Кіріспе

Элои – Х.Г. Уэллстің 1895 жылы жазған «Уақыт машинасы» романындағы Морлоктармен қатарғы екі ойдан туған пост-адамдық нәсілдің бірі.

Г. Уэллстің "Уақыт машинасы" кітабында

802 701 жылға қарай адамзат екі түрге жіктелді: Элоилар мен Морлоктар. Элоилар Жер бетінде жеңіл өмір сүреді, ал Морлоктар жер астында тұрып, машиналарға қызмет етеді және Элоиларға тамақ, киім-кешек және керек-жарақпен қамтамасыз етеді. Бұл повесть түрлердің айырмашылығының себебі әлеуметтік топтар арасындағы тереңшілік болуы мүмкін екенін көрсетеді. Элоилардың жер асты жұмысшы класына үстемдік еткен, жер бетінде өмір сүрген, ерекше құқықтары бар жоғары топтың ұрпақтары екені болжанады. Оқиғаның басты кейіпкері, Уақыт Саяхатшысы, Жер бетіндегі өркениет өркендеп, іздеусіздікке беріліп, құлдырап кеткенін айтады. Сонымен қатар, Жер бетіндегі әлемді қолдаған "жер астылықтар" қатал және ауыр еңбекке, жер астындағы өмірге үйреніп, Морлоктарға айналды. Бір кезде, әлсіз Элоиларды күтіп келген Морлоктар (Уақыт Саяхатшысы бұл бастапқыда дәстүр немесе ішкі қажеттіліктен туған болуы мүмкін деп есептейді) олардан тамақтана бастады және енді оларды мал сияқты өсіріп, азық-түлік ретінде пайдаланады. Элоилардың дене бітімі қазіргі адамдардан кішкентай (шамамен төрт фут бойы), иыққа дейін иілген шаштары, үшкір жақтары, үлкен көздері, кішкентай құлақтары, кішкентай ауыздары, ашық қызыл, жұқа еріндері және адамнан кем ақыл-ойы бар. Олардың денелері сырттан әдемі көрінеді, бірақ қатты әлсіз. Олар тамақтанудан, ойын-сауықтан және көбейіп өсіп-өнуден басқа көп жұмыс істемейді және бейқайыстықпен сипатталады. Уина өзенге құлағанда, басқа Элоилар оған көмектесуге тырыспайды (оны Уақыт Саяхатшысы құтқарады). Олар жеміс-жидектер мен көкөністермен қоректенеді, оларды Морлоктар өсіруі мүмкін. Олардың тілі "өте тәтті және ағыншақты" деп сипатталады. Элоилар тек қараңғыдан қорқады және әрқашан өздерінің "сарайларында" үйір-үйір болып ұйықтайды. Кейіннен бұл Морлоктардың түн құлғанда оларды жинап алу үшін жоғары көтерілуімен байланысты екені анықталады. Кітаптың New Review басылымына жазылған, кейін жеке әңгіме ретінде жарық көрген бөлімінде, Уақыт Саяхатшысының одан да алыс болашаққа жасаған сапары оның қоянға ұқсас секіріп жүретін шөпқоректілермен кездесуіне әкеледі, олар Элоилардың ұрпақтары болып көрінеді. Олар плантиградтар ретінде сипатталады, артқы аяқтары ұзын, құйрықтары жоқ, "басына Скай терьерінің жағасы сияқты қалыңдаған" түзу сұр түсті жүнімен жабылған, адам сияқты қолы бар (алдыңғы аяқтары ретінде сипатталады) және маңдайы шығыңқы келген дөңгелек бас және алға қарайтын, шашымен жабылған көздері бар.

Фильмге бейімделу

Кітаптың 1960 жылғы фильм нұсқасында Элоилер қазіргі адамдармен бірдей, бірақ кішкентай, сары шашты және көк көзді болып бейнеленген. Морлоктар Элоилерді гипнозға түсіріп, оларды өздерінің үңгірлеріне жеңіп алу үшін әуе шабуылы дабылын пайдаланады. Элоилердің бірі, Уақыт Саяхатшысына шабуыл жасағанда, Морлокты өлтіруге шақырылады. 2002 жылғы "Уақыт машинасы" фильмінде Элоилер қазіргі заманғы адамдармен бірдей, аң аулау және жинау өмірімен, қарапайым киімдермен және әртүрлі жергілікті тайпалардың араласуынан құралған болып көрсетілген, бірақ ағылшын тілін зихи жаттығу ретінде сақтайды.

Дэн Симмонстың "Илиум" кітабында

Дэн Симмонстың "Илиум" романында "Элой" – адамзаттың жалқау, білімсіз және мәдениетсіз ұрпақтарының лақап аты. Бұл атау Уэллстің "Элои"-ына сілтеме жасайды. Симмонстың романында ескі үлгідегі адамдар мен пост-адамдар билік етеді, ал Элойлар Жер бетіндегі шектеулі аймақтардағы "бақшаларда" ұсталады. Элойлар техникалық тұрғыдан дағдылы, бірақ технологияны түсінбейді; олар мыңжылдықтар бойынша мәдениетті, ойлауды және сананы жоғалтады, жай ғана өмір сүру қызығына қанағаттанады.

Атаудың кейінгі қолданылуы

Стивен Бакстердің 1995 жылғы "Уақыт кемелері" романы Уэллстің мұрагерлерімен бекітілген "Уақыт машинасының" жалғасы болып табылады және оның құрылғанына 100 жыл толуына орай жарық көрді. 1969 жылы құрылған неміс прогрессивті рок тобы Eloy осы жарыстың атымен аталады. Брайан Касвеллдің 1995 жылғы "Девкалион" романындағы Элокойлар, болжам бойынша, Элоидан шабыттанған, бірақ Морлоктардың зұлым жағынан мүлдем айырылған. Джефф Райманның 2005 жылғы "Ауа" романында Элои деп аталатын ойдан шығарылған этникалық азшылық бейнеленген, олардың тәуелсіздік күресі қатал үкімет тарапынан басылады. Джеймс Алан Гарднер 1997 жылғы "Expendable" романында "Элои" және "Морлок" терминдерін "шыны адамдар" деп аталатын екі соғысып жатқан сектаны сипаттау үшін қолданады. М.Т. Андерсонның 2002 жылғы "Feed" романында бұл атау қынжырлы айтылады. Грег Бердің 1993 жылғы "Көшпелі Марс" романында "Элои" – медициналық нанотехнологиялар мен басқа да жетілдірілген технологияларды пайдаланып, өмір сүру мерзімін 1000 жылдан асыруға тырысатын адамдар. Джон Броснанның 1989–1991 жылдардағы алыс болашақтағы апаттан кейінгі трилогиясы "Аспан иелерінде" Элои – жынысы анықталмаған "генетикалық түрлендірілген адамдардың" шағын тобын білдіреді. Саяси комментатор Марк Стейн өзінің 2011 жылғы "Америкадан кейін: Армагеддонға дайын болыңыз" кітабында Элоиді Батыс мәдениетінің құлдырауының метафорасы ретінде пайдаланады, оның ойынша, бұл құлдырау секулярлық социалистік саяси дұрыстық, өзіне деген жек көру және жеңілтекшілік салдарынан болған. Нейл Стивенсон өзінің 1999 жылғы "Бастапқыда командалық жол болды" атты ғылыми-публицистикалық эссесінде Морлоктар мен Элоиді қазіргі мәдениеттегі ерекшеліктерді көрсететін метафора ретінде қолданады: "Элоилер өмір бойы электрондық медиаға батып, кітап оқитын Морлоктардың бақылауында болады". "Кітапқұмырдың оқиғалары 2" кітабында Элои кейіпкері бар. Алтыншы кітапта Элои, Лоим деген атпен, бірнеше Морлоктармен бірге жау ретінде бейнеленген. Стюарт Бейкер, "Unknown Hinson" ретінде танымал, либералдарды Элои деп атап, оларды "өз халқынан, мәдениетінен және тарихынан бас тартатын американдық емес" деп сипаттады. Осы және басқа да сексистік және расистік пікірлері үшін ол "Squidbillies" мультсериалындағы негізгі дауыстық рөлінен босатылды.