Кіріспе

Ата – Жаңа әлем құмырсқаларының Myrmicinae кішітұқымдасының бір туысы. Оған кем дегенде 17 белгілі түрі кіреді. Ата жапырақ кескіш құмырсқалары салыстырмалы түрде ірі, қызыл немесе қоңыр түсті, тотыққандай, тікенді денелі және ұзын аяқты болады. Ұядағы үш негізгі каста – аналық, жұмысшы және сарбаз. Олар күшті тістейтіндерімен танымал. Ата spp. жоғары полиморфизм дәрежесін көрсетеді, қалыптасқан колонияларда төрт каста кездеседі: минимумдар (немесе бақша құмырсқалары), кішілер, орташалар және үлкендер (солдаттар немесе динергаттар деп те аталады). Олардың дамуының толық емеу кезеңі соңғы кастасына қарамастан, төрт личинка сатысынан өтеді, мұнда личинкалар саңырауқұлақ гифаларымен байланысты болады. Бұл туыстағы полиморфизмнің жоғары дәрежесі оның жетілгендігін де көрсетеді. Әр кастаның өзіндік функциясы бар, және Ата түрінде таңғажайып дамыған құбылыстар байқалды. Мысалы, жапырақтарды тасымалдау кастасын паразиттік түрде жейтін форидтердің бір түрінен қорғау үшін, жұмысшылар жапырақтарды ұяға тасымалдағанда, олардың кесілген бөліктеріне мініп, қорғайтын минимум құмырсқаларының мінез-құлқы. Осыдан бөлек, минимумдар ұяға жеткенше жапырақты тазартып, оның шырынымен қоректенеді. Swanson et al (2019) бойынша, Ата ұяларының жылдық ауыспалылығы 1127% құрайды. Ата spp. үнемі тамақтанатын өсімдіктерді өзгертіп отырады, колонияның жапырақтарды толығымен жоюына және ағаштардың өлуіне жол бермейді, осылайша олардың көп санына байланысты теріс биологиялық кері байланыстан сақталады. Бұл олардың жинаған жапырақтарының көп мөлшерін кемітпейді; Атаның Оңтүстік Америкадағы барлық жапырақтардың 20% декомпозициясына жауапты екені естімелі. Осылайша, бұл туыс өңірде егін шаруашылығымен байланысты зиянкес түрлердің бірі саналады. Бұл туыстың жұмысшыларында кутикулалық бактериялар аз.

Эволюция

Жапырақ кескіш құмырсқалар (Atta және Acromyrmex) жер астындағы саңырауқұлақ өсіру арқылы басқа құмырсқалардан ерекшеленеді; осы екі туыс шамамен 10 миллион жыл бұрын (Мя) ортақ атадан айрылды. Трахимирмекс тобы мен Серикомирмекс жапырақ кескіштерге ең жақын туыстар болып табылады; олар шамамен 17 миллион жыл бұрын айрылды.

Тамақ ретінде

Атта түрлері мексикалық асүйінде, әсіресе Чиапас, Герреро, Идальго, Пуэбла, Веракрус және Оахака штатарында кеңінен қолданылатын ингредиент. Ол деликатес саналады, сонымен қатар жоғары протеиндік құрамымен ерекшеленеді, сондықтан көбінесе гарнир ретінде емес, негізгі тағам ретінде беріледі, тіпті порциясы шағын болса да. Оларды тако ішіндегі жалғыз толтыру ретінде де жеуге болады. Мексикада ең көп жейтін құмырсқа түрі – атта, оның дәмі жаңғақты. Бразилияда да жапырақ кесетін құмырсқалардың патшайымдары (жергілікті атауы – танажура) бірнеше аймақта деликатес ретінде жоғары бағаланады. Оларды ұстау және дайындау әдістері Сеара штатындағы Тиангуа муниципалитеті халқының материалдық емес мұрасы саналады. Atta spp. құмырсқаларын Гуанес тайпасы да жейді.

Мәдени сілтемелер

"Жыртқыштың өмірі" мультфильміндегі ханшайым Атта, жапырақ кесетін құмырскалардың Atta туысының атымен аталған.