәйкес қарқынды дайындықтан өтуі керек. Әскери еркін құлау – арнайы операциялардың ең қауіпті және физикалық тұрғыдан қиын дағдыларының бірі. МЭҚ операциялары көбінесе қараңғыда жүзеге асырылады, бұл оператордың қарсы күштерден жасыруын қамтамасыз етеді. Әскери еркін құлау сертификатына қол жеткізу үшін Форт-Мур, Джорджия штатында статикалық желі бойынша сертификатталуды сәтті аяқтау қажет. Әскери еркін құлау курсы Юма полигонында өтіледі және төрт аптаға созылады. Курстың бірінші аптасында студенттер арнайы құрылған вертикальды жел туннелінде ұшу кезінде денелерін қалай тұрақтандыруды үйренеді. Гипоксияға ұшыраған адам есінен танып, парашютін аша алмауы мүмкін. Тағы бір қауіп – биікAltitudeдегі төмен температура. 35000 фут (10668 м) биіктікте секіруші суыққа ұшырап, қырыпқа ұшуы мүмкін. Алайда, HAHO секірушілері көбінесе жел өткізбейтін қабықтың астында полипропилен тоқыма ішкі киім мен басқа да жылы киімдер киеді, бұл осыған жол бермейді. HALO парашют ашылмаса немесе сымдары түйіліп қалса қосымша тәуекел тудырады, себебі резервтік парашютты пайдалануға немесе сымдарды түйіншектен ажыратуға уақыт аз болады. Ретроспективті зерттеуде 134 парашютист 141 жарақат алғаны анықталды. Бұл жарақаттардың барлығы HALO оқуларындағы әскери қызметшілерге байланысты болды. Ең көп кездесетін жарақаттар – сүйек сынықтары, олардың үлесі жалпы жарақаттардың 35% құрайды. Бұлшықет созылуы жарақаттардың 34,7% құрады. Басқа да үлесі жоғары жарақаттар: 9,9% – шығулар, 7,8% – контузиялар және 4,9% – кесулер мен жарақаттар. Сондай-ақ, зерттеу жүріп жатқан кезде екі адамның қаза болғаны белгілі болды.

Пайдалану үлгісі

Бірінші ұрыс биіктіктен секіру Вьетнам соғысы кезінде 1970 жылы 28 қарашада болды, онда Флориданың Recon Team-нен алты адамнан тұратын MACV SOG командасы C-130 ұшағынан Лаосқа 18000 фут (5486 м) биіктіктен парашютпен секірді. 1990 жылдың 14 қазанында президент Джордж Буш Камп-Дэвидте болған кезде 1-ші арнайы күштердің операциялық бөлімінің операторларының командасы Ақ үйге сәтті төменгі деңгейде HALO түсіруді жүргізді, бұл шабуылға жауап беру үшін Арнайы қызметтің дайындығын тексеру мақсатында жасалды. 1997 жылы "Tomorrow Never Dies" фильмінде Джеймс Бондтың рөлін ойнаған кәсіби каскадер Б.Дж. Уорт HALO секіруін орындап көрсетеді. 2001 жылдың қарашасында 75-ші рейнджер полкінің американдық әскерлерінің шағын тобы десанттық жолақты құру үшін Ауғанстанға еркін құлап түсті. 2002 жылы АҚШ Әуе күштерінің парашюттік құтқарушылары Ауғанстанда HALO секіруін жасады, бұл мина өрісіне қамалып қалған, ауыр жарақат алған Австралияның арнайы әуе күштерінің мүшесіне жетудің бір жолы болды. Ирак азаттығы операциясы кезінде жаудың алдын ала ескерту жүйелерін айналып өту үшін еркін құлау парашюттары қолданылды. 2009 жылы Сомали жағалауында капитан Ричард Филлипсті құтқару кезінде АҚШ Теңіз әскерінің SEAL тобы түнде теңізге HALO секіруін жасады, USS Bainbridge кемесіне жетіп, Филлипстің кемелге алушыларын ұстаған қайыққа дейін жетті. 2012 жылы АҚШ Теңіз әскері осы әдісті Сомалиге кіріп, Адоу қаласына жақын жерде қарақшылар ұстап алған екі адамды құтқару үшін пайдаланды. Том Круз 2018 жылы "Миссия: Мүмкін емес – Күрткіш" фильмі үшін камера алдында HALO секіруін орындаған алғашқы актер болды.