Қамыс торғайы (Acrocephalus schoenobaenus) – Еуропа мен Азияда көбейетін, Африкаға қыстайтын, жәндіктермен қоректенетін орташа мөлшердегі құс. Әнді де естисіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қамысты сора (Acrocephalus schoenobaenus) – Acrocephalus туысына жататын Еуропа және Азияда кездесетін кішкентай құс. Оның қоңыр, жолақты арқасы мен қанаттары және анық көрінетін ақ қабағы бар. Қамысты соралар көшпенді, Сахарадан өтіп, Еуропа мен Азиядағы көбею орындарынан Африкаға қыстауға ұшып барады. Еркегінің әні кездейсоқ шалақ сөздерден тұрады және басқа түрлерді еліктеуін де қамти алады. Қамысты сора негізінен жәндіктермен қоректенеді.
The sedge warbler (Acrocephalus schoenobaenus) is an Old World warbler in the genus Acrocephalus. It is a medium sized warbler with a brown, streaked back and wings and a distinct pale supercilium. Sedge warblers are migratory, crossing the Sahara to get from their European and Asian breeding grounds to spend winter in Africa. The male's song is composed of random chattering phrases and can include mimicry of other species. The sedge warbler is mostly insectivorous.
Таксономия
Сейкелі құсқұйрығын швед ғалымы Карл Линней 1758 жылы өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында *Motacilla schoenobaenus* деген екілік атауымен ресми түрде сипаттаған. Қазіргі кезде бұл түр 1811 жылы Иоганн Андреас Науман және оның ұлы Иоганн Фридрих Науман енгізген *Acrocephalus* тұқымдасына жатқызылады. Британ орнитологтары бұл түрді 18-ғасырда ғана еуразиялық қамыс құсынан ажыратты. *Acrocephalus* тұқымдасының атауы ежелгі грек тілінен алынған: *akros* – "ең биік", *kephale* – "бас". Наумандықтар *akros* сөзін "ұштап өткір" деп түсінген болуы мүмкін. *Schoenobaenus* атауы ежелгі грек тілінен – *skhoinos* ("қамыс") және *baino* ("аяқ басып жүру") сөздерінен құралған. Бұл құстың ескі швед тіліндегі *Sävstigare* деген атауының аудармасы. Түр монотипті болып саналады, яғни, ішкі түрлері танылмайды. Оның арқасы мен қанаттары жолақты қоңыр, ал астыңғы жағы ақшыл. Қанаттарына қарағанда қыртысы жылы қоңыр түсті және жолақсыз. Маңдайы жалпақ, басы қара жолақты, мүсізі мықты және сүйір. Бетінде айқын ақшыл қабағы бар. Аяқтары сұрғылт. Еркек және ұрғашы құстардың қауырсындары бірдей, бірақ оларды сыңғырлау үшін ұстағанда, ұрық жапсырмасының немесе клоакалық шығыңқылығының болуымен ажыратуға болады. Жастардың кеудесінде қара дақтар болады. Оларды су құстарымен шатастыру оңай, себебі олардың басында қараңғы жиектеріне қарсы ашық орталық жолағы бар. Ең ескі саз құсы Финляндияда шақталған, оның жасы 10 жыл 1 айды құрады. Көбінесе 2 жыл өмір сүреді. Әлемдік популяциядағы өзгерістер зерттелмеген, бірақ BirdLife International бұл түрдің статусын "қауіпсіз" деп белгілеген. Ол Еуропаның және Батыс және Орталық Азияның көп бөлігінде көбейеді және көшпенді. Көбейгеннен кейін тамақтанып, тамыз және қыркүйек айларында Оңтүстік Еуропа мен Сахара арқылы жылдам көшіп барады. Нигерия мен Угандадағы зерттеулер олардың жыл сайын сол жерлерге қыстауға оралатынын көрсетті. Барлық саз құсы Сахарадан оңтүстікке қарай Африкада қыстайды, батыста Сенегалдан шығыста Эфиопияға дейін, тіпті Оңтүстік Африканың Шығыс Кейп провинциясына және Солтүстік Намибияға дейін. Оңтүстікке қарай көшіп баратын жолдары мен қыстауға арналған жерлері олардың көбейетін жерлерімен сәйкес келеді. Ұлыбритания мен Нидерландыда шақталған құстар кейіннен Иберияның оңтүстік-батысынан Италияға дейін табылады; Швециядан келген құстар Орталық Еуропа мен Италияда кездеседі; ал Финляндиядан келген құстар Солтүстік-шығыс Италия мен Мальтадан шығысқа қарай Эгей аймағына дейін кездеседі. Бұрынғы Кеңес Одағының саз құстары Жерорта теңізінің шығысы мен Таяу Шығыс арқылы көшеді. Африкада қыстау кезінде, сазды жерлердегі сулы батпақтар, папирус, шөп, саз және қамыс сияқты орталар пайдаланылады. Эфиопияда теңіз деңгейінен 1,800–2,400 метр биіктікте кездеседі. Олардың дауысы "шыр" немесе "кер" деп сипатталады, және бұл дыбыстарды қайталап, дабыл ескерту дыбысын құрайды. Англияның Ноттингемшир аймағында жүргізілген зерттеуде, қайтып келген еркектердің үштен бірі бұрынғы көбейген жерінен 50 метр немесе одан да жақын жерде, ал тек 14% 400 метрден артық қашықтықта көбейгенін көрсетті. Еркектер көбінесе көп әйелділікке бейім, және еркектердің бір бөлігі жаңа аумақты иеленгеннен кейін, аналық алғашқы жұмыртқаларын шашқан кезде, олардың мінез-құлқы қайтадан белсенді болады. Егер еркек басқа аналықпен жұптасса, ол әдетте екі ұяны да күтуге қатысады. Егер жұмыртқалар немесе балапандар жойылса, аналық көбінесе еркекті тастап кетеді, ол ән айтуды жалғастырып, басқа аналықпен жұптасады. Жұмыртқалары 18 x 13 мм өлшемде және салмағы 1,6 г болады. Аналық 14 күндей күйімдейді, балапандар жұмыртқадан шығып, әлсіз және жалаңаш болады. Аталық және аналық екеуі де балапандарды күтіп, 13–14 күннен кейін ұшады. Ұядан шыққаннан кейін, жас саз құсы ұшуды үйренгеннен кейін 1-2 апта бойы ата-анасынан тамақ сұрайды.
The sedge warbler was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under the binomial name Motacilla schoenobaenus. The species is now placed in the genus Acrocephalus that was introduced in 1811 by Johann Andreas Naumann and his son Johann Friedrich Naumann. British ornithologists did not distinguish the species from the Eurasian reed warbler until the 18th century. The genus name Acrocephalus is from Ancient Greek akros, "highest", and kephale, "head". It is possible that the Naumanns thought akros meant "sharp pointed". The specific schoenobaenus is from Ancient Greek skhoinos, "reed", and baino, "to tread". It is a translation of the old Swedish name for the bird, Sävstigare. The species is considered to be monotypic: no subspecies are recognised. It has a streaked brown back and wings, and pale underparts. The rump is warm brown and unstreaked, contrasting with the duller wings. The forehead is flattened, the crown is streaked with black, and the bill is strong and pointed. There is a prominent whitish supercilium. The legs are greyish. The plumage of the sexes is identical, although they can be told apart when caught for ringing by the presence of a brood patch or cloacal protuberance. Juvenile birds have dark spots on the breast. They can be easier to confuse with aquatic warblers due to an apparent pale central crown stripe contrasting with the darker edges. The oldest recorded sedge warbler was a bird ringed in Finland which reached the age of 10 years, 1 month. The typical lifespan is 2 years. Global changes in population have not been measured, but the sedge warbler's status is designated 'of least concern' by BirdLife International. It breeds across Europe and western and central Asia and is migratory. After feeding up post breeding, they migrate quickly across southern Europe and the Sahara from August to September. Studies in Nigeria and Uganda suggest that sedge warblers return to spend winter at the same sites, year after year. All sedge warblers spend winter in sub Saharan Africa, from Senegal in the west to Ethiopia in the east, and as far south as the eastern Cape Province of South Africa and northern Namibia. The routes taken on the southward migration, and their eventual wintering grounds, correspond to the birds' breeding grounds. Birds ringed in the United Kingdom and Netherlands are later found from south west Iberia to Italy; birds from Sweden are recovered in central Europe and Italy; while Finnish birds are found in north east Italy and Malta east to the Aegean region. Sedge warblers from the former Soviet Union take routes via the eastern Mediterranean Sea and Middle East. On the African wintering grounds, habitats such as reeds at wetlands, papyrus, grass, sedge and reedmace and tall elephant grass are used. It can be found at altitudes of 1,800–2,400 metres above sea level in Ethiopia. Contact calls are described as chirr or kerr; and these calls are repeated quickly to form a rattling alarm call. A study in Nottinghamshire, England, showed that a third of males which returned bred within 50 m or less of their previous breeding site, and only 14% bred further than 400 m away. Males commonly practice promiscuity, and part of the males settle a new territory and resume territorial behavior whilst the female incubates the first clutch. When successfully pairing with another female the male will usually take part in rearing both broods. If eggs or chicks are predated, the female will often leave the male, who then resumes singing and pairs with another female. eggs are laid, measuring 18 x 13 mm and weighing 1.6 g each. They are incubated by the female for 14 days; the chicks are altricial and naked. Both male and female care for the chicks, which fledge after 13–14 days. After leaving the nest, young sedge warblers continue begging for food from their parents for 1 to 2 weeks after learning to fly.
Тамақ және азықтандыру
Қайың-қайыңдардың жейтін қоректеріне шырындар, көзілдіріктер, жебелер, масалар, қоңыздар, көбелектер және шыбықтар жатады. Өсімдік материалдарына бүлдірген мен қарақұмық кіреді. Қыстау жерлерінде тамаққа қанаты жоқ шыбықтар, сондай-ақ тіс жуғыш ағашының гүлдері мен жидектері жатады. Шілде айының соңында, көшіп-қону алдында, қайың-қайыңдар көп мөлшерде арпа қамыры құрттары бар жерлерді іздеп, басқа жерлерге қарағанда сонда ұзақ уақыт тоқтайды; сақина салу арқылы жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, құстар көшіп-қонуды бастамас бұрын, тамақ іздеу үшін едәуір қашықтыққа (мысалы, Оңтүстік Англиядан Солтүстік Францияға дейін) ұшуы мүмкін. Португалияда құрттардың қоры тым ерте таусылып қалады, сондықтан көптеген құстар онда тоқтамайды және олар өтіп бара жатқанда майға толы болады. Көшіп-қону алдында ең көп май жинаған құстар Африкадан Оңтүстік Ұлыбританияға немесе Угандадан Иракқа тоқтамай ұша алады. Көшіп-қонуға дайындалу кезінде кейбір құстар салмағын екі есеге дейін арттырады. Жеңіл құстар сапарды бірнеше қысқа кезеңдерге бөліп жасауға мәжбүр болады. Қайың-қайыңдар төменгі, тығыз өсімдіктерде, әсіресе қамыс пен құрақтарда, сондай-ақ егістік алқаптарында және бұталардың маңында қоректенеді. Англиядағы Аттенборо (Ноттингемшир) ауданында жүргізілген зерттеуде, көбею маусымында азық іздеу үшін пайдаланылатын жерлердің 47% батпақты жерлер (көбінесе Глицерия шөптері), 26% бұталар, 21% далалық өсімдіктер және 6% орманды жерлер екендігі анықталды. Тамақтандыру тәсілдеріне: өсімдіктерден жәндіктерді "тартып алу" (құс отырып немесе кейде тіксіп тұрып), және "ұшып ұстау" (құс ұшқанда жәндіктерді ұстап алу) жатады. Қайың-қайыңдар өсімдік сабақтары арасында секіріп, жапырақтарының астынан жәндіктерді тартады; олар таңертеңгі және кешкі салқын температурадан пайдаланып, ол олардың жеміне аз қозғалмалы етеді.
Prey taken by sedge warblers includes mayflies, dragonflies and damselflies, grasshoppers, bugs, lacewings, moths, beetles and flies. Vegetable material includes elderberries and blackberries. On their wintering grounds food includes non biting midges and flowers and berries from the toothbrush tree. In late July, prior to migration, it appears that sedge warblers seek out sites with large numbers of plum reed aphids and stay there longer than at other places; ringing studies show that birds may move considerable distances (e. g. from southern England to northern France) in search of food before beginning their actual migration. In Portugal, the aphid supply dries up too early for sedge warblers to utilise it, so many birds do not stop off there and are already heavy with fat when they pass through. Birds with the heaviest fat reserves built up before migration are capable of non stop flights from Africa to southern Britain, or from Uganda to Iraq, for example. Some double their normal weight when 'fuelling' for migration. Lighter birds are forced to make the journey in several shorter parts. Sedge warblers feed in low, thick vegetation, especially reeds and rushes, but also in arable fields and around bushes. A study at Attenborough, Nottinghamshire in England, found that the habitats used for foraging during the breeding season were 47% marshland, mostly Glyceria grasses, 26% shrub, 21% field vegetation and 6% woodland. Feeding techniques include 'picking' insects from vegetation while perched or sometimes hovering, and 'leap catching', when the bird grabs flying insects as it flies between perches. Sedge warblers tend to hop between plant stems and pick insects from underneath leaves; they take advantage of the low temperatures around dusk and dawn which make their prey less mobile.