Кіріспе

Корольдік әскери-теңіз флотының "Зөңрөлі" класындағы жеңіл крейсері

HMS Enterprise Корольдік әскери-теңіз флоты үшін салынған екі жеңіл крейсердің бірі болды. Ол Джон Браун және Компаниясымен салынды, келі 1918 жылдың 28 маусымында жатқызылды. 1919 жылдың 23 желтоқсанында суға түсіріліп, 1926 жылдың 7 сәуірінде қолданысқа берілді. Enterprise Корольдік флотта "Enterprise" деген атпен қызмет еткен 14-ші кеме болды, бұл атау бүгінге дейін Корольдік флотта қолданылады. Enterprise алғашқы жобадағы екі жеңіл зеңбірек орнына прототиптік екі зеңбірек мұнарасымен толықтырылды; сынақтар сәтті болғандықтан, ол өзінің қызмет ету мерзімі бойында сақталды. Бұл мұнара кейіннен "Амфион" және жаңа кластардың жобаларында пайдаланылды. Мұнараны орнату "Зөңрөлі" крейсерлерінің "A" және "B" зеңбіректеріне қарағанда аз орын алды, сондықтан көпір алға жылжытылды. Көпірдің дизайны жаңа болды, ол дәстүрлі алдыңғы мачта мен рульдік үйдің айналасында салынған платформалардың орнына директорлық мұнарасымен жабдықталған біртұтас блоктан тұрды. Осындай көпір дизайны 1920 жылдары пайда болды.

Соғысқа дейінгі кезең

Бірнеше ай үй суларында болғаннан кейін, "Энтерпрайз" 4-ші крейсерлік эскадрильямен Шығыс Үндістандағы алғашқы қызметін 1928 жылдың желтоқсанында аяқтады. Оның алғашқы қызметі көбінесе аяқталуымен және 1928 жылдың 19 қыркүйегі мен 10 желтоқсаны аралығында болған оқиғалармен ерекшеленді, олар Кенияда бүгінгі күнге дейін өткізіліп келетін регби одағының "Энтерпрайз" кубогы тарихында баяндалған. "Энтерпрайз" кейіннен Шығыс Үндістан станциясында бірнеше тапсырыс орындады, үйге оралғанға дейін, 1934 жылдың 4 шілдесінде күтімге және техникалық қызмет көрсетуге жіберілді, содан кейін толық жөндеуден өтті. 1936 жылдың қаңтарында ол Шығыс Үндістанға қайта оралды. 1936 жылдың 4 мамыр күні түстен кейін "Энтерпрайз" француз Сомалилендіндегі Джибутиден Эфиопия императоры Хайле Селассиені алып кетті – ол Италия Эфиопияны екінші итало-эфиопия соғысында басып алған кезде онда қашқан болатын. Ол оны Ұлыбританияның Палестинамандатындағы Хайфаға жеткізіп, Англиядағы Фэрфилд Хаус, Бэт қаласындағы бес жылдық жер аударына бастады, содан кейін 1941 жылы Эфиопияға оралды. 1937 жылдың соңында "Энтерпрайз" кемесі Шығыс Үндістан станциясынан босатылып, "Энтерпрайз" үйге қайтты. 1938 жылдың ақпанында ол принцесса Элис, Атлон графинясы және оның күйеуі Атлон графына Сауд Арабиясына баруын тапсырды – бұл британдық корольдік отбасының мүшесінің алғашқы сапары болды. Кейін сол жылы ол Қытай станциясына экипаждарды тасымалдау үшін жұмысқа алынды, 1938 жылдың 30 қыркүйегінде үйге оралып, Резервтік флотқа жіберілді.

Бастапқы кезеңдер

1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Энтерпрайз» қайтадан қолданысқа енгізіліп, 4-ші крейсерлік эскадрильямен бірге Атлантика мұхитындағы патрульдік сапарларға қатысты. Кейін Солтүстік Америка және Батыс Үндістан эскадрильясына қосылды. 1939–1940 жылдары «Энтерпрайз» «Халифакс» эскорт күшінің құрамында Атлантика мұхитында эскорттық міндеттерді орындады. 1939 жылдың қазан айында «Балық» операциясы аясында ол Канадаға 10 миллион фунт стерлинг (қазіргі шақтағы құнымен £) құрамындағы алтын қоймасын жеткізуді қадағалады. 1940 жылдың сәуір айында Норвегия кампаниясы үшін оны Жеке Флотқа (Home Fleet) ауыстырды. Сәуір және мамыр айларында ол Норвегияның Нарвик қаласы мен айналасындағы аудандарды бомбалау арқылы британдық армияны қолдады. 19 сәуірде U 65 қайығы оған сәтті шабуыл жасамады. 1940 жылы ол алдымен Скапа-Флоуға бет алды, жол бойы екі неміс авиациясының шабуылынан аман қалды, содан кейін Гринокке жетіп, алтынды жағаға түсірді. Кейбір жөндеу жұмыстарынан кейін 1940 жылдың маусым айында «Энтерпрайз» жаңадан құрылған H күштеріне қосылып, Жерорта теңізіне бағыт алды, онда шілде айында француз флотының болашағы туралы француз теңізшілерімен келіссөздерге қатысты. Келіссөздердің қанағаттандырмас нәтижесінен кейін ол Мерс-Эль-Кебирдегі «Катапульта» операциясына қатысты. Сондай-ақ, ол шілде айының соңында Мальтаға әуе шараптарын жеткізуге қатысты.

Үй суларынан тыс жерлерде

Force H кейін қайта ұйымдастырылып, Enterprise Кейптаунға жіберілді, содан кейін ол Оңтүстік Америкадағы операциялардың бас кемесі болды, негізінен сауданы қорғау және кемелерді тоқтату міндеттерімен айналысты. 1940 жылдың желтоқсанында ол крейсерлермен бірге, неміс көмекші крейсері "Торды" іздеуге жіберілді, ол қарулы сауда крейсеріне шабуыл жасап, зақымдаған еді. 1941 жылдың басында ол Үнді мұхитына қайта орналастырылды, онда ұшақ тасушысы басшылық еткен Ұлыбритания және Австралия корольдік флоттарының үлкен эскадрильясымен бірге неміс крейсері "Адмирал Шеерді" іздеуге қатысты. Іздеу тоқтатылғаннан кейін, Enterprise конвойды сүйемелдеу міндетін алды, содан кейін Рашид Әли әл-Гайлани бастаған про-неміс көтерілісі Англо-Ирак соғысын басталғаннан кейін Басраға жіберілді. Соғыс мамыр айының соңында жеңіспен аяқталды, содан кейін Enterprise Үнді мұхитында конвойды сүйемелдеу қызметіне қайта жіберілді. Қараша айында Коломбода қайта жөндеу жұмыстары жүргізіліп, 1941 жылдың желтоқсан айында Жапониямен соғыс басталғанға дейін аяқталды. Ол әскер кемелерін Сингапур мен Янгонға (Бирмаға) алып барды, содан кейін келесі жылы сауданы қорғауға қатысып, адмирал сэр Джеймс Сомервиллдің басқаруындағы Шығыс флотына қосылды. 1942 жылдың 6 сәуірде, эсминдермен бірге, жапондықтардың Пасха күні жасаған шабуылында батып кеткен крейсерлердің 1120 құтқарылған мүшелерін алып шықты. Пасха күні жасаған шабуыл, Британдық Цейлонға қауіп төндірген Үнді мұхитындағы жапондық шабуылдың бір бөлігі болды. Enterprise осы кезеңде жау кемелерін тағы да нәтижесіз іздеуге қатысты, өйткені жапондықтар Үнді мұхиты аралына шабуыл жасауға және мүмкін басып алуға дайындалып жатқан деген болжам болды.

Үй сулары

1942 жылғы 25 желтоқсанда ол Клайдқа кең ауқымды жөндеу және жаңғырту жұмыстары үшін оралды, олар тек 1943 жылғы қазан айында аяқталды. Қараша айы бойы сынақтар мен тексерулер жалғасты. 1943 жылғы желтоқсан айының соңында ол "Стоунволл" операциясы үшін крейсерлермен бірге дислокацияланды. 28 желтоқсанда ол 11 неміс эсминеці мен торпедалық қайығынан тұратын күшпен шайқасты, бұл Альстеруфер блокадалық жүгірушісіне (бұған дейін әуе шабуылынан батып кеткен) кешіккен күзет болды. "Энтерпрайз" торпедамен неміс торпедалық қайығы T26-ны батырды, ал неміс торпедалық қайығы T25 және неміс эсминеці Z27 да батырылды. Шайқаста тағы төрт неміс кемесі зақымдалды. 1944 жылғы 3-29 ақпан аралығында "Энтерпрайз" жөндеу үшін Девонпортқа тікелей қойылды, ал 27-31 наурыз аралығында Девонпортта зымырандарды тосқауылдау құралдарымен жабдықталды.

Нормандияға шабуыл

Мамыр айында "Энтерпрайз" британдық "А" бомбалау күштеріне, сондай-ақ "Норланд" кемесіне, "Невада", "Тускалуза" және "Квинси" американдық кемелеріне қосылды. Ол "U" шабуыл тобының (Юта Бич үшін) құрамында болды және осы топтың жетекші кемесі еді. 1944 жылдың 6 маусымында Нормандияға шабуыл басталғанда, "А" бомбалау күштері Сент-Мартин-де-Варревильді бомбалады. "Энтерпрайз" Чербургтің жағалау қорғанысына шабуыл жасады. Соңынан болған шайқаста кеменің капитаны мен командирі екеуі де жараланды, ал кемені бірінші лейтенант, лейтенант-командир Браун Портлендке жеткізді. Жиырма күннен кейін ол Керквильді бомбалауға да қатысып, ондағы неміс артиллериясын үнсіз қалдырды. Неміс жағалау батареялары атыс ашты, бірақ "Энтерпрайз" кемесіне айтарлықтай зиян келтірмеді. D күні операциялары барысында "Энтерпрайз" шамамен 9000 6 дюймдік снарядты атты және Портсмутте екі рет түнде қаруларын ауыстыруға мұқтаж болды. Шілде айында ол француз жағалауында британдық операцияларды қолдау үшін орналастырылды, ал 17 шілдеде Каен маңындағы британдық шабуылдарды қолдау үшін екі күн бойы теңіз артиллериясымен атыс жүргізді, бұл шабуылдарда крейсер және монитор да қатысты. Қыркүйек айында ол голланд жағалауында Екінші армияны қолдау мақсатында ұқсас міндеттерді орындады, бірақ әскерлерге қолдау көрсету қажет болмады. Қазан айында, Корольдік Канада Әскери-теңіз күштеріне беру жоспары іске аспағаннан кейін, "Энтерпрайз" активтік қызметтен алынып, Розитте резервке қойылды.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдың мамыр айынан бастап «Энтерпрайз» Азия мен Африкадан британдық әскерлерді елдеріне қайтаруға көмектесті. 1946 жылдың 13 қаңтарында ол Ұлыбританияға соңғы рет оралды. 11 сәуірде ол BISCO компаниясына металлға бөлшектеу үшін берілді және 21 сәуірде Уэльстегі Ньюпорт қаласындағы J Cashmore компаниясына жеткізілді.

Қару-жарақтарды қайта жаңарту

Қызметінің барысында "Энтерпрайз" кемесі сәл өзгеше қару-жарақпен жабдықталды. Төменде оның алғашқы жөндеуден кейінгі жаңа қару-жарағының тізімі берілген:

Күні Қару-жарақ
Тамыз 1939 Тамыз 1942
1 × 2 6 дюймдік мұнара
5 × 6 дюймдік жеке түйір
2 × 0,5 дюймдік МГ төрттік мылтық
4 × 2 PDR POMP жеке түйір
4 × 21 дюймдік төрттік торпеда түтігі

Сәуір 1943 Сәуір 1944
1 × 2 6 дюймдік мұнара
5 × 6 дюймдік жеке түйір
2 × 2 PDR POMP төрттік мылтық
4 × 2 PDR POMP жеке түйір
6 × 20 мм қос қуатты жұмыс істейтін мылтық
4 × 21 дюймдік төрттік торпеда түтігі

Сәуір 1944 1945
1 × 2 6 дюймдік мұнара
5 × 6 дюймдік жеке түйір
2 × 2 PDR POMP төрттік мылтық
4 × 2 PDR POMP жеке түйір
6 × 20 мм қос қуатты мылтық
6 × 20 мм жеке мылтық
4 × 21 дюймдік төрттік торпеда түтігі