"Тұру Занзибар" – Джон Бруннердің 1968 жылғы антиутопиялық ғылыми-фантастикалық романы. Ауқымды халық санының салдары, болашақ әлемі жайында. Хьюго жүлдесінің иегері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Бруннердің 1968 жылғы романы «Занзибарда тұру» (англ. Stand on Zanzibar) – Джон Бруннердің жазған антиутопиялық «Жаңа толқын» ғылыми-фантастикалық романы. Алғаш рет ол 1967 жылы «NEW WORLDS» журналында бөлім-бөлім жарияланды, ал 1968 жылы кітап түрінде жарық көрді. Кітап 1969 жылы 27-ші Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясында «Үздік роман» номинациясы бойынша «Хьюго» сыйлығын, сондай-ақ 1969 жылғы BSFA сыйлығы мен 1973 жылғы «Prix Tour Apollo» сыйлығын жеңіп алды.
1968 novel by John Brunner
Stand on Zanzibar is a dystopian New Wave science fiction novel written by John Brunner and first in part published in NEW WORLDS in 1967 and in book form in 1968. The book won a Hugo Award for Best Novel at the 27th World Science Fiction Convention in 1969, as well as the 1969 BSFA Award and the 1973 Prix Tour Apollo Award.
Сипаттама
Роман халық санының артуы және оның күтілетін салдары туралы. Оқиға көбінесе АҚШ-та, 2010 жылы өрбуде. Бұл повесть болашақ әлемнің кең көрінісін беру үшін таңдалған көптеген кейіпкерлердің өмірін баяндайды. Олардың кейбіреулері негізгі оқиғамен тікелей байланысты, ал қалғандары Бруннердің әлеміне көлем қосады. Бруннер осы повестьтік тәсілді Джон Дос Пассостың "АҚШ трилогиясынан" алған. Басты оқиға – бір пәтерде тұратын Дональд Хоган мен Норман Ниблок Хаус туралы. Хаус – General Technics компаниясының, ең беделді корпорациялардың бірінің, жоғары лауазымды қызметкері. Өзінің "афрамдық" (афроамерикалық) тегін пайдаланып, ол жиырма алты жасында вице-президентке дейін көтерілді. Екі сюжеттік желі Африканың құрастырылған Бениния мемлекетінің General Technics компаниясымен келісімге келіп, үшінші әлемнен бірінші әлемге дамуын үдету үшін елді басқаруды өз мойнына алуы туралы. Екінші сюжет – фантастикалық Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Ятаканг (арал мемлекеті және Индонезия сияқты бұрынғы голланд отарлығы) еліндегі генетикалық инженериядағы жаңалық, оған Хоганды АҚШ үкіметі тергеу үшін жібереді. Екі сюжеттік желі қиылысады, бұл әлем үшін маңызды салдарларға әкелуі мүмкін.
The novel is about overpopulation and its projected consequences. The story is set in 2010, mostly in the United States. The narrative follows the lives of a large cast of characters, chosen to give a broad cross section of the future world. Some of these interact directly with the central narrative, while others add depth to Brunner's world. Brunner appropriated this narrative technique from the USA Trilogy, by John Dos Passos. The main story is about two New York men, Donald Hogan and Norman Niblock House, who share an apartment. House is a rising executive at General Technics, one of the powerful corporations. Using his "Afram" (African American) heritage to advance his position, he has risen to vice president at age twenty six. The two plots concern the fictional African state of Beninia making a deal with General Technics to take over the management of their country, to speed up development from third world to first world status. A second plot is a break through in genetic engineering in the fictional South East Asian nation of Yatakang (an island nation and a former Dutch colony, like Indonesia), to which Hogan is soon sent by the US Government to investigate. The two plots cross, bringing potential implications for the world.
Сыни қабылдау
Алгис Будрис «Занзибарда тұру» романы «күш салмай-ақ өзін жинап, Бруннер сендіргендей, жақын болашақтың суретін көрсетеді» деді. Джеймс Блиш: «Мен ондағы барлық кейіпкерлерді ұнатпадым және Бруннер өзі үшін емес, жүлде үшін жазды деген күдікпен үнемі кедергі келтірдім. Бруннердің қабілеті бар адам АҚШ-тың тіпті оның бастаушысының қолында да сәтсіз туылғанын бастапқыда түсінуі керек еді» деді. Жарияланғанынан кейін 30 жыл өткен соң Грег Беар «Занзибарда тұруды» әдетте ескірмейтін ғылыми-фантастикалық роман деп мақтады. «Бұл біз ойлаған болашақ емес, бірақ ол 1968 жылғыдай жаңа сезімді, бұл керемет жетістік!» 2010 жылы The Guardian журналына жариялаған шолуында Сэм Джордисон романды «шебер жасалған болашақ дистопия» деп атап, ол Бруннерге «корпоративтік этика, еркін ерік, ғылыми прогресс әрқашан адамзатқа пайдалы ма деген сұрақ және жеке адам мен мемлекет арасындағы қақтығыс туралы ең қызықты идеяларын білдіруге мүмкіндік берді» деп жазды. Урсула К. Хейзе «Занзибарда тұру» 1980 және 1990 жылдардағы әдеби мәтіндерге бағыт-бағдар берді, олар көптеген өзара байланысты саяси, әлеуметтік, экономикалық, экологиялық және технологиялық мәселелер аясында халық санының өсу мәселесін қайта қарастырады деп мәлімдеді. 2021 жылғы «Қиямет: апат саясаты» кітабында тарихшы Ниалл Фергюсон «Фаренгейт 451», «Қызметшінің әңгімесі» және «Гимн» сияқты танымал романдарға қарағанда болашақты жақсы болжағаны үшін «Занзибарда тұруды» мақтады. Дегенмен, одан әрі ойлағанда, бұл авторлардың ешқайсысы біздің желілік әлемнің барлық ерекшеліктерін толық болжамады, ол тұтынушылық ақпараттық технологияның жылдамдығы мен кең таралуын, ядролық энергия сияқты басқа салалардағы прогрестің баяулауымен және басқарудың қайғылы деградациясымен үйлестірді. Нағыз болжамгерлер жақыннан қарағанда, көбінесе таныс емес тұлғалар болып шығады, мысалы, Джон Бруннер, оның «Занзибарда тұру» (1968) романы 2010 жылғы халық қысымы әлеуметтік жіктер мен саяси экстремизмнің кеңеюіне әкелген кезде жазылған. Терроризм қаупіне қарамастан, General Technics сияқты АҚШ компаниялары Shalmaneser атты суперкомпьютердің арқасында өркендеп жатыр. Қытай Американың жаңа қарсыласы. Еуропа бірікті. Бруннер сондай-ақ оңды-солды әрекеттерді, гендік инженерияны, Виаграны, Детройттың құлдырауын, спутниктік теледидарды, ұшақтағы бейнелерді, гомосексуалдық некелерді, лазерлік баспаны, электрлік көліктерді, марихуананы қылмыстан босатуды және темекі өнімдерінің төмендеуін болжады. Тіпті «Обоми» атты прогрессивті президент те бар (Америка емес, Бенинияның президенті). 2021 жылғы The Guardian газетіндегі романдардың болжау қабілеті туралы мақаласында «Занзибарда тұру» Детройт автоөнеркәсібінің құлдырауын да дәл болжады деп жазылған. Джонатан Нолан «Westworld» телешоуының үшінші маусымының мазмұнын әзірлеуде «Занзибарда тұрудан» ішінара шабыттанды.
Algis Budrys declared that Stand on Zanzibar "takes your breath away", saying that the novel "put[s] itself together seemingly without effort [and] paints a picture of the immediate future as it will, Brunner convinces you, certainly be". James Blish said "I disliked everybody in it and I was constantly impeded by the suspicion that Brunner was not writing for himself but for a Prize. A man of Brunner's gifts should have seen ab initio that U. S. A. was a stillbirth even in its originator's hands". Thirty years after its publication, Greg Bear praised Stand on Zanzibar as a science fiction novel that, unusually, has not become dated. "It's not quite the future we imagined it to be, but it still reads as fresh as it did back in 1968, and that's an amazing accomplishment!" In a retrospective review for The Guardian in 2010, Sam Jordison found the novel a "skilfully realised future dystopia", writing that it allowed Brunner "to express his most interesting ideas regarding corporate ethics, free will, the question of whether scientific progress is always good for humanity and the conflict between the individual and the state". Ursula K. Heise declared that "Stand on Zanzibar, to some extent, sets the tone for literary texts from the 1980s and 1990s that re engage the issue of population growth against the background of a multitude of interacting political, social, economic, ecological, and technological problems". In his 2021 book Doom: The Politics of Catastrophe, historian Niall Ferguson lauds Stand on Zanzibar for foreseeing the future better than more popular novels such as Fahrenheit 451, The Handmaid's Tale and Anthem. Yet, on further reflection, none of these authors truly foresaw all the peculiarities of our networked world, which has puzzlingly combined a rising speed and penetration of consumer information technology with a slackening of progress in other areas, such as nuclear energy, and a woeful degeneration of governance. The real prophets turn out, on closer inspection, to be less familiar figures—for example, John Brunner, whose Stand on Zanzibar (1968) is set in 2010, at a time when population pressure has led to widening social divisions and political extremism. Despite the threat of terrorism, U. S. corporations like General Technics are booming, thanks to a supercomputer named Shalmaneser. China is America's new rival. Europe has united. Brunner also foresees affirmative action, genetic engineering, Viagra, Detroit's collapse, satellite TV, in flight video, gay marriage, laser printing, electric cars, the de criminalization of marijuana, and the decline of tobacco. There is even a progressive president (albeit of Beninia, not America) named "Obomi". In a 2021 article regarding the prognostic ability of novelists, The Guardian pointed out that Stand on Zanzibar had also accurately predicted the fall of the Detroit auto industry. Jonathan Nolan was partially inspired by Stand on Zanzibar in developing the content for the third season of the television show Westworld.