Араукана тауығы: шығу тегі мен ерекшеліктері

Кіріспе

Тауық тұқымы

Араукана (lang es) – Чилиден шыққан үй тауығының тұқымы. Оның аты Чилидің Араукания аймағынан алынған, оның сол жерде пайда болғаны саналады. Бұл тұқым көк қабықшалы жұмыртқа салады, мұндай қасиетке ие тұқымдар өте сирек. Араукана тұқымының стандарттары елден елге өзгеше. Оның құлақтарында ерекше қауырсындар болуы мүмкін, сондай-ақ құйрығы мен құйрық сүйегі болмай, құйрықсыз болуы да мүмкін; АҚШ-та осы себепті «Оңтүстік Америка құйрықсызы» деп те аталады. Құлақ қауырсындары мен құйрықсыздық қауіпті гендердің әсерінен туындайды, сондықтан барлық тауықтарда бұл белгілер кездеспейді. АҚШ-та көк немесе жасыл жұмыртқа салатын «Амераукана» тұқымы мен «Күн шапағаты» гибридтері де Арауканадан тараған.

Тарих

Араукана тауығының ерте тарихы жайлы мәліметтер жоқ. Бұл құстар ХХ ғасырдың басында Оңтүстік Америкада кеңінен таралған. 1914 жылы Чилиге келген испандық құс шаруашылығы маманы Сальвадор Кастелло оларды көріп, «Галлина Араукана» деп атады, себебі олардың көпшілігі Чилидің Араукания аймағындағы мапуче халқының арасында кездесетін, ал испандықтар оларды арауканос деп атаған. Кастелло бұл құстардың жаңа түрге жататынына сенді және 1921 жылы Гаагада өткен Бірінші дүниежүзілік құс шаруашылығы конгресінде өз байқауларын ұсынды. Олар үшін *Gallus inauris* жүйелі атауы ұсынылып, 1924 жылы Барселонадағы Екінші дүниежүзілік құс шаруашылығы конгресінде қабылданды. Кейіннен араукананың басқа үй тауықтарымен, яғни *Gallus gallus domesticus* түріне жататыны анықталды. Бұл кезде араукананың көк жұмыртқасы тауықтардың арасында ерекше саналды. 1933 жылы Реджинальд Пуннетт тауықтардағы көк жұмыртқа («ооциан») генінің аққа қатысты үстемдік ететінін көрсетті, ал қоңыр жұмыртқа гендерімен бірігіп, жасыл және зәйтүн түстерінің түрлі реңктерін тудырады. Қазіргі уақытта араукананың туындысы – амераукана тұқымы да көк жұмыртқа салады, ал үстемдік мұхит генін тасыған гибридтік құстар АҚШ-та «Пасха жұмыртқалары» деп аталады. Көк жұмыртқаның пайда болу себептерін түсіндіру үшін бірнеше теориялар айтылды. Олардың арасында *Tinamus solitarius* тинамуының бір түрімен будандасу (гельмут Сик бұл теорияны «қате» деп есептемеді); генетикалық мутация; және тауықты үйретуден кейін көп ұзамай ретровирустың әсері болды. Көк араукана жұмыртқалары 1930 жылдары Жаңа Зеландиядан Австралияға әкелінді. Тұқым 1980 жылдары стандартталды. Оңтүстік Америкадан ағылшын аралдарына көк жұмыртқа салатын тауықтар ХХ ғасырдың басында бірнеше рет әкелінді. Қазіргі британдық типтегі араукана Хебрид аралдарында құлаған чилилік кемедегі құстардан шыққан. Британдық араукананы негізінен Джордж Малкольм 1930 жылдары Шотландияда дамытты. Ол лавандер түсті сортты енгізіп, 1940 жылдары бантам арауканасын өсірді. Британдық араукана түрі 1969 немесе 1974 жылы стандартталды. АҚШ-та екі тұқым қалыптасты: құлақтарында шошасы бар және құйрығы жоқ араукана 1976 жылы стандартталды; ал сақалды, мойынды және құйрықты (британдық құйрықты түріне ұқсас) амераукана 1984 жылы кемелдік стандартына қосылды. Араукананың шығу тегі туралы ұзақ және шешілмейтін пікірталас жүріп келеді: ол 1492 жылы Колумб Америкаға келгеннен кейін еуропалықтар әкелген тауықтардан тараған ба, әлде ол бұрыннан бар ма? 2007 жылы Чилидің оңтүстік-орталық бөлігіндегі Арауко түбегінде табылған тауық сүйектері туралы жарияланған есепте Колумбтан бұрынғы, мүмкін полинезиялық шығу тегі болжалды. 2008 жылы жарияланған есепте полинезиядан Колумбқа дейінгі әкелу туралы ешқандай дәлел табылған жоқ. Бүкіл әлем бойынша араукананың сақталу жағдайы «қауіпсіз» деп бағаланады; Чилидегі популяция туралы мәліметтер жоқ.

The early history of the Araucana chicken is not documented. The birds were commonly seen in South America in the early twentieth century. The Spanish aviculturist Salvador Castelló, who visited Chile in 1914, saw them and named them "Gallina Araucana", as many were found among the Mapuche people of the Araucanía region of Chile, whom the Spanish called Araucanos. Castelló believed the birds to belong to a new species, and reported his observations at the First World's Poultry Congress in The Hague in 1921. The systematic name Gallus inauris was proposed for them, and adopted at the Second World's Poultry Congress in Barcelona in 1924. It was later established that the Araucana belongs to the same species as other domestic chickens, Gallus gallus domesticus. The blue egg of the Araucana was at this time thought to be unique among chickens. In 1933 Reginald Punnett showed that the blue egg ("oocyan") gene in chickens is dominant concerning white, while in combination with genes for brown eggs, various shades of green and olive are produced. In modern times, the Ameraucana breed, a derivative of the Araucana, also lays blue eggs, while hybrid birds carrying the dominant ocean gene may in the United States be called "Easter eggers". Several theories have been advanced to explain the origin of the blue egg characteristic. It has been variously attributed to hybridisation with Tinamus solitarius, a species of tinamou (dismissed as "erroneous" by Helmut Sick); to genetic mutation; and to the action of a retrovirus soon after the domestication of the chicken. Blue Araucana eggs were taken to Australia from New Zealand in the 1930s. The breed was standardised in the 1980s. Blue egg chickens from South America were introduced to the British Isles at various times in the early twentieth century. The modern British type Araucana derives from birds from a Chilean ship that was wrecked in the Hebrides. The British Araucana was developed mainly by George Malcolm in Scotland in the 1930s He introduced the Lavender plumage variety and bred the bantam Araucana in the 1940s. The British type Araucana was standardised in 1969 or 1974. In the United States, two breeds were established: the Araucana, which has ear tufts and is rumpless, was standardised in 1976: the Ameraucana, which is bearded, muffed, and tailed (and thus similar to the tailed British type), was added to the Standard of Perfection in 1984. There has been a long and inconclusive debate about the origin of the Araucana and whether it derives from chickens brought by Europeans after Columbus reached the Americas in 1492, or if it was already present. A report published in 2007 on chicken bones found on the Arauco Peninsula in south central Chile suggested pre Columbian, possibly Polynesian, origin. A report published in 2008 found no evidence of pre Columbian introduction from Polynesia. The worldwide conservation status of the Araucana is "not at risk"; population data for Chile is not reported.

Сипаттамалары

Толық және бантам арауканалар бар. Олар қалыпты құйрықты немесе құйрықсыз болуы мүмкін. Араукананың бұршақтар тәрізді шошасы бар және жылына шамамен 250 көк немесе жасыл жұмыртқа салады. Австралияда Австралияның құс стандарттарында тек құйрықты араукана ғана танылады; құйрықты және құйрықсыз нымыздар көрсетілуі мүмкін. Британ стандарты құйрықты және құйрықсыз нымыздарды қабылдайды; оларды жеке тұқымдар ретінде қарастыруға болады. Британдық араукананың сақал мен құлақ жапқыштары бар, олар құлақ түйірлерін жабады. Солтүстік Америкада арауканалардың ұзын құлақ тұмсықтары бар және олар құйрықсыз болады. Құлақ тұмсықтары мен құйрықсыздық аутосомалық доминантты летальды аллельдердің салдары болғандықтан, барлық құстарда осы белгілер кездеспейді. Еуропалық келісім бойынша араукана үшін жиырма түк түрі тізімделген. Олардың бесеуін Америка құс шаруашылығы қауымдастығы ірі құстар үшін мойындайды: қара, қара кеуделі қызыл, күміс қаз қанаты, алтын қаз қанаты және ақ; бантамдар үшін бұқа осыларға қосылады. Австралиялық құс стандарты қара, куку, лавандра, шашыраңқы, ақ және Ескі ағылшын ойын тұқымындағы кез келген түсті мойындайды. Ұлыбританияның құс клубы он екі түсті мойындайды: қара, қара қызыл, көк, көк қызыл, крель, куку, алтын қаз қанаты, лавандра, пиль, күміс қаз қанаты, шпангл және ақ.