Жарық дауысты дауыссыз дыбыстар, тілдің көмегімен жасалады. Бұл дыбыстарды қалай дұрыс айтуға болады, сонымен қатар фонетикалық ерекшеліктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Консонанттық дыбыс
Consonantal sound
Фонетикада, эжективті дауыссыздар әдетте дауыссыз дауыссыздар болып табылады, олар глоттальдық шығарылымды ауа ағынымен айтылады. Белгілі бір тілдің фонологиясында эжективтер аспиратталған, дауысты және жұмсақ дауыссыздармен ажыратылуы мүмкін. Кейбір тілдерде эжективтермен дыбыстас глоттальды соноранттар бар, ал басқа тілдерде эжективтер имплозивтермен дыбыстас келеді, бұл фонологтарды глоттальды дауыссыздардың фонологиялық класын қарастыруға алып келді, оған эжективтер де кіреді.
In phonetics, ejective consonants are usually voiceless consonants that are pronounced with a glottalic egressive airstream. In the phonology of a particular language, ejectives may contrast with aspirated, voiced and tenuis consonants. Some languages have glottalized sonorants with creaky voice that pattern with ejectives phonologically, and other languages have ejectives that pattern with implosives, which has led to phonologists positing a phonological class of glottalic consonants, which includes ejectives.
Сипаттама
Эжективтің жасалуы кезінде стилоидті бұлшықет және екіқарын бұлшықеттері жиырылады, бұл гиоидтық сүйек пен байланысты дауыс қуысының көтерілуіне себеп болады, ал алдыңғы артикуляция (кездің жағдайында) сақталады, ауыздағы ауа қысымын күрт арттырады, сондықтан ауыздағы артикуляторлар ажырағанда ауаның күрт жарылысы болады. Адамның көмейі (Адам алмасы) дыбыс айтылғанда қозғалуы мүмкін. Олар көбірек байқалатын тілдерде эжективтер көбінесе "спат" дыбыстарына ұқсас деп сипатталады, бірақ эжективтер көбінесе өте әлсіз болады. Кейбір контекстерде және кейбір тілдерде оларды теңеуге немесе тіпті дауысты тоқтатуға шатастыру оңай. Бұл әлсіз эжективті артикуляциялар кейде ескі американдық тіл білімінде аралық деп аталады және әртүрлі фонетикалық символдармен белгіленеді: = күшті эжективті, = әлсіз эжективті. Күшті және әлсіз эжективтердің ешбір табиғи тілде қарама-қайшылық тудырмайтыны анықталды. Қатаң, техникалық тұрғыдан алғанда, эжективтер – глоттальды эгрессивті дыбыстар. Ең көп таралған эжектив – , тіпті оны шығару басқа эжективтерге қарағанда қиын болса да, себебі мен арасындағы есту айырмашылығы басқа эжективтер мен бірдей артикуляция орнының дауыссыз дыбыстарына қарағанда үлкен. Увулярлық дыбыстардың жиілігіне пропорционалды, тіпті жиі кездеседі, өйткені дауыссыз увулярлық тоқтатуды айту үшін қолданылатын өте кішкентай ауыз қуысынан күтіледі. , керісінше, өте сирек кездеседі. Бұл имплозивті дыбыстардағыға кері үлгі, онда екі ерінді дыбыс жиі кездеседі, ал тіл арты дыбысы сирек кездеседі. Эжективті үскірме дыбыстар да соның салдарынан сирек кездеседі: ауа қысым көтеріліп жатқанда ауыздан шығып, тесілген велосипедтік дөңгелектің ісінуі сияқты, нәтижесіндегі дыбысты ажырату қиын.
In producing an ejective, the stylohyoid muscle and digastric muscle contract, causing the hyoid bone and the connected glottis to raise, and the forward articulation (at the velum in the case of ) is held, raising air pressure greatly in the mouth so when the oral articulators separate, there is a dramatic burst of air. The Adam's apple may be seen moving when the sound is pronounced. In the languages in which they are more obvious, ejectives are often described as sounding like “spat” consonants, but ejectives are often quite weak. In some contexts and in some languages, they are easy to mistake for tenuis or even voiced stops. These weakly ejective articulations are sometimes called intermediates in older American linguistic literature and are notated with different phonetic symbols: = strongly ejective, = weakly ejective. Strong and weak ejectives have not been found to be contrastive in any natural language. In strict, technical terms, ejectives are glottalic egressive consonants. The most common ejective is even if it is more difficult to produce than other ejectives like or because the auditory distinction between and is greater than with other ejectives and voiceless consonants of the same place of articulation. In proportion to the frequency of uvular consonants, is even more common, as would be expected from the very small oral cavity used to pronounce a voiceless uvular stop. , on the other hand, is quite rare. That is the opposite pattern to what is found in the implosive consonants, in which the bilabial is common and the velar is rare. Ejective fricatives are rare for presumably the same reason: with the air escaping from the mouth while the pressure is being raised, like inflating a leaky bicycle tire, it is harder to distinguish the resulting sound as salient as a .
Пайда болуы
Шығарылымды дауыстар әлемдегі тілдердің шамамен 20%-ында кездеседі.
Ejectives occur in about 20% of the world's languages.
Орфографиялық
Халықаралық фонетикалық әліпбиде экзективтер "модификатор әрпі – апостроф" арқылы көрсетіледі, осы мақалада көрсетілгендей. Артқа бұрылған апостроф кейде жеңіл ұмтылысты білдіру үшін қолданылады, мысалы, армян тілінде; бұл қолданыс IPA-да ескірген. Басқа транскрипция дәстүрлерінде (мысалы, орыс тілінің көптеген транслитерацияларында, ол жұмсақ таңбаны көрсетеді) апостроф палатализацияны білдіреді: = IPA. Кейбір американист дәстүрлерінде апостроф әлсіз экзекцияны, ал леп белгісі күшті экзекцияны білдіреді: IPA-да бұл айырмашылықты жазуға болады, бірақ ешбір тіл экзекцияның дәрежесін ажыратпайды. Кавказ тілдерінің транскрипциялары көбінесе әріптің үстінде немесе астында біріктірілген нүктелерді пайдаланып экзективті көрсетеді. Латын әрпін қолданатын әліпбилерде экзектив дауыссыз дыбыстар үшін IPA-ға ұқсас апострофтар жиі қолданылады. Дегенмен, басқа да конвенциялар бар. Хауса тілінде ілмектелген ƙ әрпі қолданылады. Зулу және кхоса тілдерінде экзекция сөйлейтіндер арасында өзгереді, сондықтан қарапайым дауыссыз дыбыс әріптері қолданылады: p t k ts tsh kr. Хайда және Хадза тілдері үшін кейбір конвенцияларда екі әріп қолданылады: tt kk qq ttl tts (хайда) және zz jj dl gg (хадза).
In the International Phonetic Alphabet, ejectives are indicated with a "modifier letter apostrophe" , as in this article. A reversed apostrophe is sometimes used to represent light aspiration, as in Armenian linguistics ; this usage is obsolete in the IPA. In other transcription traditions (such as many romanisations of Russian, where it is transliterating the soft sign), the apostrophe represents palatalization: = IPA In some Americanist traditions, an apostrophe indicates weak ejection and an exclamation mark strong ejection: In the IPA, the distinction might be written , but it seems that no language distinguishes degrees of ejection. Transcriptions of the Caucasian languages often utilize combining dots above or below a letter to indicate an ejective. In alphabets using the Latin script, an IPA like apostrophe for ejective consonants is common. However, there are other conventions. In Hausa, the hooked letter ƙ is used for In Zulu and Xhosa, whose ejection is variable between speakers, plain consonant letters are used: p t k ts tsh kr for In some conventions for Haida and Hadza, double letters are used: tt kk qq ttl tts for (Haida) and zz jj dl gg for (Hadza).
Тау гипотезасы
Бір үлгі байқалады, онда атқыштар географиялық жағынан таулы аймақтармен сәйкес келеді. Зерттеушілер атқыштарды қолданатын тілдер мен таулы жерлер арасындағы географиялық байланыстың себебі ауа қысымының төмендеуіне байланысты екенін, бұл атқыштарды айтуды жеңілдетеді, сондай-ақ атқыштардың су буының жоғалуын азайтуға көмектесетінін айтады. Бұл пікір нақты себеп-салдар байланысы болмаған жалған корреляцияға негізделген деп сынға ұшырады.
A pattern can be observed wherein ejectives correlate geographically with mountainous regions. argues that the geographic correlation between languages with ejectives and mountainous terrains is because of decreased air pressure making ejectives easier to produce, as well as the way ejectives help to reduce water vapor loss. The argument has been criticized as being based on a spurious correlation.