Кіріспе

Америкадағы құс түрлері

Ағаш құйрығы (Tachycineta bicolor) – Hirundinidae туысына жататын көшпелі құс. Америкада таралған ағаш құйрығы 1807 жылы француз орнитологы Луи Вьейо алғаш рет Hirundo bicolor деп сипаттады. Кейіннен ол қазіргі Tachycineta туысына көшірілді, ондағы филогенетикалық орналасуы әлі де талқыланып жүр. Ағаш құйрығының денесі жылтыр көк-жасыл түсті, қанаттары мен құйрығы қара, ал кеудесі ақ. Мұраны қара, көздері қоңыр, ал аяқтары мен табандары ақшыл қоңыр. Әйелдер еркектерге қарағанда көбінесе күңгірт, ал бірінші жылғы әйелдердің жоғарғы жағы көбінесе қоңыр, көк қауырсындары араласқан. Жастардың жоғарғы жағы қоңыр, ал кеуделері сұр қоңыр реңді. Ағаш құйрығы АҚШ пен Канадада көбейеді. Ол АҚШ-тың оңтүстік жағалауларында, Мексика шығанағының жағалауында, Панамаға және Оңтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауында, сондай-ақ Вест-Индияда қыстайды. Ағаш құйрықтары табиғи және жасанды қуыстарда жеке жұптармен немесе шағын топтарда ұялайды. Көбею мамыр айының басында басталуы мүмкін, бірақ климаттың өзгеруіне байланысты бұл мерзім жылдан жылға ертерек болып келеді және шілде айының соңында аяқталуы мүмкін. Бұл құс көбінесе әлеуметтік моногамды (бірақ еркектердің шамамен 8%-ы көп әйелді), және қосымша жұптардың саны жоғары. Бұл еркектерге пайдалы болуы мүмкін, бірақ аналықтардың жұптасуын бақылауы және бұл мінез-құлықтың аналықтарға қандай пайдасы бар екенінің анықталмауы қосымша жұптардың жоғары санына себептің түсініксіздігін тудырады. Аналық құс 14-15 күн бойы екі-сегіз (әдетте төрт-жеті) таза ақ жұмыртқаны күтеді. Балапандар бірте-бірте шығып келеді, бұл аналыққа азық-түлік тапшылығы кезінде қай балапанды тамақтандыруға басымдық беруге мүмкіндік береді. Олар ұядан 18-22 күннен кейін ұшып шығады. Ағаш құйрығы зерттеулердің көп саны жүргізілгендіктен, кейде үлгілік организм ретінде қарастырылады. Ауада ұшатын, жалғыз немесе топтап азық іздейтін бұл құс көбінесе жәндіктермен, сондай-ақ моллюскалармен, өрмекшілермен және жемістермен қоректенеді. Балапандар, ересектер сияқты, негізінен жәндіктерді жейді, оларды екі жыныс та тамақтандырады. Бұл құс паразиттерге осал, бірақ ұяда олар көп зиян келтірмейді. Аурудың әсері құс есейген сайын күшейе түседі, себебі иммундық жүйенің кейбір бөліктері жасқа байланысты нашарлайды. Мысалы, Т-клеткалармен қамтамасыз етілген иммунитет жас ұлғайған сайын төмендейді, ал туа біткен және икемделген иммунитет өзгеріссіз қалады. Кенді аумағының кеңдігі және тұрақты санына байланысты, Халықаралық табиғатты қорғау одағы ағаш құйрығын қауіпсіз түр деп санайды. АҚШ-та ол 1918 жылғы Көшпелі құстар туралы келісім шартымен, ал Канадада Көшпелі құстар туралы заңмен қорғалады. Орманды кесу сияқты адамның әрекеттері бұл құсқа кері әсер етеді. Қышқылданған көлдерде көбейетін ағаш құйрығы балапандарына кальцийге бай азық табу үшін ұзақ қашықтыққа ұшып баруға мәжбүр болады.

Таксономия және этимология

Ағаш қарлығашы 1807 жылы жарық көрген Луи Пьер Вьейоның «Солтүстік Америка құстарының табиғи тарихы» еңбегінде *Hirundo bicolor* деп сипатталған. Кейін 1850 жылы Жан Кабаннис оны қазіргі *Tachycineta* туысына жатқызды. 1878 жылы Эллиотт Куес ағаш қарлығашын, кем дегенде, өзінің жеке ішкі туысы *Iridoprocne* деп атауды ұсынды, оның негізі – құстың қауырсыны, сондай-ақ ақ қанатты қарлығаш, Чили қарлығашы, ақ құйрықты қарлығаш және мангр қарлығашы да осы туысқа жатуы керек болды. 1882 жылы ол бұл жіктемені толыққанды туыс деңгейіне көтерді. Кейбір авторлар бұл жіктемені Tumbes қарлығашын қосып пайдалана берді, бірақ генетикалық деректер *Tachycineta* туысының жалғыз екенін көрсетеді. Ағаш қарлығашын ақ ішкі бөлігі болғандықтан ақкөз қарлығаш деп те атайды. *Iridoprocne* атауы грек тіліндегі *iris* сөзінен (қабыршақ, радуга) және құсқа айналған деген миф бойынша әйел есімі *Procne*-ден шыққан. Митохондриялық ДНҚ эволюциялық өзгерістердің жақсы индикаторы саналғанымен, оның жылдам эволюциялануы нәтижесінде, талдаулардың дұрыстығы төмендеуі мүмкін, себебі ол тек анадан мұраға алынады, ал көп локустардан алынған ядролық ДНҚ бүкіл топтың филогенетикасын жақсы көрсетеді. Осындай ядролық ДНҚ-ға негізделген зерттеу ағаш қарлығашын *Tachycineta* туысының ішіндегі ең төменгі сатыға (туыстың қалған бөлігіне жақын топ ретінде) орналастырды.

Сипаттама

Ағаштық қарлығаштың ұзындығы шамамен және салмағы шамамен, ал қанаттарының ұзындығы шамамен. Еркегі көбінесе жылтыраған көк-жасыл түсті, қанаттары мен құйрығы қара түсті. 1987 жылғы зерттеуге сәйкес, бұл жас аналықтарға ұялау орындарын зерттеуге мүмкіндік береді, себебі тұрғын еркек әдетте жас әйелге агрессивті емес. 2013 жылғы зерттеуде тұрғын әйел екінші жылғы әйелдерге қарағанда ескі үлгілерге азырақ агрессивті екені анықталды. Әйел неліктен кіші жастағы қауырсынын ауыстырады белгісіз; бұл еркектерге әйелдің сапасын бағалауға мүмкіндік береді, себебі жұптар қауырсынның жарықтығына сәйкес жұптасады. Жас ағаштық қарлығаш қоңыр үстіңгі бөлігімен және сұр қоңыр түсті кеудесімен ерекшеленеді. және екі жыныста да балаларды тілек айтуға ынталандыру үшін. Әннің соңында пайда болатын ырғақ әдетте екі рет естіледі. Бұл жұптасуға көмектеседі. Шақыру дауысы ұялау орындарын жарнамалау үшін қолданылады (сондықтан ол "ұялау орынын жарнамалау дауысы" деп те аталады) және сонымен қатар басқа қарлығаштарға беріледі. Агрессивті кездесуден кейін кейде қысқа, жоғары перделі бағыну дауысы естіледі. Денесі шектелгенде немесе ауырғанда, дабыл дауысы шығарылуы мүмкін. Еркек көбінесе жыныстық қатынас кезінде тікіреген (немесе сызылатын) агрессия дауысын шығарады, ал екі жыныс та оны топтық шабуылдардың соңында қолданады. Дабыл дауысы жыртқыштар мен басқа да бөгетке қарсы реакция ретінде естіледі.

Ата-аналар мен балалар арасындағы байланыс адам жасаған шудың салдарынан бұзылуы мүмкін. Мысалы, 2014 жылғы зерттеуде ақ шуға ұшыраған балалар дабыл естігенде, тынышталмай немесе тілек айтуын тоқтатуы мүмкін екені анықталды. Ата-аналар өз дауыстарын өзгертпейді, бұл хищтік шабуыл қаупін арттырады. Шу ата-ананың тілекке жауап беруіне де кедергі келтіруі мүмкін, бірақ бұл шуға ұшыраған кезде балалардың қаттырақ айқайлауымен толықтырылуы мүмкін. Дегенмен, жоғары шу деңгейінде тілек айтуға жұмсалатын күш тиімсіз немесе қымбат болуы мүмкін.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ағаш құйрығы Солтүстік Америкада көбейеді. Оның ареалы Алясканың солтүстік-орталық бөлігіне және Канададағы ағаш шебіне дейін жетеді. Ол ареалының шығыс бөлігінде Теннессиге, батысында Калифорния мен Нью-Мексикоға, ал орталық бөлігінде Канзасқа дейін таралған. Кейде АҚШ-тың оңтүстігінде де көбейеді. Құйрыққұс ұялауға оралғанда, көбінесе ұялаған жерін өзгертпейді. Бұл құстың ұялау ортасы негізінен ашық және орманды жерлерде, әсіресе су көздеріне жақын аумақтарда кездеседі.

Мінез-құлық

Ағаш құйрығына қатысты көптеген зерттеулер жүргізілгендіктен және оның ұяшықтарда өсіп-өнуіне байланысты биолог Джейсон Джонс оны үлгілі организм ретінде қарастыруды ұсынды. Бұл құс көбейген кезде агрессивті болғанымен, көбейген кезде сыртта көпшілікке жақын болып, кейде мыңдаған құс жиналады. Ол ұясын ерікті топтарда да, жеке жұптарда да жасайды. Ұя құрып жатқанда ұялар, әдетте, бір-бірінен кемінде бөлек орналасады. Табиғи қуыстарда ағаш құйрығы ұясы көршісінен шамамен бөлек орналасады. Мұндай жағдайда ұя тесігі жер бетінен орташа еңіздік биіктікте орналасқан, бірақ олардың 45% жер бетінен төмен орналасқан. Жоғары қуыстар артықшылыққа ие, өйткені олар жыртқыштардың шабуылын азайтады, ал төменгі ұялар бәсекелестікке жол бермеу үшін таңдалуы мүмкін. Кіреберіс ені көбінесе арасында, ал кіреберіс биіктігі өзгермелірек: 1989 жылғы зерттеуде ашылулар аралығында болған. Қуыс көлемі әдетте төменгі деңгейде. Ұялайтын қолайлы жер тапқаннан кейін, еркек оның жанында қоныстанады және жиі шақырады. Орын жетіспеуі құстар арасында ұрысқа себеп болуы мүмкін, кейде өлімге әкеледі. Бұл құс әдетте ұяның айналасындағы 5 метр радиустағы аумақты қорғайды және қауырсынмен қапталған, оны еркек ұрыстарда жинайды және балапандарда гипотермияны болдырмауға мүмкіндік береді. Балапандардың тез өсуімен қатар, қауырсын бар ұялардағы жұмыртқалар қауырсынсыз ұялардағыларға қарағанда баяу суынады. Алайда, 2018 жылы жарияланған зерттеуде жасанды жылытылған ұялардағы қауырсын саны мен жылытылмаған ұялардың арасында маңызды байланыс байқалған жоқ. Сонымен қатар, Саскачеванның Сент-Денис қаласындағы ұялар Анаполис аңғарындағыларға қарағанда әлдеқайда аз қауырсынды қолданғаны анықталды, бірақ біріншісі солтүстікке қарай орналасқан. Алайда, Новая Шотландиядағы температура (Аннаполис аңғары орналасқан жерде) әдетте Саскачевандағыдан төмен, бұл күтпеген нәтижеге себеп болуы мүмкін. Танысу кезінде ағаш құйрығының еркегі белгісіз аналыққа шабуыл жасайды. Бұл аналықтың қанаттарын қағу арқылы шақыруы мүмкін, бұл көбейіске шақыру болуы мүмкін. Содан кейін еркек тік тұрып, құйрығын көтереді, қанаттарын біршама жаяды. Бұл аналықты еркектің арқасына қонуға итермелейді, бірақ ол бұған жол бермеу үшін ұшады; бұл қайталанады. Аналыққа көбейіске шақырудан кейін, еркек таңдалған ұясына ұшып барады, оны аналық тексеріп көреді. Жыныстық қатынас кезінде еркек аналық үстінде жүреді, содан кейін оған мініп, тыңғылықты дауыстар шығарады. Содан кейін ол аналықтың мойын қауырсындарын тұмсығына ұстап, оның сәл созылған қанаттарына тұрып, онымен жыныстық қатынасқа түседі. Жыныстық қатынас бірнеше рет болады.) Балапандар маусым мен шілде айларының ортасында ұшады. Ағаш құйрығы, азық-түлік мол болуына және жұмыртқа салу маусымындағы температураға байланысты көбейетіндіктен, табысқа жетуші түр болып саналады. Бұл түр жалпы әлеуметтік моногамды, бірақ көбейетін еркектердің 8% -ы көп әйелді. Бұл полигиния жұмыртқа салу маусымындағы жағдайларға байланысты: азық-түлік мол болуы сияқты жақсы жағдайлар, азық іздеуде көмек алмаған полигиниядағы аналықтарға көбірек жұмыртқа салуға мүмкіндік береді. Ағаш құлынында қосымша жұп ата болу деңгейі жоғары, ұялылардың 38% -дан 69% -ға дейін қосымша жұп ата болудың нәтижесі, ал 50% -дан 87% -ға дейін ұялылардың ішінде кем дегенде бір ұялы ұялы жұппен жұптасу нәтижесінде пайда болады. Бұл жағдай жұмыртқа салу алдында жиірек жұптасу арқылы жеңілдетілуі мүмкін, 2009 жылғы зерттеуге сәйкес, жұптар арасындағы жұптасу әрекеттері бірінші жұмыртқа салудан үш-бір күн бұрын шыңына шықты және осы кезеңде сәтті әрекеттері жұптар арасындағы жас еркектердің үлесін арттырды. Бұл соңғы қорытынды 1993 және 1994 жылдардағы зерттеулерге қайшы келеді. Аталық аталық еркек аталық қамқорлықтың деңгейін өзгертпейді. Қосымша жұп аталарының едәуір бөлігі жүзушілер (көкөмір сүру орындарында кездесетін, бірақ көбеймейтін) болуы мүмкін. 2001 жылы жүргізілген зерттеуде 35 қос құс ұялағаннан кейін, олардың 25-ін жергілікті тұрғындар, үшеуін жақын маңдағы жерлердегі тұрғындар, ал жетіні еркек құстар ұялаған. Ағаш құлынында жүзіп жүруге қабілетті еркек құс жақсы жағдайда көп ұрық шығарады, ал жаман жағдайда ата-анасының қамқорлығын ойлап, табысқа жетеді. Сондай-ақ, әйелдердің айналасында айтарлықтай көпшілік бар; 1985 жылғы зерттеуде әйелдердің шамамен 23% - 27% -ы жүзушілер екені, олардың шамамен 47% - 79% -ы жас екені анықталды. Әйелдер неге қосымша жұппен жыныстық қатынасқа түседі және олар қалай қосымша жұппен жыныстық қатынасқа түседі деген сұрақтар көп талқыланады. Бір теорияда тұқым қуалаушылық үйлесімділік гипотезасы деп аталады, ол ұрпақтың дене шынықтыру қабілетінің артуы гетерозигоздықтың артуынан пайда болады және осылайша әйел ағаш қарлығаштар генетикалық жағынан өздеріне аз ұқсас еркектермен жұптасуды артық көреді. Аналықтар жұмыртқа салғаннан кейін сперманы таңдауы мүмкін, үйлесімді әріптестігін қамтамасыз ету үшін. Бұл теорияны қолдай отырып, 2007 жылғы зерттеуде қосымша жұп ұрпақтары жұп ұрпақтарынан гетерозиготтыққа ие екені анықталды. Алайда, 2005 жылғы мақалада жұптың генетикалық ұқсастығы мен олардың ұясындағы қосымша жұп ұрпақтарының үлесі арасында аз теріс байланыс анықталды. Жақсы гендер теориясы әйелдер қосымша жұп еркектерін олардың гендерінің сапасына сүйене отырып таңдайды дейді. Бұл кейбір ағаш құлынында қосымша жұп ұрпақтарының жоқ болуын, ал басқаларында болуын түсіндіреді. Сонымен қатар, 2017 жылғы диссертацияға сәйкес, қосымша жұп ұрпақтары өздерінің туған жеріне жұп ұрпақтарынан гөрі жиірек қосылмайды. Тағы бір теория қосымша жұп аталығының жағдайға байланысты екенін, қосымша жұп ұрпақтары белгілі бір жағдайларда жұп ұрпақтарынан жақсы нәтижелер беретінін, ал басқа орталарда нашар нәтижелер беретінін айтады. Мысалы, 2017 жылғы диссертацияда қосымша жұп ұрпақтары хищтік монументтерге ұшырағанда жұп ұрпақтарынан ірі, ауыр және қанаттары ұзын болғаны анықталды, ал жұп ұрпақтары хищтік емес монументтерге ұшырағанда қосымша жұп ұрпақтарынан ауыр болды. Бұл диссертацияда жұп ұрпақтары өз өмірінің сәттілігі жағынан қосымша жұп ұрпақтарынан асып түскені де анықталды, егер олар өзгергіштігі аз ортада өссе, қосымша жұп ұрпақтарының жұп ұрпақтарына қарағанда даму пластикалық қабілеті аз екенін көрсетеді. 2018 жылғы зерттеу бұл жағдайға байланысты гипотезаны әлсіз қолдады, қосымша жұп ұрпақтары тәжірибелі түрде үлкейтілген ұяларда жұп ұрпақтарынан гөрі ұшуға бейім екенін анықтады; алайда, теломера ұзындығы (өмір сүру және көбею сәттілігімен байланысты) және шабақтан 12 күн өткеннен кейінгі көлемі екі тип арасында ерекшеленбеді және үлкейтілмеген ұяларда ешқандай маңызды айырмашылықтар табылған жоқ. Әйелдер үшін қосымша жұп аталығының бейімделу қабілетін дәлелдеуге тырысқан зерттеулер ұрпақтың сәттілігінің артуынан күтілетін оң әсердің әйелдер үшін, мысалы, әріптестікті іздеуден туындаған сәттіліктің төмендеуіне қарағанда аз болуына байланысты сынға ұшырады. Осылайша, әйелдер үшін қосымша жұп аталығының бейімделуіне негізделген теориялар ұсынылды. Бұл теориялар генетикалық шектеуге негізделген, онда жаман әрекетке әкелетін аллель пайдалы фенотипке де үлес қосатындықтан сақталады. Аралық қарама-қарсы плеиотропия теориясы еркектерде қосымша жұп аталығына күшті таңдау бар екенін (осы құстағы жұп арасындағы жұптасу деңгейі сияқты) айтады. Бұл жұмыртқалар аналықтармен инкубацияланады, шабақтар мен жұмыртқалардың инфантициді кейде еркек басқа еркекпен ауыстырылғанда болады. Инфантицид әдетте клатч толық емес болғанда болмайды, өйткені ауыстырушы еркектер кем дегенде бір жұмыртқаны ұрықтандыру мүмкіндігіне ие. Еркек инкубация кезінде келгенде, кейде инфантицид жасайды, бірақ кейде жұмыртқаларды қабылдайды, өйткені кейбір жұмыртқалар ауыстырушы еркектен туған болуы мүмкін. Егер ауыстырушы еркек шабақтардан кейін келсе, инфантицид әдетте жасалады, бірақ аналық бұған кейде қарсы тұрады. Ұялар...

Тамақтандыру

Ағаш құйрықтары жер бетінен жоғары, жеке немесе топта азық іздейді. Оның ұшуы желбіреу мен сырғанаудың аралас түрі. Көбелек шағылысу маусымында, бұл көбінесе ұя орнынан жақын жерде болады. Бірақ, ұяға жем әкелгенде, әдетте ұядан жоғарыраққа дейін ұшып шығады. Ұшу кезінде ұсталатын жәндіктерден бөлек, кейде олар жерден, судан, өсімдіктерден және тік беттерден де алынады. Тұқымдар мен жидектердің негізгі бөлігі Myrica туысына жатады, олар Солтүстік жарты шардың төрт маусымында, жаздан басқа кезде жиналады. Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағында жүргізілген зерттеуде, қыстану кезінде шабақтар да маңызды тамақ көзі екені анықталды. Ата-анасының жанында болмағанда тілеу іздеу ықтималдығы жасқа байланысты артады. Ұядан шығу реті балапанның тамақтану мөлшеріне әсер етеді; асинхронды ұядан шығу жағдайында, соңғы шыққан балапанға бұрынғыларына қарағанда аз тамақ беріледі. Ұяның кіреберісіне жақын орналасқан балапандар, сондай-ақ бірінші және жиі тілеу іздейтіндер көбірек тамақтанады. Жем беру жылдамдығы тілеу іздеудің артуымен бірге өседі. Тамақ құрамының көп бөлігін жәндіктер құрайды, олардың ішінде Diptera, Hemiptera және Odonata отрядтары басым.

Тірі қалу

Ағаш құйрығының орташа өмір сүру мерзімі 2,7 жыл, ал максималды өмір сүру мерзімі 12 жылға жетеді. Жекелеген құстардың шамамен 79% бірінші жылында қалмайды, ал тірі қалғандары жыл сайын 40-60% арасында өлім-жітіммен бетпе-бет келеді. Қысқа теломерлердің физиологиялық жағдайды нашарлауына себеп бола ма, әлде оның белгісі ғана ма – әзірге белгісіз. Дегенмен, 2016 жылғы диссертациялық зерттеуде организмнің жағдайы мен теломер ұзындығы арасында оң байланыс бар екені анықталды. Еркектер әдетте ұрғашылардан ұзын теломерге ие, сондай-ақ кішірек қанатты құстарда да осыған ұқсас жағдай байқалады. Теломерлері қысқа құстар физиологиялық жағдайдың төмендеуіне қарсы өрбу қабілетін арттыру арқылы жауап беруі мүмкін, ал теломерлері ұзын құстар инвестицияларын азайтуы мүмкін, бұл ұзын теломерлі ұрғашылардан туған балықтардың аз санымен расталады. Теломер ұзындығы жоғары дәрежеде тұқым қуалайтын қасиет, әсіресе аналық теломер ұзындығына байланысты.

Жауыздық

Ағаш құйрығы көптеген жыртқыштарға осал. Ұядағы жұмыртқалар, балапандар және ересек құстар қара тышқан жыландарына, американдық қарғаларға, американдық кестрлерге, қарақұйрықтарға, солтүстік фликерлерге, сүңгірткелерге, бұғы егеуқырларына, үй мысықтарына, қарақұйрықтарға, американдық қара аюларға және еншіқұйрықтарға жем болады. Ұшып бара жатқанда немесе қонғанда, ағаш құйрығына жыртқыштар ретінде американдық кестрлер, қара құйрықты құсқұстар, үлкен мүйізді соулар, мерлиндер, қаңғыбас соқалар және өткір шашы бар қаздар жатады. Ерікті ұшу кезіндегі құйрықтардың жыртқыштарға әдеттегі жауабы – қашу, бірақ ұя маңында топтасып шабу мінез-құлқы жиі кездеседі. Жыланның әсері нашар болуы мүмкін, себебі қорғану мінез-құлқы тиімсіз болуы ықтимал. Балапандар да Protocalliphora туысына жататын соққылар сияқты паразиттерден зардап шегеді. Дегенмен, бұл паразиттер көптеген ұяларда табылады және балапандарға айтарлықтай әсер етпейді. 1992 жылы жарияланған зерттеуде соққы паразиттігінің әсері балапандардың салмағының өзгеруінің шамамен 5,5% - ын ғана түсіндірді.

Иммунология

Ағаш қарлығашының көбею кезеңіндегі гуморальдық иммунокомпетенттілік (ГИК) жұмыртқа салу мерзімімен кері пропорционалды. Яғни, ертерек жұмыртқа салған құстың антигенге қарсы антибиотикке жауабы, кейінірек салған құсқа қарағанда күштірек болады. Қанаты қысқартылған ағаш қарлығашының ГИК көрсеткіші төмендеу болады. Бұл байланыстар ертерек жұмыртқа салған аналықтың ГИК деңгейі жоғары деген тұжырымды қолдайтын сияқты, бірақ осы байланысты анықтаған зерттеу авторлары, көбею маусымының басындағы суық температураға байланысты, мұның мүмкін емес деп санайды. Олардың пікірінше, ГИК сапаның көрсеткіші болуы мүмкін, ал сапасы жоғары аналық ертерек жұмыртқа сала алады. Авторлар сондай-ақ, бұл жүктеме деңгейінің индикаторы болуы мүмкін, осыны қысқартылған қанатты құстардың төмен ГИК көрсеткіші дәлелдейді. Жоғары сапалы аналық ағаш қарлығаштар (жұмыртқа салу мерзімімен өлшенгенде) иммундық шақырумен күресу үшін ресурстарды жұмылдыра отырып, көбею қабілеттерін сақтай алады. Төмен сапалы қарлығаштардың мұндай мүмкіндігі шектеулі; 2005 жылы Нью-Йорктегі Итака қаласында өткізілген зерттеуде, жасанды түрде көбейтілген балалы кеш салған аналықтар, балаларының сапасын сақтай алғанымен, иммундық шақыруға жауап беру қабілеті жоғары сапалы немесе балалы аналықтарға қарағанда төмен болды. Аналықтың балаларының сапасына немесе иммунокомпетенттілігіне басымдық беруі тірі қалу мүмкіндігімен байланысты болуы мүмкін. 2005 жылғы зерттеуде Аляскадағы, тірі қалу деңгейі төмен жағдайда, балалы аналықтардың иммундық жауабы нашарлаған, бірақ көбею күшін сақтап қалған, ал Теннессидегі, тірі қалу деңгейі жоғары жағдайда, иммундық жауабы күштірек болған, бірақ балаларының сапасы төмен болды. Ағаш қарлығаштарында иммундық жүйенің кейбір бөліктері жасқа байланысты нашарлайды. Мысалы, әйел ағаш қарлығаштарында жасқа байланысты Т-жасушаларымен қамтамасыз етілген иммунитет төмендейді. Бірақ аналықтың жасы, оның игерілген және туа біткен гуморальдық иммунитетіне әсер етпейді; бұл көрсеткіштің нашарламауы, амбар қарлығаштары мен әйел жағалы ұшқыштар туралы зерттеулерге қайшы келеді. Иммуносенсенция (жасқа байланысты иммундық функцияның төмендеуі) салдарынан, ауруға шалданған ересек аналықтар ұяларына сирек барады, нәтижесінде балаларының өсуі баяулайды. Сондай-ақ, олар инфекция салдарынан салмақ жоғалтуы мүмкін.

Мәртебе

Халықаралық табиғатты қорғау одағы ағаш құлынысты ең аз қорғалатын түр деп санайды. Бұл, құстың шамамен кең таралған ареалына және Канадада Көшіп-қонушы құстар туралы конвенцияға сәйкес келеді. АҚШ-тың кейбір аймақтарында бұл қарлығаштың ареалы оңтүстікке қарай кеңейді, бұл жерді пайдаланудағы өзгерістерге, бобрлардың қайта қоныстандырылуына және көкшіл құстар үшін орнатылған ұя сауыттарына байланысты болуы мүмкін. Ағаш құлыныстың орманды жою және батпақтардың азаюына байланысты зиян тиеді, соңғысы қыстау үшін қолайлы ортаны азайтады. Бұл қарлығаш ұя орындары үшін қарапайым қарлығашпен, үй шаңырағымен (екеуі де Солтүстік Америкаға әкелінген) және үй құбыжығымен (ол ұяларды пайдаланбастан жояды) бәсекелеседі. Көлдердің қышқылдануы бұл қарлығашты кальцийге бай тағам іздеу үшін салыстырмалы түрде ұзақ қашықтыққа ұшуға мәжбүр етеді, нәтижесінде балапандар пластик жейді. 2006 жылғы зерттеуде мұнай құмдарын өңдеу материалдарымен ластанған ылғалды жерлердегі балапандардың өлімі, бақылау тобына қарағанда 10 есе артық болғаны анықталды, бұл суық температура мен мол жауын-шашынның бірдей кезінде байқалды. Алайда, 2019 жылғы мақалада жауын-шашынның артуы мұнай құмдарына жақын және алыс жерлердегі балапандардың өмірге келуі мен ұялау сәттілігінің төмендеуіне себеп болды. Тағы бір зерттеуде сынапқа ұшыраған құстар, сынапқа ұшырамағандарға қарағанда, орташа есеппен бір балапанға аз ұшты, бұл әсер жылы ауа-райымен күшейді. Сонымен қатар, суық ауа райының салдарынан әуедегі жәндіктердің саны тез азаюы мүмкін, ал кейбір популяцияларда көбеюдің жылдамдауы ұрпақтың өмір сүру мерзімін қысқартуы мүмкін.