Кіріспе

Американдық актер және ойын-сауық шебері (1926–2015)

Стэн Фриберг (туған Стенли Фриберг; 7 тамыз 1926 – 7 сәуір 2015) – американдық актер, автор, комедияшы, музыкант, радио жүргізушісі, қуыршақ ойыншы және жарнамалық креативті директор. Оның ең белгілі туындылары – "Сент-Джордж және кішкентай дракон", "Стэн Фриберг Америка Құрама Штастарын ұсынады", "Бейниге уақыт" телесериалындағы рөлі, "Looney Tunes" мультсериалының бірнеше кейіпкерлері, мысалы Пит Пума және Берти, сондай-ақ көптеген классикалық тележарнамалар.

Ерте және жеке өмір

Фриберг Стэнли Фриберг 1926 жылғы 7 тамызда Калифорния штатының Пасадена қаласында дүниеге келді. Ол 1945 жылдан 1947 жылға дейін АҚШ армиясына таңдалып алынды, онда Калифорния штатының Пасадена қаласындағы МакКорнак әскери госпиталіндегі медициналық корпустың арнайы қызметінде қызмет етті. Фребергтің шығармалары оның нәзік сезімталдығын (қатал сатира мен пародияны жиі қолданғанына қарамастан) және CBS радиосында Джек Беннидің орнын басып алғанда алкоголь және темекі өндірушілерді демеушілер ретінде қабылдаудан бас тартуын көрсетеді. Фребергтің Rusty Pipes-ке түсіндіргеніндей:
1957 жылы Джек Беннидің орнына келгеннен кейін, олар мені шоудағы жарнамалар арқылы таныстыра алмады. Яғни, мен әр үш минут сайын жарнама сөйлеуге тиіс едім. Сонда мен: "Жоқ, қажет емес. Мен Бени сияқты бір демеушіні қаламын", мысалы, American Tobacco немесе State Farm Insurance компаниясын, бірақ мен олардың мені American Tobacco компаниясына сатуына рұқсат бермедім. Мен оларды ешбір темекі компаниясына сатуға жол бермедім. Фребергтің бірінші әйелі Донна 2000 жылы қайтыс болды. Осы некеден Донна Джин және Донаван есімді екі баласы болды. 2001 жылы Бетти Хантерге үйленді.

Анимация

Фреберг өзінің мансабын 1943 жылы Клиффи Стоунның радио шоуында пародист ретінде бастады. Фреберг Альгамбра орта мектебін бітіргеннен кейін анимациядағы дауыс актері ретінде жұмысқа орналасты. Ол 1944 жылы Warner Brothers студиясына автобусқа мініп, жүргізушіден "Голливудта" түсіруін сұрап келді. Ол өзінің "Күлгенде ғана ауырады" атты автобиографиясында айтқандай, ол автобустан түсіп, "талант агенттігі" деген жазулы бір белгіні көреді. Ол ішке кіріп, агенттер оған Warner Brothers мультфильмдеріне кастингке қатысуға көмектеседі, сол арқылы ол дереу жұмысқа қабылданады. Осылайша Фребергтің 70 жылдан астам созылған, өмірінің соңына дейін жалғасқан ойын-сауық саласындағы кәсіби мансабы басталады. Оның алғашқы танымал мультфильмдегі дауыстық жұмысы Warner Brothers мультфильмі "For He's a Jolly Good Fala" болды, ол жазылып бірақ түсірілмеді (президент Франклин Д. Рузвельттің қазасына байланысты), содан кейін 1946 жылы "Roughly Squeaking" мультфильмінде Берти рөлінде; ал 1947 жылы ол Боб Клампетттың Republic Pictures үшін салған "It's a Grand Old Nag" (Charlie Horse), "The Goofy Gophers" (Tosh) және "One Meat Brawl" (Гровер Граундхог және Уолтер Винчелл) мультфильмдерінде естіледі. Фреберг Junyer Bear кейіпкеріне дауыс берді, бірақ бұл рөлді алғашқыда актер Кент Роджерс "Bugs Bunny and the Three Bears" (1944) мультфильмінде жасаған. Роджерс Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқаннан кейін Фреберг Чак Джонстың "Looney Tunes" мультфильмі "What's Brewin', Bruin?" (1948) мультфильмінде Джуниер Медведя рөлін иеленеді. Бұл Джонстың "Үш аю" нұсқасы болды. Warner Bros студиясында ол көбінесе Мел Бланкпен бірге жұмыс істейтін, олар Hubie және Bertie егеуқырлары, Goofy Gophers Mac және Tosh, Spike the Bulldog және Chester the Terrier сияқты жұптарды сомдайтын. 1950 жылы ол Фриз Фреленгтің "Foxy by Proxy" мультфильміндегі "Думб Дог" рөлінде ойнады, онда түлкі костюмін киген Багс Баннимен кездеседі. Ол 1952 жылғы "Rabbit's Kin" мультфильмінде Пит Пуманың дауысын берді, онда ол Франк Фонтейннің ертедегі кейіпкерін пародиралады (кейін ол Фонтейннің "Crazy Guggenheim" кейіпкеріне айналды). Фребергтің Walt Disney Productions үшін дауыс актері ретіндегі жұмысына "Леди және жолбарыс" (1955) мультфильміндегі Мистер Бивер рөлі кірді, сондай-ақ ол "Susie the Little Blue Coupe" және "Lambert the Sheepish Lion" мультфильмдерінде дауыс берді. Ол "Three Little Bops" (1957) мультфильміндегі барлық кейіпкерлерге дауыс беріп, атаулық әнді орындағаны үшін экранда көрсетілді. Фребергтің Пит Пуманың интерпретациясы Даус Батлердің "Mouse and Garden" (1960) қысқа фильмінде Сильвестрмен бірге жүретін қызғылт түсті мысық Сэмнің дауысына негіз болды, бұл фильм "Оскар" сыйлығына ұсынылған. Ол 2000 жылы "Little Go Beep" қысқа фильмінде Уайл Э. Койоттың әкесі Кейдж Э. Койоттың дауысын берді.

Фильмдер

Фреберг Диснейдің "Әлістің ғажайып елінде" фильмінде "Джаббервокке ескере тұрыңыз" әнінде Джаббервок рөлін Ритмейрлер мен Доус Батлермен бірге орындауға шақырылды. Дон Рей мен Джин де Пол жазған ән Льюис Кэрроллдің "Көзіне айна арқылы" кітабынан алынған "Jabberwocky" өлеңінің музыкалық нұсқасы болды. Ән фильмнің соңғы нұсқасына енбеді, бірақ 2004 және 2010 жылғы фильмнің DVD шығарылымдарына демо жазбасы қосылды. Фреберг 1951 жылғы "Callaway Went Thataway" комедиясында кинодағы дебютін жасады. Бұл комедия Батыс жұлдыздарының таңдаулы саудасын пародизациялайды (көрінетіндей, Hopalong Cassidy телехикаясының табысына шабыттандырылған). Фреберг 1954 жылғы "Geraldine" фильмінде Мала Пауэрспен бірге жылап тұратын әнші Билли Вебер рөлін ойнады, бұл оған вокалист Джонни Рейге жасаған сатирасын қайталауға мүмкіндік берді (төменде қараңыз). 1963 жылғы "Бұл - ақылсыз, ақылсыз, ақылсыз, ақылсыз әлем" фильмінде Фреберг сөйлемейтін шериф орынбасары рөлінде пайда болды және диспетчердің дауысын сомдады. Көпшілік пікірге қарамастан, Джордж Лукас 1977 жылғы "Жұлдызды соғыстар" фильмінде C-3PO кейіпкерінің дауысын іріктеу үшін Фребергті, Мел Бланкты емес шақырды. Ол және тағы басқалар рөлге үміткер болғаннан кейін, Фреберг Лукасқа мим актері Энтони Дэниелстің дауысын пайдалануды ұсынды.

Ерте шығарылғандар

Фреберг Capitol Records өзінің сөйлеу бөлімін құрғанда тартқан таланттардың бірі болды. Ол 1951 жылдың 10 ақпанында жұмысын бастап, танымал мәдениет туралы сатирикалық жазбалар жасады. Оның ең әйгілі туындыларының бірі – «Джон мен Марша», операның пародиасы, онда бас кейіпкерлер (екеуін де Фреберг ойнады) бір-бірінің есімдерін ғана қайталап, көңіл күйлеріне сай интонациялар қолданды. Кейбір радиостанциялар «Джон мен Маршаны» ойнаудан бас тартты, оны екі нағыз адам арасындағы романтикалық әңгіме деп қате түсінді. 1954 жылы ол педальді сталь-гитарада ойнайтын Speedy West-тің көмегімен 1953 жылғы Ферлин Хаскидің хит-әні «A Dear John Letter»-ді «A Dear John and Marsha Letter» (Capitol 2677) деп сатиралады. Вест Хаскидің хит-жазбасында да ойнаған болатын. 1955 жылы жазылған «The Night Before Christmas» / «Nuttin' for Christmas» әні бүгінгі күнге дейін культтік классика болып саналады. Фреберг өңдеген тағы бір хит – Джонни Рейдің жылаулы «Cry» әні, оны Фреберг «Try» деп өңдеп, Рейдің актерлық дауыс беру стилін күшейтті. Джонни Рей Фребергтің 1952 жылғы пародиасының сәттілігі өзінің пластинкасының сатылымын және эфирде ойналуын арттыратынын түсінгенше ашуланды. Фреберг бұл пародияға басқаларына қарағанда көбірек ашулы пікірлер келгенін айтты. «I've Got You Under My Skin» (1951) әнінен кейін ол «Sh Boom» (1954) сияқты танымал музыкалық сатиралармен жұмысын жалғастырды, бұл The Chords тобы жазған әннің пародиасы болды. Әннің соңында ол «СТЕЛЛА!» деп айқайлайды, бұл «Жұмысқа деген құштарлық» фильміндегі Марлон Брандоның рөлін еске түсіреді. B жағы – 1955 жылы Sam and Friends телешоуында көрсетілген Эрта Китттің «C'est si bon» әнінің пародиасы. Басқа әндердің ішінде «The Yellow Rose of Texas» (1955) бар. Foray-мен бірлесіп, ол Морей Бернштейннің 1956 жылғы «Брайди Мерфиді іздеу» кітабының пародиасы, өткен өмірге гипноздық регрессия туралы кітап және алғашқы гипноз сессиясының LP-сі – «The Quest for Bridey Hammerschlaugen» әнін жазды.

"Ұлы жалған" және "Бананалық қайық әндері"

Фреберг 1956 жылы "The Great Pretender" пародиясында битник музыкант тақырыбын қолданды, бұл The Platters-тің хиті, Рей (жоғарыда қараңыз) және Белафонте мен Велк (қоласында қараңыз) сияқты, олар да риза болмады. Сол кезде музыкалық стандарттарды сақтап қалуға үміттенген кезде, күлкілі нәрселерді мазақтау әбден рұқсат етілетін болды, өйткені Фреберг Преслиді пародиялай отырып, ойлаған. Фребергтің пародиясындағы пианист, Эррол Гарнер мен Джордж Ширингтің құрметіне ие, бір аккордтық сүйемелдеуді ойнауға қарсы көтеріліп, "Мен бұл "клинк клинк клинк джазды" ойнамаймын!" деп жауап береді. Бірақ Фреберг пианисттің The Platters стиліне берік тұрғанына қатаң қарсылық білдіреді: "Сен 'клинк клинк клинк джаз' ойнайсың, әйтпесе бүгін саған ақы төленбейді!" Пианист біршама жеңілдеді. Пианист тіпті Ширингтің "Lullaby of Birdland" классикалық шығармасының алғашқы алты нотасын келтіріп, әнге қайта оралады. Әннің соңында пианисттің ырғақты ұнатуы, оның ырғақты жылдамдатуы, әншінің ырғақты ұстап тұруын сұрауына қарамастан, оны бақылаусыз жылдамдату ырғағына кіргеннен кейін ғана аяқталады; әнші студиядан қашуға мәжбүр. Фребергтің "Banana Boat (Day O)" (1957) - Гарри Белафонттың "Banana Boat Song" әнінің танымал жаздыруын сатиралық түрде жасады. Фребергтің нұсқасында, бас әнші залды жүгіріп өтіп, "Day O!" дыбысын басу үшін есікті жауып тастауға мәжбүр болады. Себебі, Лидстің дауысы берілген битник бонгоның барабаншысы: "Бұл тым қатты, адам. Бұл тым қатты!" "Күрең бананның әдемі бушағы / Өлімге әкелетін қара тарантуланы жасырыңыз" деген өлеңге келгенде, домбырашы: "Мен жәндіктерді қазбаймын!" деп наразылық білдіреді. Бұл ән "Tele Vee Shun" - телевизияның оның отбасына не істегеніне қарсы ән, ол тринидадтық акцентпен айтылып, калипсо әуеніне келтірілген. Фреберг әнді алғаш рет 1952 жылы жазды, бірақ 1957 жылғы нұсқасы ең танымал, ол Элвис Преслиді бір тармақта: "Мен Элвис Преслиді қосып, қызым айқайлайды. / Оның жүйке бұзылуының себебі оларда деп қорқамын. / Неге ол соққыға шапшаңдап шапшаңдап барады деп ойланам. Бала кезінде оның велосипедінің тұтқасы бос болған шығар". Фребергтің музыкалық пародиялары оның тәжірибелі биг-бенд музыканты және джаз аранжировщигі Билли Мэймен және оның Capitol Records продюсері Кен Нельсонмен бірлесіп жасаған өнімдері болды. 1957 жылдың соңында, теледидардағы "шампан музыкасы" шебері Лоуренс Велктің ABC телешоуы бүкіл елде танымалдыққа ие болған кезде, Фреберг "Wun'erful, Wun'erful! (Бірінші және екінші беттер)" шоудың еркін мазақтау, Велктің тұншықтығы, жүгері шашы және Велктің кейбір жанкүйерлерінің күмәнді музыкалық шеберлігі. Welk дыбысын адал қайталау үшін Мей және Голливудтың ең үздік студиялық музыканттары мен вокалистерінің кейбірі Welk-тің тікелей эфирдегі стилін клондауға тырысты, мұқият нашар ноталар мен дұрыс емес белгілерді енгізді. Билли Либер, бірінші дәрежелі аккордеоншы, Велктің аккордеонды орындауын көшірді. Парадияда оркестр бұзылған көпіршік машинасымен шашылып, бүкіл Арагон балды залы теңізге ұшып кетеді. Фребергпен кездескенде Велк "Wunnerful, Wunnerful!" деп айтқандығын жоққа шығарды және оркестрді құтқаруды өтінген соң, аяғына қарсылық білдірді. Бірақ бұл сөз тіркесін жоққа шығарғанына қарамастан, Велк оны өзінің автобиографиясының тақырыбы етіп қойды (Прентис Холл, 1971), және ол өзінің нақты себептерін ешқашан жария етпеді. Велк шоусының тұрақты қонақтары арасында "Шампан ханым" Элис Лон болды, ол "Элис Лин" болды, Ларри Хупер "Ларри Лупер" болды, кернейші жаңалық әншісі Рокки Роквелл "Стони Стоундуэлл" болды және Леннон бауырлары "Лимон бауырлары" болды. Фреберг эскиздің ұзын нұсқасын 1957 жылы 11 тамыздағы The Stan Freberg Show эпизодында орындаған.

Саяси сатира

Фреберг сол кездегі саяси мәселелерді де қоздырды. Оның радио шоуындағы ұзақпарлық сахналық қойылым АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қақтығыстың шиеленісін бейнеледі, оны Лос-Ворасес қаласындағы (испан тілінде "Ашкөздер" – Лас-Вегастың жасырын бейнесі) екі казино – Эль-Содом мен Ранчо Гоморра арасындағы күшейе түсетін жарнамалық шайқас ретінде көрсетті. Сахналық қойылым ең қызықты туристік орын – сутегі бомбасымен аяқталады, ол Лос-Ворасесті кең, шөлге айналдырады. Телеарнаның талабымен Фреберг сутегі бомбасына сілтеме жасауды алып тастауға мәжбүр болды, оның орнына екі қаланы жер сілкінісі жойды. Кейіннен Capitol Records-та жарық көрген "Incident at Los Voraces" нұсқасында бастапқы соңы сақталған. Фреберг "Көкшапан" ертегісінде "Тергеуден қашу үшін тек түсі өзгертілді" деген жол арқылы Маккартизмді әжуалады. Кейін ол сенатор Джозеф Маккартиді "Нұсқау" (оның жиі айтқан қарсылығынан алынған) арқылы тікелей пародиялады. Тергеуге түскен "күдікті" – балалар өлеңінен шыққан "Қара қой" еді. (Батлер: "Мен лейнмен рифма жасауға тырысқан кез келген адамға күдікпен қараймын.") Capitol Records-тың заң бөлімі қатты алаңдады. Фреберг бөлім басшысы Роберт Карппен әңгімелесуге шақырылғанын және ол ең болмаса Маккартидің назарын аударуы мүмкін кез келген ұйымға мүше болған ба екендігін сұрағанын айтады. Ол: "Мен Американың Кішкентай жетім Энни жанкүйерлер клубының" мүшесімін және ұзақ уақыттан бері солай болып келемін" деп жауап берді, бұл сөздерді естіген директор әксіл қалды. Директор: "Жоқ, бұл маңызды, бұл қызық емес, Фреберг. Әзілдеме!" Соңында пародияның жұмсақ нұсқасы эфирге шықты.

Дау

Капитолий екі рет Фребергтің жазбаларын шығарудан бас тартты. "That's Right, Arthur" – 1950-жылдардағы радио/телевизия тұлғасы Артур Годфридің әжуалы пародиасы, ол өзінің "кішкентай Годфрилер" деп аталатын артистерінен үздіксіз құлшыныс күткен. Диалог Фребергтің "Годфри" монологын қамтиды, онда Батлер Годфри хабаршысы Тони Марвинге еліктеп, Годфридің сөздері арасында қайта-қайта "Бұл дұрыс, Артур!" деп сөз қосты. Капитолий Годфри заңдық шараларға баратынынан қорқып, Фребергтің жазбасының көшірмесін Годфридің заң бөліміне рұқсат алу үшін жіберді, бірақ рұқсат берілмеді. Капитолий Эд Салливанның "The Toast of the Town" бағдарламасының пародиасы "Most of the Town" жазбасын да ұқсас жағдайларда қабылдамады. Екі жазба да ақырында Rhino Records шығарған Фребергтің ретроспективалық жинағында жарық көрді. Фреберг өзінің шоуы тоқтағаннан кейін де жарнама индустриясын сынап, 1958 жылы "Green Chri$tma$" әнін жазды, бұл мерекелердің коммерциялық қанағатқа толуын қатты айыптады, онда Батлер "Біз кімнің туған күнін тойлап жатырмыз" екенін еске түсіруді үміттенеді. Сатира "Jingle Bells" әнімен аяқталды, соңынан касса аппаратының дыбыстары естілді. Алғашқы нұсқасы 1958 жылы шыққанда сәл ұзақ болған, бірақ кейінгі жылдары Капитолий толық жазбаны қайта шығармады. Фреберг "Dragnet" тақырыбын "Yulenet" (немесе "Christmas Dragnet") арқылы қайта қарады, онда қатал детектив "Grudge" есімді кейіпкерге Санта-Клаус шын екенін көндіреді (сондай-ақ Колумб, Кливленд, Цинциннати және Пасха қояны да бар, бірақ Грудж әлі де Толедо туралы шешімін бермеген). Батлер жазбада бірнеше дауыс береді.

Теледидар

1949 жылдан бастап Фреберг пен Батлер Боб Клампеттің үш рет Эмми сыйлығына ие болған (1950, 1951, 1953) "Бейниге уақыт" қуыршақ сериалының дауыстарын жазып, қуыршақтарды ойнатты. Бұл бағдарлама Лос-Анджелестегі KTLA телеарнасында тікелей эфирде көрсетілді және Paramount Television Network арқылы Kinescope жүйесімен бүкіл елге таратылды. Бұл пионерлік балалар телешоуы зор даңққа ие болды. Оның жанкүйерлерінің арасында Альберт Эйнштейн де болды, ол бірде маңызды конференцияны тоқтатып, "Кешіріңіздер, джентльмендер. Бейниге уақыт келді" деп хабарлаған екен. Фреберг "The Ed Sullivan Show" және басқа да телешоуларда, әдетте ғарыштан келген қуыршағы – Орвилл Ай адамымен бірге қонақ ретінде пайда болды. Ол Орвилдің ұшатын табағының астынан иесінің қолымен қуыршақтың қозғалысын басқарып, Орвилдің сөздерін айтқанда камерадан жалтаратын. Фребергтің жеке ABC арнайы бағдарламасы – "Стэн Фреберг таныстырады: Chun King Chow Mein сағаты: Қытай жаңа жылына арналған шара" (4 ақпан, 1962 жыл) болды, бірақ ол кешкі ток-шоуларда қонақ ретінде көбірек күлдірді. Фребергтің шоуынан алынған бір бөлім 1960 жылдары Ұлыбританиядағы Offshore Radio-да жиі қолданылды: "Сіз бізді теледидарыңызда таба алмайсыз". Оның телеэкрандағы басқа да рөлдері: "The Monkees" (1966) және "The Girl from U.N.C.L.E." (1967). "Federal Budget Review" – 1982 жылғы (авторлық құқығы 1980 жыл) PBS телеарнасының федералды үкіметті пародизациялайтын арнайы бағдарламасы. 1996 жылы ол "Roseanne" сериалында Мистер Паркин рөлін сомдады, ал Фреберг пен оның ұлы 1997 жылы қысқа ғана өмір сүрген "Weird Al Show"-да рөлдер атқарды.

Кейінгі жұмыстар

Комедиялық жазбалары мен теледидардағы жетістігінен кейін Фребергті әртүрлі шараларға қонақ ретінде жиі шақыратын, мысалы, 1978 жылғы Ғылыми-фантастикалық фильмдер марапаттау кешіндегі оның скетчі, онда ол тағы да өз НЛО-сындағы Орвиллге тікелей серіктес болды. Ол әуе кемесінің соңында неліктен тесік бар екенін білгісі келіп сұрайды, ал оған: «Содан батпақ газы шығады» делінеді. «Күлгенде ғана ауырады» атты автобиографиясында Фреберг өмірінің және мансабының басындағы көптеген оқиғаларды, соның ішінде Милтон Берл, Фрэнк Синатра және Эд Салливан сияқты шоу-бизнес жұлдыздарымен кездесулерін, сондай-ақ өзінің материалдарын эфирге шығару үшін күрескенін еске алады. 1990 жылдардың ортасында KNX (AM) радиосындағы қысқаша скетчтерді «Фреберг сөйлейді!» деп бастап жазды. Бір скетчте Фреберг Билл Клинтонның инаугурациясында музыка тобының «Inhale to the Chief» әнін орындағанын айтты. Ол «Гарфилд Шоу» телехикаясында бірнеше рет доктор Уипплдің дауысын берді, ал «Таз Мания» эпизодында студия төрағасы рөлінде ойнады. Фреберг 1995 жылы Ұлттық радионың Даңқ залына енгізілді. 1995 жылдан 2006 жылдың 6 қазанына дейін Фреберг «When Radio Was» атты винтажды радиошоулар антологиясын жүргізді. 1996 жылы шыққан Rhino CD-сі «The United States of America Volume 1 (The Early Years)» және «Volume 2 (The Middle Years)» үшінші томның шығуы мүмкін екенін көрсетті (бірақ ол ешқашан шыққан жоқ). Бұл жинаққа жазылған, бірақ пластинкаға сыймаған материалдар да кірді. Ол «Weird Al» Yankovic-тің «The Weird Al Show» бағдарламасында J. B. Toppersmith кейіпкері мен Папа Були қуыршағының дауысын сомдады. Янкович Фребергті өзінің ең үлкен ықпалының бірі деп мойындады. Фреберг «Looney Tunes Golden Collection» көп томдық DVD жинағының қосымша бөлімдеріндегі комментаторлардың бірі және 1-томдағы «Irreverent Imagination» деректі фильмін баяндады. Фреберг «Стюарт Литтл» фильміндегі қайық жарысының дикторы болды, ал 2008 жылы «Доктор Флойдтың радио оқиғаларында» Шерлок Холмс рөлінде ойнады. 2008 жылдан бастап Фреберг «Гарфилд Шоу» телехикаясында доктор Уиппл және Флуффикинс сияқты көптеген кейіпкерлерге дауыс берді. Ол 2014 жылы «Rodent Rebellion» эпизодындағы Моль рөліндегі соңғы дауыстық жұмысын жасады.

Өлім

Фреберг 2015 жылдың 7 сәуірінде 88 жасында Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы UCLA Медициналық орталығында пневмониядан қайтыс болды.