Кіріспе
Неміс екінші дүниежүзілік соғыс танк жойғышы (Ягдпанцер 38) Jagdpanzer 38 (Sd. Kfz. 138/2), бастапқыда Leichter Panzerjäger 38(t), соғыстан кейін Hetzer деп белгілі болды, екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс жеңіл танк жойғышы. Ол чехословакиялық Panzer 38(t) шассиінің өңделген нұсқасына негізделген. Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс броньды күштері ескірген танктердің шассиіне танкіге қарсы пушкаларды орнату арқылы түрлі көлік құралдарын жасады. Бұл машиналар күткеннен жақсы өнім көрсетті, бірақ жоғары профилі мен ашық мұнаралары салдарынан осал болып қала берді. Одақтастардың бомбалаулары неміс өндіріс нысандарына ауыр зиян келтірді және StuG III және Marder сериялары (Marder I, II және III) сияқты көліктерді алмастыру үшін оңай өндірілетін, бірақ тиімді жеңіл танк жойғыштарының қажеттілігін арттырды. Jagdpanzer 38 прототиптері 1944 жылы дайын болды, ал сол жылдың сәуір айында жаппай өндіріс басталды. Jagdpanzer 38 толықтай көлбеу бронямен жабылған, ықшам пішінге және төмен силуэтке ие болды, бұл оған басқа өзі жүретін артиллериялық құралдарға қарағанда жақсы қорғаныс қабілетін берді. Оның қару-жарағы 7.5 см Pak 39 L/48 пушкасы және қашықтан басқарылатын MG 34 пулеметінен тұрды. Төрт адамдық экипажға арналған кең корпусы, сондай-ақ күшейтілген төменгі бөлігі, үлкейтілген дөңгелектері, жүргізуші дөңгелектері және тізбектері болды. Jagdpanzer 38 алғаш рет 1944 жылдың шілдесінде қолданысқа енгізілді және ақырында жаяу әскер, танк жойғыш және халықтық гвардия дивизияларына бекітілді. BMM және Škoda өндіріс кезінде 2800-ден астам машина салынған Jagdpanzer 38-ді үздіксіз түрде өзгертіп, жақсарта берді. Өндірістің қарапайымдығы мен жоғары жұмысқа қабілеттілігінің арқасында Jagdpanzer 38 соғыстың соңғы кезеңінде Германияның басты танк жойғышына айналды және Шығыс және Батыс майдандарында маңызды үлес қосты.
the surname
The Jagdpanzer 38 (Sd. Kfz. 138/2), originally the Leichter Panzerjäger 38(t), known mostly post war as Hetzer, was a German light tank destroyer of the Second World War based on a modified Czechoslovakian Panzer 38(t) chassis. German armoured forces in World War II created a variety of vehicles by mounting anti tank guns on the chassis of obsolete tanks. These machines performed better than expected, but were still vulnerable due to their high vehicle profiles and open topped turrets. Allied bombings took a heavy toll on German production facilities and further increased the need for an easily produced, yet effective light tank destroyer to replace vehicles like the StuG III and Marder series (Marder I, II, and III). Prototypes of the Jagdpanzer 38 were ready by 1944, and mass production began in April of that year. The Jagdpanzer 38 was covered entirely with sloped armour and possessed a compact form and low silhouette, giving it much improved defensive ability over other self propelled guns. Armament consisted of a 7.5 cm Pak 39 L/48 gun and a remote controlled MG 34. It featured a wide body to accommodate the four man crew, as well as a strengthened lower hull with enlarged wheels, guide rollers, and tracks. Jagdpanzer 38s first entered service in July 1944 and would eventually be assigned to a number of units, including infantry, Panzerjäger and Volksgrenadier divisions. BMM and Škoda continually modified and improved the Jagdpanzer 38 during production of the more than 2,800 vehicles built. Owing to the ease of production and high operating rates, the Jagdpanzer 38 came to serve as Germany's main tank destroyer in the latter period of the war, making an important contribution on both the Eastern and Western Fronts.
Атауы
Hetzer (неміс тілінде "қуып желуші" дегенді білдіреді) деген атау бұл көлікке ешқашан ресми немесе ұсынылған есім ретінде қолданылмаған. Бұл E 10 прототипіне берілген белгілеу. Škoda зауыты қысқа мерзім ішінде екі атауды құжаттамасында шатастырып, көлікпен жабдықталған алғашқы бірнеше бірлік мәселе түзелгенге дейін бірнеше апта бойы бұрыс атауды қолданды. Дегенмен, Хайнц Гудерианның Гитлерге жазған хатында әскерлердің өздігінен "Hetzer" деген бейресми атауды ойлап тапқандығы айтылған. Соғыстан кейінгі тарихшылар осы мәлімдемеге сүйене отырып, өз еңбектерінде бұл атауды танымал етті. Алғашқы белгілеудегі "t" әрпі "tschechisch" (неміс тілінде – чех) дегенді білдіреді.
Даму
Жағдпанцер 38 сол кездегі Жағдпантер мен Жағдтигерден гөрі тиімді болуы тиіс еді. Оның шассиі бұрыннан сынақтан өткендіктен, ірі бронетранспорттық құралдардың механикалық ақауларынан сақтануға мүмкіндік болды. Британдық тарихшы Марк Аксуорти Hetzer дизайны румындық Марешал танк жойғышының негізінде жасалғанын болжайды. 1943 жылдың қараша-желтоқсан айларында румыниялық комиссия Германиядан және неміс оккупациясы астындағы Франциядан Румынияда өндіріле алмайтын бірнеше компоненттерді тапсырыс берді. Бұл немістердің назарын Марешалға аударды. Гитлер 1943 жылдың 7 желтоқсанында Hetzer-дің жасалуын мақұлдады. Сол айда Румынияның сол кездегі басшысы, маршал Антонеску, Гитлерге Марешал жобасын ұсынды. Көп ұзамай, 1944 жылдың 6 қаңтарында Гитлерге Марешал M 04 прототипінің жоспарлары ұсынылды. Аксуорти Hetzer-дің қару-жарағы, бронясы және жалпы корпусы M 04-ке ұқсас екенін атап өтті. Ол сондай-ақ 1944 жылдың мамыр айында неміс подполковнигі Вентцтің (Ваффенамт өкілі) Hetzer румындық жобалық шешімді қабылдағанын мойындағанын хабарлады. Американдық тарихшы Стивен Залога: «Немістер Марешалдың жалпы құрылымына әсерленді және осы құрылым неміс Жағдпанцер 38(t) танк жойғышының шабыт көзі болды» деп жазады. Дегенмен, жақсы көлбеулі бронясы бар өздігінен жүретін танкке қарсы құралдар немістер үшін жаңалық емес еді. Jagdpanther және Jagdpanzer IV Hetzer-ден бұрын әзірленген. Ол Panzer 38(t) шассиінің кеңейтілген және ұзартылған нұсқасында, модификацияланған серік доңғалақтарымен (Praga TNH n. барлау машинасынан алынған үлкен доңғалақтар) және күшейтілген қозғалтқышта салынды. Жаңа қозғалтқыш – 160 а.к. Praga AC/2 6 цилиндрлі қозғалтқыш, Praga Wilson беріліс қорабымен (5 алға және 1 кері жылдамдық) жұптастырылған. Шасси Panzer 38(t) танкіне қарағанда үлкен зеңбірек пен қалың броняны орнату үшін өзгертілді. Оның жауынгерлік салмағы 16 тоннаны (Pz 38(t) үшін 9,8 тоннаға қарсы) құрады және максималды жылдамдығы 42 км/сағ болды. Ол Panzerjäger Marder III және Nashorn танкке қарсы құралдарынан жақсы брондалған, алдыңғы бронялық пластинасы тік бұрыштан 60 градусқа көлбеуленген, механикалық тұрғыдан сенімді, кішкентай және жасыруға оңай болды. Оны жасау да арзан болды. Жағдпанцер 38 ашық Marder III-тің (сол шассиде салынған) ізбасары болды. 1944 жылдың сәуірінен бастап соғыс аяқталғанға дейін шамамен 2584 данасы жасалды. Ескі Marder III Panzerjäger сериясы Panzer 38(t) сияқты тік жақты шассиді сақтап қалды. Жағдпанцер 38-де корпустың төменгі жақтары 15 градусқа сыртқа қарай көлбеуленген, алдыңғы немесе артқы жағынан қарағанда алтыбұрышты пішінге ие. Бұл ішкі кеңістікті ұлғайтып, толық жабық каземат стиліндегі ұрыс бөлімін жасауға мүмкіндік берді. Толық жабық бронясының арқасында ол Marder III-тен 5 тоннаға ауыр болды. Салмақтың артуын өтеу үшін жолдың ені 293 мм-ден 350 мм-ге дейін ұлғайтылды.
Нұсқалар
Befehlswagen 38 Командалық нұсқасы. 30 Вт FuG 8 радиостанциясымен жабдықталған. Flammpanzer 38 Жагдпанцер 38 машинасының негізгі қаруының орнына Коэбе жалын шашу құрылғысы орнатылған модификациясы. Батыс майданында қолданылды, алғаш рет Арденн шайқасында қолданылды (G армия тобына қарасты 352-ші және 353-ші танк жалынды роталарының 20 данасы). 50 данадан кем шығарылды. G13 Швейцария үшін салынған Jagdpanzer 38 машинасының соғыстан кейінгі нұсқасы, StuK 40 қаруымен жабдықталған. 15 см Schweres Infanteriegeschütz 33/2 (Sf) auf Jagdpanzer 38(t) Бұл өздігінен жүретін шабуылдық құрал Bergepanzer 38(t) құтқару машинасының шассиін пайдаланып жасалған, 15 см sIG 33/2 қаруы жеңіл броньдалған казематқа орнатылған; көліктің жабық атыс бөлімі алдыңғы және бүйір жағынан 10 мм броньды плиталармен қорғалған. Прагадағы BMM компаниясымен әзірленген, Grille өздігінен жүретін гаубицаларының майдандық жойылғандарының орнын толтыру мақсатында жасалған. Кейбір дереккөздерде бұл қарудың Берлиндегі Мариенфельдедегі Alkett зауытында өндірілген болуы мүмкін екендігі айтылған. 1944 жылдың желтоқсаны мен 1945 жылдың ақпаны аралығында 30 данасы салынған.
Өнер көрсету
Jagdpanzer 38 – Panzerjäger I-ден басталып, Marder сериясымен жалғасқан және Jagdpanzer 38-мен аяқталған неміс танк жойғыштарының жеңіл санатқа жатады. Jagdpanzer 38-дің 75 мм Pak 39 L/48 зеңбірегі, StuG III және StuG IV шабуылдық зеңбіректерде қолданылған 75 мм StuK 40 L/48 зеңбірегінің өңделген нұсқасы болды. Осы зеңбірекпен Jagdpanzer 38 ұзақ қашықтықта (ауыр танктерден басқа) қолданыстағы барлық одақтас немесе кеңестік танк түрлерін жоя алатын, ал толық жабық бронь қорғанысы оны ашық Marder II немесе Marder III серияларына қарағанда экипаж үшін қауіпсіз көлікке айналдырды. Көлік Pak 39 зеңбірегіне арналған екі түрлі броньды тесуші снарядтарды тасымалдай алатын: 930 м/с жылдамдықпен 120 мм броньды 500 метрден және 97 мм броньды 1000 метрден тесе алатын, 30 градус бұрышта соққы беретін, бірақ көбінесе жетіспейтін Pzgr. 40 жоғары жылдамдықты вольфрам орамды снаряд; және жарылғыш толтырғышы және трассир элементі бар Pzgr. 39 броньды тесуші, қақпақталған, баллистикалық қақпақ (APCBC) снаряды, 750 м/с жылдамдықпен ұшырылып, 500 метрде 100 мм және 1000 метрде 95 мм броньды тесе алатын. Pzgr. 39 оқ-дәрісін пайдалану бойынша жүргізілген сынақтардың нәтижесінде, дұрыс қашықтықты бағалау және білікті атушы болған жағдайда, 500 м қашықтықта бірінші атудың 99% және 1000 м қашықтықта 71% ықтималдығы бағаланды. Көлік стандартты жарылғыш снарядтарды және пішінделген зарядпен жасалған Gr. 38 HL/C жоғары жарылғыштандырылған танкіге қарсы (HEAT) снарядты да тасымалдады, бірақ бұл AP снарядтарына қарағанда броньды нысаналарға қарсы тиімділігі мен дәлдігі төмен болды. Jagdpanzer 38 – соғыс аясындағы неміс танк жойғыштарының ең көп таралғандарының бірі болды. Ол салыстырмалы түрде көп санда болды және жалпы механикалық тұрғыдан сенімді болды. Соғыстың соңғы кезеңіндегі басқа да неміс ПТГ-лары сияқты, Jagdpanzer 38 көліктің ішінен атуға болатын қашықтан басқарылатын пулеметтік орналымға ие болды. Бұл экипаждар үшін ыңғайлы болды, бірақ пулеметті қайта зарядтау үшін экипаж мүшесі өзін жаудың отына ашық қалдыруға мәжбүр болды. Көліктің кішкентай мөлшері оны үлкен көліктерге қарағанда жасыруды жеңілдетті. Мұндай өздігінен жүретін зеңбірек мобильді кездесуге немесе Вермахттың жылдам соғыс стиліне арналмаған. Егер жаудың жақындауы күтілетін және қорғаныс позициясында дайын тұзақ құруға қолдау көрсету үшін алдын ала белгіленген көрініс сызықтары бойынша орналастырылса, Jagdpanzer 38 сияқты жеңіл өздігінен жүретін зеңбірек өте тиімді болды. Jagdpanzer 38 өлшемдері мен тік профилі бойынша соғысқа дейінгі Panzer II танктеріне ұқсас. Алайда, 1944 жылға қарай көптеген танктер әлдеқайда үлкен және ауыр болды; дайын тұзақ орнында күтіп тұрған Jagdpanzer 38 сол кездегі көптеген басқа бронетранспорттық құралдарға қарағанда анықтау және соққы беру үшін әлдеқайда кішкентай нысана болды. Оның негізгі кемшіліктері – салыстырмалы түрде жұқа бүйірлік броня, оқ-дәрілерді шектеулі сақтау, зеңбіректің нашар қозғалуы және көлік құралын басқаруды қиындататын нашар ішкі орналасу, сондай-ақ салмақтың артуына байланысты ақауларға ұшырайтын жапырақ серіппелері мен жетек доңғалақтары болды. Jagdpanzer 38 және оған ұқсас көліктерді қорғаныс доктринасына сәйкес пайдалану нашар бүйірлік броняның және шектеулі зеңбірек қозғалысының кейбір кемшіліктерін жоюға көмектесер еді.
Пайдалану тарихы
Jagdpanzer 38 алғаш рет 1944 жылдың шілдесінде Heeres Panzerjäger Abteilung 731 құрамында қызметке түсті. Бұл бөлім Шығыс майданындағы Солтүстік армиялар тобына жіберілді. Шығыс майданнан алынған бір хабарламада, Jagdpanzer 38 ротасының жаудың 20 танкын ешқандай шығынсыз жойғаны айтылған. 75 Jagdpanzer 38 Венгрия Корольдік армиясы қолданды. 1944 жылы Михаил патшаның төңкерісінен кейін Румыния екі Hetzer танкын тұтқынға алды және оларды Қызыл Армия тәркілегенге дейін біраз уақыт пайдаланды. Румыния әлі де Осі державасы болған кезде Германия оларға 15 Jagdpanzer 38 беруге шешім қабылдады. Бірақ, сол кезде патша төңкерісі болғандықтан, Румыния бұл танктерді ешқашан алмады. Mareșal және Jagdpanzer 38 танктерін бірлесіп өндіру жоспарының аясында Германия тіпті Румынияға Jagdpanzer 38 өндіруге лицензия берді. Румынияда осы танктердің қандай да бір үлгісі өндірілгені белгісіз. Бір данасын Варшава көтерілісі кезінде Отандық армия басып алып, оған "Chwat" ("батыл") деген лақап ат қойды. Соғыстан кейін Польша Халық Армиясы кем дегенде екі басып алынған танкты пайдаланды. ST I модификациясының 249 данасы қолданылды. G 13 модификациясының 158 данасы қолданылды.
Тірі қалғандар
Жасалған санының көптігіне байланысты, Jagdpanzer 38 қазіргі таңда екінші дүниежүзілік соғыстан қалған ең көп сақталған неміс танк жойғышы болып саналады, бірақ көптеген аман қалғандары соғыстан кейінгі швейцариялық G 13 және чех ST I түрлері. Көптеген мұражайлардағы үлгілерден өзге, жеке коллекцияларда да әртүрлі жағдайдағы Jagdpanzer 38 машиналары бар. 2007 жылы Польшаның Юрата қаласынан Балтық теңізінің түбінен бір Jagdpanzer 38 табылған. 2012 жылға қарай, ол Гданьск қаласында қалпына келтірілуде болды.