Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лацио аймағындағы көл, Италия
Lake in Lazio Region, Italy
Браччано көлі – Италияның Лацио аймағында, Римнің солтүстік-батысында орналасқан жанартаулық текті көл. Бұл аймақтағы екінші үлкен көл (тек Болсена көлінен кіші) және Италияның маңызды көлдерінің бірі. Оның периметрі шамамен дөңгелек пішіндес. Көлге жауын-шашыннан, жер асты суларынан және буланатын ылғалдан су толады, ал шығысы – Арроне өзені арқылы. Көлдің пайда болуы 600 000 – 40 000 жыл бұрынғы қарқынды жанартаулық және тектоникалық белсенділікке байланысты, нәтижесінде Сабатино аймағында көптеген кішкентай жанартаулар пайда болды. Негізгі магмалық камера қазіргі Браччано көлінің астында орналасқан. Оның құлауы қазір көлдің орналасқан жерін құрады, бірақ бұл кратерлік көл емес. Көлдің маңында және жақын аймақта (Мартигнано, Баккано, Сакрофано) әлі де шағын кратерлер мен кальдераларды көруге болады. Көлдің жағасында Браччано, Ангильяра Сабазия және Тревиньяно Романо қалалары орналасқан. Көл – маңызды туристік орталық. Рим қаласын ауыз сумен қамтамасыз ететін маңызды су қоймасы болғандықтан, 1986 жылдан бері судың ластануын болдырмау үшін қатаң бақылауда ұсталып келеді. Моторлы қайықтарды пайдалануға қатаң тыйым салынған (бірнеше кәсіби балықшылар мен мемлекеттік органдарға рұқсат берілген), сондай-ақ су сапасын сақтау үшін барлық жақын қалаларда орталықтандырылған кәріз жүйесі салынған, бұл Браччаноны Италиядағы ең таза көлдердің біріне айналдырды. Моторлы көліктердің болмауы желкендесу, каноэ және жүзу спортын дамытуға мүмкіндік береді. Соңғы жылдары көл мен оның айналасы Parco Regionale del complesso lacuale di Bracciano Martignano аймақтық паркі құрылу арқылы қосымша қорғауға алынды. Көлдің үстіндегі төбелерден су Аква Траяна арқылы Римге тасымалданды, ол 109 жылы пайдалануға берілді. Су құбыры 17 ғасырдың басында Папа Павел V-тің бұйрығымен қалпына келтіріліп, Римнің Трастевере ауданына және (Понте Систо арқылы) Регола аймағына су жеткізілді.
Lake Bracciano is a lake of volcanic origin in the Italian region of Lazio, northwest of Rome. It is the second largest lake in the region (second only to Lake Bolsena) and one of the major lakes of Italy. It has a circular perimeter of approximately Its inflow is from precipitation runoff and percolation, and from underground springs, and its outflow is the Arrone. The lake owes its origin to intense volcanic and tectonic activity from 600,000 to 40,000 years ago, which created many small volcanoes in the Sabatino territory. The main magma chamber was situated under the present lake of Bracciano. Its collapse created the depressed area now occupied by the lake, which is not a crater lake. Some small craters and calderas are still recognisable around the lake and in the immediate vicinity (Martignano, Baccano, Sacrofano). Three towns border the lake, Bracciano, Anguillara Sabazia and Trevignano Romano. The lake is an important tourist attraction. As it serves as a drinking water reservoir for the city of Rome, it has been under control since 1986 in order to avoid pollution of its waters. The use of motorboats is strictly forbidden (exceptions being made for a few professional fishermen and the authorities), and a centralised sewer system has been built for all the bordering towns in order to avoid any spoiling of the water quality, making Bracciano one of the cleanest lakes in Italy. The absence of motorized navigation favours sailing, canoeing and swimming. In the last few years, the lake and its surroundings have been brought under further protection by the creation of a regional park, the Parco Regionale del complesso lacuale di Bracciano Martignano. Water from the hills above the lake was transported to Rome by the Aqua Traiana, dedicated in 109 CE. The aqueduct was restored in the early 17th century by Pope Paul V, taking water to the Trastevere area of Rome and (via the Ponte Sisto) to the Rione of Regola.
Ла Мармотта неолиттік қонысы
Ла Мармоттада, Ангиллара Сабазия ауылынан бірнеше жүз метр қашықтықта, б.з.д. 5700 жылға дейін соққан ерте неолит кезеңіне жататын көл жағалауындағы елді мекеннің қалдықтары табылды. Бұл жұмыстарды Римдегі Пигорини ұлттық тарих және этнография мұражайының директоры Мария Антониетта Фугаццола Дельпино және Италия тарих және прототарихи институтының президенті басқарды. Көлдің тотыққан шөгінділерінің арқасында жер астына екі метрден астам тереңдікке қадалған қалың емен қасиеттері сақталған; дендрохронология осы елді мекеннің мерзімін өте дәл анықтайды, себебі жергілікті ағаш сақиналарының тізбегі жақсы зерттелген. Фугаццола Дельпино Ла Мармоттада тапқан ең көне тірек б.з.д. 5690 жылға жатады, бірақ оның пікірінше, ағымдағы жұмыстар елді мекеннің одан шамамен бір ғасыр бұрын пайда болғанын көрсетеді. Оның елді мекеннің қашан құлағанын білуіне көзі жеткен: б.з.д. 5230 жылдың он жылдығының ішінде. "Б.з.д. VI мыңжылдықтан бастап климат ылғалдануымен Браччано көлінің су деңгейі 8 метрден астам көтерілді, сондықтан неолиттік көл жағалауындағы елді мекеннің қираған қалдықтары қазір жағалауға жақын лайлы түбінде жатыр" (Делпино 2002). Мармотталықтардың алыс жерден келгендігіне ең сенімді дәлел – олардың дамыған мәдениеті, мүмкін, бастапқыда Арон өзенімен Браччано көліне дейін келген. Фугаццола Дельпиноның сөзіне сәйкес, Ла Мармоттаға қоныстанғанға дейін Браччано көлінің аймағында аңшы-жинаушылардан басқа ешқандай іздер болған жоқ. Елді мекенді салғандардың бастапқыда үй жануарлары мен өсімдіктері, керамикалық ыдыстар, жылтыратылған тас құралдары бар толық "неолиттік жиынтығы" болды – олар осы барлық заттарды қайықтарынан түсіргендей. Олар қой мен ешкі өсірді, шошқа мен сиыр, екі ит тұқымын әкелді, түрлі дақылдарды – бидай мен арпаны – екті және орманнан басқаларын жинады. "Оларда барлығы болды", – дейді Фугаццола. – "Олар дәнді дақылдар, көкөністер, сондай-ақ көптеген жемістер – алма, өрік, раушан, шілтесін жеді". Олар зығырдан зығыр матасын жасау үшін өсірді. Олар есіктің гүлдерін де екті". Олардың қайықтарының бірі табылған. Чех археологтары кеменің көшірмесін жасап, оның теңізге лайықтылығын тексеру үшін 805 шақырымға Жерорта теңізінің жағалауымен жүзіп өтті.
At La Marmotta, a few hundred meters outside the village of Anguillara Sabazia, remains of an Early Neolithic lakeshore village, datable 5700 BC have been found, in works overseen by Maria Antonietta Fugazzola Delpino, director of the Pigorini National Museum of Prehistory and Ethnography in Rome, and president of the Italian Institute of Prehistory and Protohistory. Thick oak pilings driven more than two meters into the subsoil have survived, thanks to anoxic lake bottom sediments; dendrochronology dates the settlement very accurately, for local tree ring sequences have already been thoroughly established. The oldest post Fugazzola Delpino has discovered at La Marmotta dates from around 5,690 BC, but she thinks ongoing work may yet reveal the village to have been born a century or so earlier. She is more certain of when it died: within a decade or so of 5230 BC. "Since the sixth millennium BC, as the climate has grown wetter, the water level in Lake Bracciano has risen more than 25 feet (8 m), and so the ruins of the Neolithic lakeshore village are now buried in bottom mud offshore" (Delpino 2002). The strongest evidence that the Marmottans came from far away, probably originally making their way along the Arrone to its source in Lake Bracciano, is simply that their culture was advanced. In the region around Lake Bracciano, according to Fugazzola Delpino, there is no sign of any but hunter gatherers before the settlement was built at La Marmotta. The builders of the village had at their disposal, from the start, the entire "Neolithic package": domesticated animals and plants, ceramic pots, polished stone tools, just as though they had unloaded all those things from their boats. They kept sheep and goats; they brought pigs and cows with them too, and two breeds of dog, and they planted a wide variety of crops— wheat and barley — and collected others in the woods. "They had everything", says Fugazzola, "They ate grains, vegetables, and also lots of fruit – apples, plums, raspberries, strawberries" Especially in winter they supplemented their diet with acorns, which they stored in large ceramic jars. They cultivated flax to make linen. They planted opium poppies" One of their boats has been recovered. A team of Czech archaeologists built a copy of the boat and sailed it 500 mile (805 km) along the Mediterranean coast to test its seaworthiness.
Рим дәуірі
Көлдің айналасындағы аймақ әрқашан сирек мекенделген, бірақ Республиканың соңына қарай көптеген жағалау виллалары салынды. Римнің бай патрицистерін мол құнарлы вулкандық топырақ, әдемі орта және көріністер тартып, әсем вилла рустика салуға ынталандырды. Олардың арасында Викареллодағы Домициан вилласы, термальды спасымен, ең көрнекті мысал болды. Дегенмен, біздің заманымыздың 1-ші ғасырының ортасында қоршаған ортаға қатысты апат болды; көлдің су деңгейі көтеріліп, жағалауды және көптеген виллаларды көбінесе толығымен су басты.
The area around the lake was always sparsely populated, but by the late Republic many waterfront villas had been built. The rich volcanic soil and the beautiful environment and views attracted rich patricians from Rome to build elaborate villae rusticae. Among these, Domitian's villa with thermal spa at Vicarello was the ultimate example. However around the mid 1st century AD an environmental disaster occurred; the lake's water level rose, flooding the shore and many of the villas there more or less permanently.
Аңыздар
Бастапқыда көл "Сабатин көлі" деп аталды, себебі ол көршілес Сабатин тауларымен және аймақтағы ежелгі жанартау жүйесімен байланысты болды. Бұл жерде бір кезде "Сабата" деген гүлденген қала орналасқан деп есептеледі. 16-17 ғасырлар аралығында неміс тарихшысы және географы "Италия Антиква" еңбегінде көлдің тыныш суларында кейде су астындағы мүсіндер мен ғимараттардың шектері көрінетінін жазды. Аңыз бойынша, Сабата өркендеген қала болған, алайда оның тұрғындары моральдық принциптерден тайып кеткен. Оған жауап ретінде бір құдай қалаға қиратушы апат жіберіп, тек бір адал қызды ғана құтқарды. Оған құдай қашып кетуді және артына қарауды тоқтатуды бұйырды. Кейіннен Әулие Мария дель Рипосо шіркеуі салынған жерде демалып, әйел ақырында Сабатаға қарай бұрылып қарады. Бірақ қаланың орнында орасан зор көлді көрді, ол Сабатин көлі немесе Браччано көлі (Lago di Bracciano) деп аталды.
The lake was originally known as "Lake Sabatine," named after the adjacent Sabatine Mountains and the ancient volcanic system in the area. It is believed that a prosperous city called "Sabate" once stood nearby. In the period between the 16th and 17th centuries, a German historian and geographer documented in "Italia Antiqua" that the lake's calm waters occasionally revealed the submerged outlines of statues and edifices. Legend has it that Sabate was a flourishing city whose residents, however, strayed from ethical principles. In response, a deity unleashed a devastating catastrophe that obliterated the city, sparing only a virtuous young woman. She was instructed by the deity to flee and not look back. Pausing to rest where the small church of St. Maria del Riposo would later be built, the woman eventually glanced back towards Sabate. However, in place of the city, she saw a vast lake, which came to be known as Lake Sabatine or Lago di Bracciano (Lake Bracciano.)