Кіріспе

Кондитерлік өнім. Ноугат (/US//pron/'/n//uː//ɡ//ə//t/ NOOgət, /UK/'/n//uː//ɡ//ɑː/ NOOgah; nuɡa; نوقا) – қант немесе бал, қуырылған жаңғақтар (бадам, жаңғақ, фисташка, фундук және макадамия жаңғақтары жиі қолданылады), көпірген жұмыртқа ақшылы және кейде кесілген қантталған жемістерден жасалған кондитерлік тағамдар тобы. Ноугаттың құрылымы жұмсақ, шайнағыш, және ол түрлі шоколадтар мен тәттілерде қолданылады. "Ноугат" сөзі окситан тіліндегі *pan nogat* сөзінен, ал одан латын тіліндегі *panis nucatus* – "жаңғақты нан" деген сөзден шыққан деп саналады (кейінгі халықтық латын тілінде *nucatum* сөзі "жаңғақты" немесе "жаңғақтан жасалған" деген мағынаны білдіреді). Ноугаттың екі негізгі түрі бар. Біріншісі, және ең көп таралғаны – ақ ноугат немесе парсы ноугаты (Иранда – *gaz*, Испанияда – *turrón*), ол көпірген жұмыртқа ақшылы мен балдан жасалады; бұл түр 7-шы ғасырда Испанияға арабтармен бірге келген. Испанияның Аликанте қаласында 16-шы ғасырда бірнеше рецепт жарияланған, мысалы, Лопе де Руэданың "La Generosa Paliza" және Сервантестің романдары. Францияның Монтелимар қаласында 18-шы ғасырда да ноугат жасалған (Монтелимар ноугаты). Екіншісі – қоңыр ноугат (француз тілінде *nougat noir*, сөзбе-сөз "қара ноугат"; итальян тілінде *croccante*, "қырқырағыш" деген мағынада), ол жұмыртқа ақшылы қосылмай жасалады және тығыз, көбінесе қырқырағыш текстураға ие.

Тарих

Ноуганың шығу тегі туралы көптеген аңыздар бар. Ақ ногаттың алғашқы рецептілері 10 ғасырда Бағдадтағы Орта Шығыс кітабында кездеседі. Сол ногат ناطف (Натиф) деп аталған. Рецепттердің бірінде ол Хараннан, қазіргі Түркияның оңтүстік-шығысындағы Урфа мен Сирияның Алеппо қалалары арасында орналасқан қаладан келгендігі көрсетілген. Осы ногатқа қатысты ақпарат Урфа, Алеппо және Бағдад арасындағы үшбұрыш аймағында табылған. 10 ғасырдың соңында саяхатшы және географ Ибн Хақал Манбидж (қазіргі Сирия) және Бухарада (қазіргі Өзбекстан) оны жегенін жазған.

Тарату және танымалдылығы

Оңтүстік Еуропада ногат Рождестволық дастарқанның маңызды бөлігі болып табылады. Испанияда туррон, Францияның оңтүстігінде ногат, Италияның Кремона, Таурианова және Сицилия қалаларында торон, мандорлато, купета және куббайта, Грекияда, Бразилияда мандолат немесе торон, ал Мальтада (жергілікті ауылдық фестивальдерде сатылады) куббайт өндіріледі. Румынияда ол алвиță деп аталады және жергілікті фестивальдар мен жәрмеңкелерде, әсіресе Пасха оразасын алдын ала жасайтын Кешірім күнінде сатылады. Иранның Тәбриз қаласында оның жергілікті түрі Лука деп белгілі. АҚШ және Ұлыбританиядағы көптеген шоколад таяқшаларындағы ногаттың құрамы дәстүрлі рецепттерден өзгеше келеді және ол сахароза мен жүгері сиропынан, көпіргіш заттармен (мысалы, жұмыртқа ақуызы, гидролизделген соя протеині немесе желатин) ауаланған күйінде жасалады. Оған өсімдік майлары мен сүт ұнтағы да қосылуы мүмкін. Әдетте, оны жаңғақтармен, карамельмен немесе шоколадпен біріктіреді. Кейбір американдық тәттілерінде ногаттың осы түрі басқа ингредиенттермен араластырылмай, негізгі компонент ретінде қолданылады. "Сүт жолы", "Риздің жылдам үзілісі", "Сникерс", "Дабл Декер", "ZERO" және "Baby Ruth" таяқшаларында ногаттың түрлі нұсқаларын кездестіруге болады. "Жұмсақ ногат" – "3 Мушкетер" таяқшасының маңызды құрамы. Ұлыбританияда ногат Оңтүстік Еуропаның дәстүрлі үлгісімен жасалады және оны жәрмеңкелер мен теңіз жағалауындағы курорттарда жиі табуға болады. Өнеркәсіптік өндірісте ең көп таралған түрі қызғылт және ақ түсті болып келеді, қызғылт түсі көбінесе жемісті хош иіске ие, ал кейде оны бадам мен вишнямен бірге жеуге жарамды күріш қағазына орайды. Ногат Тайваньға жеткен кезде, оны дайындаушылар негізгі ингредиент ретінде сүт ұнтағын, сондай-ақ қант, қаймақ, протеин (кейбір компаниялар протеин мен протеин ұнтағының орнына жаңа сүттен алынған сарысу протеинін қолданады), жаңғақтар (мысалы, жержаңғақ, бадам, жаңғақ, фисташка немесе фундук), кептірілген жемістер және гүл жапырақтарын (мысалы, клюква, алтын грейпфрут, манго, апельсин, лонган және османтус) қоса бастады. Бұл қосымша ингредиенттер Тайвань ногатының ерекше белгісіне айналды. Дәстүрлі үстелге қоятын ногатпен салыстырғанда, француздық еуропалық ногаттың құрамында сүт немесе сүт ұнтағы болмайды. Ол жұмыртқа ақуызына қант немесе бал қосылып, бадам немесе жаңғақ себілген күйінде дайындалады. Сонымен қатар, кейбір өндірушілер ногаттың пішіні бұзылмауы үшін жеуге жарамды күріш қағазын қолданады, оның мөлшері дәмге әсер етуі мүмкін.

Вариациялар

Испандық ноғат, немесе туррон, дәстүрлі рецептер бойынша қуырылған жаңғақтарды (көбінесе бадам), қант, бал және жұмыртқа ақшығы қолданып дайындалады. Италиядан келген торрон да осы негізгі ингредиенттерді, сондай-ақ ваниль немесе цитрус хошқыларын қамтиды және көбінесе екі өте жұқа жеуге жарамды күріш қағазының арасына салынады. Венециядағы Колонна Венета қаласы ноғат өндірісімен, әсіресе мандорлато (итальян тілінде mandorle) деп аталатын түрімен әйгілі; бұл түр де бал, қант, жұмыртқа ақшығы және бадамға негізделген, бірақ басқаша дәмге ие және торронға қарағанда шағу қиын. "Вена (Viennese) Ноғаты" тек қант, какао майы, жаңғақ және какао массасынан тұрады және жұмсақ консистенцияға ие. Вена ноғатына көбінесе фундук қолданылады. Германия мен Скандинавия елдерінде Вена ноғаты дәстүрлі түрде ноғат деп аталады, ал Швеция мен Данияда түпнұсқа ноғат "француз ноғаты" деп аталады. Германияда гиандужа дәстүрлі түрде ноғат деп аталады.