Кіріспе
Ежелгі Римдегі дін қызметкері Фламен (көпше түрі – фламиндер) – Рим республикасы кезінде ресми культтері бар он бес құдайдың біріне бекітілген ежелгі Рим дінінің дін қызметкері. Олардың ең маңыздысы – Римнің маңызды құдайлары Юпитер, Марс және Квиринге қызмет еткен үш фламин майор (немесе «бас дін қызметкері»). Қалған он екісі фламин минорлар («кіші дін қызметкерлері») болды. Олардың екеуі қазір аттары белгісіз құдайларға қызмет еткен; ал қалғандары туралы тек аттары ғана белгілі құдайлар бар. Империя дәуірінде, қасиетті императорға табынудың да фламени болды. Он бес республикалық фламендер Понтификат коллегиясының мүшелері болды, олар мемлекеттік демеушіліктегі дінді басқарды. Фламен лауазымы бос болған жағдайда, Понтификат коллегиясы уақытша алмастырушы ретінде тағайындалуы мүмкін, бірақ фламин майорлардың бірі – Фламен Диалистің орнына тек pontifex maximus келгені белгілі.
A flamen (plural flamines) was a priest of the ancient Roman religion who was assigned to one of fifteen deities with official cults during the Roman Republic. The most important of these were the three flamines maiores (or "major priests"), who served the important Roman gods Jupiter, Mars, and Quirinus. The remaining twelve were the flamines minores ("lesser priests"). Two of the minores served deities whose names are now unknown; among the others are deities about whom little is known other than the name. During the Imperial era, the cult of a deified emperor ([[Glossary of ancient Roman religion#divus) also had a flamen. The fifteen Republican flamens were members of the Pontifical College, who administered state sponsored religion. When the office of flamen was vacant, a [[College of Pontiffs could serve as a temporary replacement, although only the pontifex maximus is known to have substituted for the Flamen Dialis, one of the flamines maiores.
Этимология
Flamen сөзінің этимологиясы әлі де түсініксіз және, мүмкін, шешілмейтін болып қала береді. Бұл термин дәстүрлі түрде прото-герман *blōtaną ("құрбан шалу"; готикалық blotan-мен салыстыр) арқылы, прото-индоевропалық *bʰleh₂d m(e)n (немесе *bʰleh₂g m(e)n) түбірін ұсыну арқылы байланыстырылады, ол бастапқыда "құрбандық" дегенді білдірген болуы мүмкін. Алайда, бұл байланыс әлі де нақты емес, себебі латынша форманың ертедегі flămen, flăd men немесе flăg smen болғанын анықтау мүмкін емес. Дюмезилдің өзі этимологиядағы дыбысталу өзгерістеріне қатысты мәселелер бар екенін және туыс сөздерді қазіргі ғалымдар бірауыздан қабылдамайтындығын атап көрсетеді. Эндрю Сихлер фламеннің Веда терминімен туыс болу мүмкіндігін де мүмкін деп санайды. Ол готикалық blotan және прото-индоевропалық *bʰleh₂d m(e)n арқылы байланыс туралы болжам да осымен тең мүмкін екенін айтады. Фламиндер көптеген тыйымдармен шектелген. Фламен римдік қоғамда қасиетті мәртебеге ие болған, бірақ оны саяси мақсаттарда да пайдалануға болатын. Кейбір адамдарды фламиндер етіп тағайындау арқылы олардың билікке жол жабуына кедергі келтіруге болады. Мысалы, фламиндерге жылқыға отыруға рұқсат етілмеген, сондықтан мұндай адамның әскерге жетекшілік етуі және басқаруы өте қиын болар еді. Осындай мәртебеге ие болған фламиндерге саяси лауазымға түсуге немесе оны атқаруға рұқсат берілмеген. Жаулары немесе қызғаныштары болғандықтан, билік пен саясаттағы олардың өркендеуін тоқтату үшін ғана фламиндер тағайындалған болуы мүмкін. Антикалық кезеңнен кейін "фламен" атауы діни қызметкерлердің барлығына қолданылуы мүмкін.
Тағайындау
Римдіктер фламенді қоғам мен діннің жоғары дәрежесі деп есептеген. Сондықтан, фламен ретінде таңдалуға ниет білдіргендер үшін іріктеу процесі қиын болды. Flamen Dialis жағдайында оларды Pontifex Maximus тағайындады. Pontifical College тарапынан Pontifex Maximus-қа үш үміткер ұсынылды, римдіктердің пікірінше, олар осы лауазымға ең лайықты болған. Pontifex Maximus жаңа Flamen Dialis-ті таңдап қана қоймай, "әрбір үміткердің біліктілігін мұқият тексеріп, оның және оның әйелінің қызмет етуге лайықты екеніне көз жеткізді". Фламен мен оның әйелі таңдалғаннан кейін, олар римдік дәстүр мен рәсімге, captio деп аталатын шараға қатысуға міндетті болды. Бұл рәсімді абыз жүргізді. Абыздың міндеті – құдайлар жаңа фламенді қабылдайтынына көз жеткізу болды. Бұл үшін құдайлардың патшасы Юпитерден бата сұралып, құдайлар халыққа тиісті белгілер беру арқылы жауап қайырды. Бұл шаралар comitia calata ("callate жиналыстары") деп аталды және олар Капитолий төбесінде өткізілді.
Артықшылықтар мен кемшіліктер
Рим қоғамындағы мұндай мәртебе көптеген артықшылықтармен бірге келді, бұл өз кезегінде фламиндерге ерекше билік берді. Заң және қылмыстық соттарда фламендер үлкен құқыққа ие болды. Егер адам қылмыскер деп танылса, ол қылмыскерлерді кешіруге құқылы фламенге жүгінуге болатын. Сонымен қатар, фламеннің тағы да бірнеше артықшылықтары болды. Сирил Бейлидің сөзіне сүйенсек, бұларға мыналар жатады: әкесінің Patria Potestas-ынан (әкелік билігі) босатылуы; toga praetexta кию құқығы; және өз ликторын ұстау, курул креслосында отыру және Сенатта лауазымдық орынға ие болу құқығы. Римді 390 ж.б.д. галлдар тонаған кезде фламиндерге ерекше міндеттер жүктелді. Рим мәдениеті мен тарихын сақтау мақсатында фламиндер және вестальдер сияқты басқа да діни ұйымдар Римнің қасиетті және діни заттарына жауапты болды. Олардың мақсаты – бұл қазыналарды Римнен шығарып, галлдардың қолына тимейтіндей ету еді. Ральф Матизен былай деп жазады: «Олардың қасиетті культі бір адам қалғанша тастап кетілмеуі керек». Фламиндерге көптеген іс-әрекеттер мен рәсімдерге тыйым салынды. Өлім болған жағдайда, фламиндер құрбандық шалу рәсімін орындауға міндетті болды. Дегенмен, одан басқа, өліммен байланысты кез келген нәрсеге тиюге тыйым салынды, осылайша фламен діни міндеттерін орындай алатын болды. Бір ерекше мысал – фламеннің әйелі (латын тілінде flaminica). Оларға «Calcei Morticini» – «табиғи өлімнен өлген жануардың терісінен жасалған аяқ киім» киюге рұхсат етілмеді. Бұл жануарлар діни рәсімге қатыспағандықтан немесе құдайларға құрбандыққа шалынбағандықтан, мұндай аяқ киімдер құдайларға деген құрметсіздік және тазалықсыздық деп есептелді. Фламиндер үшін тағы бір кемшілік – «оларға ашытқы, шикі ет, ешкі, иттің, балдырғанның немесе бұршақтың үстінен өтуге, оларды көруге немесе олар туралы айтуға тыйым салынды», себебі бұл олардың діни амалдарына кедергі келтіруі мүмкін деп саналды. Олардың көпшілігі нашар санитариямен немесе өліммен байланысты болды. Фламиндер құрбандық шалу рәсімдерін орындағанда, шикі етпен байланыстан толығымен қашу мүмкін болмады. Алайда, римдік жазбаларда мұндай оқиғалар туралы мәліметтер жоқ.
Неке
Флемен үйленуі керек еді. Фламен мен оның әйелі, фламиника, патрицийлер болуы тиіс еді, ал олардың ата-аналары ежелгі конфарреация рәсімі арқылы некелесуі керек еді. Бұл тек фламендерге ғана қатысты, себебі олар үйленген кезде оның әйелі оның отбасының бір бөлігіне айналатын. Конфарреация процесі арқылы әйел әкесінің билігінен күйеуінің билігіне өтетін. Бұл әкесінің құқығын күйеуіне берді, ол да діни культтың мүшесіне айналатын. Әйелдің бойжеткен және болашақ фламенмен некеге тұру алдында бұрын үйленбеген болуы қажет еді. Фламен мен оның әйелі бірлесіп қызмет ететін. Егер олардың біреуі қайтыс болса, тірі қалған дін қызметкері лауазымынан бас тартатын. Жесірлікке қалғанды бақытсыздық деп есептеген. Фламен мен фламиника ажыраса алмайтын. Некеден құтылудың жалғыз жолы – өлім, өйткені олар лауазымдарына тағайындалғаннан кейін, олар тағайындалған құдайдың меншігіне айналатын. Бірге басшылық еткендіктен, олар да белгілі бір ритуалдарды бірге орындауға жауапты болды. Кейбір амалдар мен ритуалдар кезінде фламен мен фламиника белгілі бір ережелерді сақтауы керек, мысалы, тазару ритуалдары кезінде сыртқа шығу.
Гәрб
Фламеннің ресми киімі, өте ежелгі деп есептеледі, оған apex деп аталатын бас киім және laena деп аталатын ауыр плащ кіретін. Laena – жиектері бахромаланған, екі қабатты, қалың жүнді плащ, ол фламеннің тоғасының үстінен, мойнына бекітілетін сыммен киілетін. Apex – итеріп киілетін, теріден жасалған бас киім, иегіне баулы, ал үстінде зәйтүн ағашынан жасалған тік қондырғысы бар, ол өрікке ұқсас, ал өріктің табанына жүн тобы қойылған. Бұл фламеннің рәсімдер мен құрбандықтар жасаған кезде киетін дәстүрлі киім болды. Фламендер laena-ны күнделікті киім ретінде кимейтін. Фламендер сондай-ақ calcei деп аталатын арнайы аяқ киім киетін. Фламен киімі мәртебені көрсететін. Мұндай киімді тек фламендер ғана кие алатын. Олар осылайша қарапайым азаматтардан, саясаткерлерден және әскери шенділерден ерекшеленетін. Мұндай костюмді жасау жауапкершілігі фламениканның міндеті болды. Киім қолмен жасалған, ал оның жасалуында secespikta деп аталатын ырымдық пышақ қолданылған. Фламен фламеникансыз қасиетті міндеттерін орындай алмайтын. Құдайларға қызмет ету осы екі адамның – күйеу мен әйелдің бірлескен міндеті болды. Бұл әрбір адамның екіншісіне тәуелділігі бар серіктестік еді. Сондықтан, біреуі қайтыс болса, екіншісі қызметтен кетуге мәжбүр болды, өйткені олар серігін ауыстыруға немесе өздігінен жалғастыруға құқылы емес еді.