Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық повесть поэмасы
Medieval narrative poem
"Сэр Орфео" – XIII ғасырдың соңы мен XIV ғасырдың басында жазылған анонимді орта ағылшын тіліндегі бритондық жыр. Ол Орфей туралы әңгімені, әйелін пери патшасынан құтқаратын патша ретінде қайта баяндайды. Осы жыр негізінде "Орфей" (Roud 136, Child 19) халық әні жазылған.
Sir Orfeo is an anonymous Middle English Breton lai dating from the late 13th or early 14th century. It retells the story of Orpheus as a king who rescues his wife from the fairy king. The folk song Orfeo (Roud 136, Child 19) is based on this poem.
Тарих және қолжазбалар
"Сэр Орфео" 13 ғасырдың соңында немесе 14 ғасырдың басында Вестминстер-Миддлсекс аймағында жазылған болуы мүмкін. Ол үш қолжазбада сақталған: ең көнесі – Адвокаттар 19.2.1, «Аучинлек қолжазбасы» деп белгілі, ол шамамен 1330 жылға жатады; Харли 3810 – шамамен 15 ғасырдың басында; ал Ашмол 61 бірнеше жыл бойы жинақталған, оның ішіндегі «Сэр Орфео» бөлігі шамамен 1488 жылға дейін жазылған. Өлеңнің басында ол өзі бретондық лай екенін көрсетеді және бұл «Lai d'Orphey» деп аталатын, қазір жоқ мәтіннен алынғанын айтады. Бұл оқиғада грек мифі Орфей туралы әңгімемен келт мифологиясы және феялар туралы халық әңгімелері бірігіп кеткен, олар Мари де Франс сияқты ақындардың ескі француз бретон лайлары арқылы ағылшын тіліне енген. «Этайнды ұсыну» романымен ерекше ұқсастықтар бар және ықпалды болған болуы мүмкін. «Король Орфей» атты 19-шы балалар жырлары осы өлеңмен тығыз байланысты, аман қалған мәтінде белгілі оқиғаның тек бір бөлігі ғана сақталған.
Sir Orfeo was probably written in the late 13th or early 14th century in the Westminster Middlesex area. It is preserved in three manuscripts: the oldest, Advocates 19.2.1, known as the Auchinleck MS. is dated about 1330; Harley 3810 is from about the beginning of the fifteenth century; and Ashmole 61 was compiled over the course of several years, the portion of the MS. containing Sir Orfeo dating around 1488. The beginning of the poem describes itself as a Breton lai and says it is derived from a no longer extant text, the Lai d'Orphey. The story contains a mixture of the Greek myth of Orpheus with Celtic mythology and folklore concerning fairies, introduced into English via the Old French Breton lais of poets like Marie de France. The Wooing of Etain bears particular resemblance to the romance and was a probable influence. The fragmentary Child Ballad 19, "King Orfeo", is closely related to this poem, the surviving text containing only portions of the known story.
Қолжазба айырмашылықтары
Үш сақталған қолжазба – Аучинлек М.С., Лондон, Британ кітапханасы, Харли 3810/I, және Оксфорд, Бодлеан кітапханасы, Эшмол 61 – мәтіндерде көзге түсетін айырмашылықтарды көрсетеді. Үш қолжазбаның сюжеттік мазмұны өте ұқсас; алайда, Аучинлек және Эшмол қолжазбалары арасында шағын дау бар: Эшмол қолжазбасында Сер Орфеоның әйелі Мерудис деп, ал Аучинлек қолжазбасында Хеуродус деп аталған. Мазмұны ұқсас болғанымен, әр қолжазба белгілі бір жолдарды жіберіп, оқиғаны дәлірек бейнелеу үшін жолдар қосады, бұл сол кездің нәтижесі болуы мүмкін. Аучинлек қолжазбасы бастапқыда 332 парқтан тұрған. Осы қолжазбаның көп бөлігі қиратылған, көптеген жапырақтары кесілген. Жоғалған осы жапырақтардың сегізі табылды, ал көлемінің қазіргі мазмұны бастапқыда 52 жинақтан тұрды. Бұл қолжазба болжамды түпнұсқаға ең жақын және көбінесе 604 жолдан тұратын «негізгі» мәтін ретінде танылады. Харли 3180 қолжазбасы 34 қағаз парақтан тұрды және тек алты туындыны қамтыды: Сер Орфео және моральдық-діни туындылар олардың екеуі. Соңғы фолиодағы өлең он алтыншы ғасырдың жазуымен жазылған: Hic liber olim fuit liber Wil’mi Shawcler’ et Cur de Badesly Clinton: Eccl’a. Харлеан жинағындағы Сер Орфео нұсқасы бір рет қана басылған. Ол тек 509 жолдан тұрады, бұл Аучинлек нұсқасынан шамамен 100 жолға қысқа. Осыны негізгі мәтін ретінде пайдаланғанда, бұл Харлеан нұсқасы 49–50, 166–7, 206–7, 241–2, 247–50, 293–6, 391–404, 411–12, 439–42, 445–6, 458, 481–2, 485–6, 501–8, 521–2, 527–8, 539–40, 545–52, 555–6, 559–62, 565–82, 585–6, 589–94, 597–602 жолдарын жіберіп алады. Бұл қолжазбаға қосымша үзінділер де қосылған: 280-жолдан кейін екі жол, 468-жолдан кейін екі жол, 518-жолдан кейін екі жол және соңында төрт жол. Соңғы қолжазба – Ашмол 61, ол 162 қағаз парақтан тұратын биік, тар фолио. Бұл қолжазбада 41 романс, әулиелердің өмірбаяндары және түрлі моральдық-діни мақалалар бар. Сер Орфео осы қолжазбадағы 39-шы мақала болды. Ашмол, Аучинлек-ті негізгі мәтін ретінде пайдаланып, 19–22, 39–46, 59–60, 67–68, 92–98, 123–4, 177–8, 299–302, 367–79, 394, 397–400, 402–4, 409–10, 481–2, 591–2 жолдарын жіберіп алады. Сондай-ақ, келесі үзінділер қосылған: басында алты жол, 104-жолдан кейін екі жол, 120-жолдан кейін екі жол, 132-жолдан бұрын және кейін бір жол, 134-жолдан кейін тоғыз жол, 159-жолдан кейін бір жол, 180-жолдан кейін екі жол, 190-жолдан кейін екі жол, 270-жолдан кейін екі жол, 274-жолдан кейін екі жол, 356-жолдан кейін бір жол, 296-жолдан кейін үш жол, 416-жолдан кейін екі жол, 468-жолдан кейін екі жол, 476-жолдан кейін екі жол, 550-жолдан бұрын және кейін бір жол, 558-жолдан кейін екі жол және соңында алты жол.
The three preserved manuscripts—the Auchinleck MS., London, British Library, Harley 3810/I, and Oxford, Bodleian Library, Ashmole 61–have striking differences present throughout the texts. The three manuscripts are very similar in the content of the story; however, there exists a small discrepancy between the Auchinleck and Ashmole manuscripts: Sir Orfeo's wife is called Meroudys in the Ashmole manuscript and is called Heurodus in the Auchinleck manuscript. While their content is similar, each manuscript omits certain lines and adds lines in order to portray the story more accurately, which may be a result of the time period. The Auchinleck manuscript was originally written on 332 vellum leaves. Most of this manuscript has been mutilated, and a large number of leaves have been cut away. Eight of these missing leaves have been recovered, and the present contents of the volume originally consisted of 52 gatherings. This manuscript is the closest to the presumed original version and is often known as the "base" text of 604 lines. The Harley 3180 manuscript was composed of 34 paper folios and contained only six works: Sir Orfeo and moral and religious pieces being two of them. The verse on the last folio is written in sixteenth century hand with an inscription being: Hic liber olim fuit liber Wil’mi Shawcler’ et Cur de Badesly Clinton: Eccl’a. The Harleian Collection version of Sir Orfeo has only been printed once. It contains only 509 lines, about 100 shorter than the Auchinleck version. Using that as the base text this Harleian version omits lines 49–50, 166–7, 206–7, 241–2, 247–50, 293–6, 391–404, 411–12, 439–42, 445–6, 458, 481–2, 485–6, 501–8, 521–2, 527–8, 539–40, 545–52, 555–6, 559–62, 565–82, 585–6, 589–94, 597–602. Passages are also added to this manuscript: two lines after line 280, two lines after line 468, two lines after 518 and four lines added at the end. The last manuscript is Ashmole 61, which is a tall narrow folio containing 162 paper folios. This manuscript contained 41 articles of romance, saints' lives, and various moral and religious pieces. Sir Orfeo was the 39th article in this manuscript. Using Auchnileck as the base text, Ashmole omits lines 19–22, 39–46, 59–60, 67–68, 92–98, 123–4, 177–8, 299–302, 367–79, 394, 397–400, 402–4, 409–10, 481–2, 591–2. Passages are also added: six lines in the beginning, two after line 104, two after line 120, one before and after line 132, nine after line 134, one after line 159, two after line 180, two after line 190, two after line 270, two after line 274, one after line 356, three after line 296, two after line 416, two after line 468, two after line 476, one before and after line 550, two after line 558, and six at the end.
Орфеймен ұқсастықтар мен айырмашылықтар
Сэр Орфео Орфей туралы мифтің негізгі элементтерін алып, оларды көбірек заманауи ортаға өзгертеді, әдетте трагикалық болатын мифке бақытты соң береді.
Sir Orfeo takes the core elements of the myth of Orpheus and changes them into a more modern setting, giving a happy ending to an otherwise tragic myth.
Ұқсастықтар
Мифтегі Орфейге өте ұқсас Сер Орфеоның ән салу және ішекті аспапта ойнау шеберлігі. Оның әйелі, Евридика сияқты, адалдық танытып, қылыққа ұшырамай қарсылық көрсетті. Мифте Орфей Евридиканы қайтару үшін Тартарға түсіп барса, ал Сер Орфео әйеліне көз тіккенше он жыл бойы шеттетілді. Бұл екі оқиғаның тағы бір ортақ тұсы – Орфеоның Тракиен (Тракия) аталған патшалығы, ол, мүмкін, қазіргі оқырмандарға таныс болсын деп Англияның Винчестер қаласының ежелгі аты ретінде бейімделген. Орфей әдемі музыкасымен Фея патшасынан әйелін алып кетуге рұқсат алады, дәл грек мифінде Орфей жасағандай.
Very similar to Orpheus of myth is the quality of singing and playing on a stringed instrument that Sir Orfeo exhibits. His wife, like Eurydice, showed loyalty by resisting advances. In the myth, Orpheus goes marching down to Tartarus to ask for Eurydice back while Sir Orfeo exiles himself for ten years until he chances a glimpse of his wife. Another similarity between these two stories is found in the name of Orfeo's kingdom, Traciens (Thrace), which perhaps for the sake of familiarity for the modern readers has been moved to be the old name of Winchester, England. Orfeo obtains the Fairy King's permission to take his wife home with him by using his beautiful music playing, much the same as Orpheus did in the original Greek myth.
Айырмашылықтар
Орфейдің шын мәнінде құдайлардан таратылғанына қарамастан, Сэр Орфеоның ата-анасы олардың құрметіне ғана аталған. Сэр Орфео әйелін қайтаруға барғанда, оған кері қарауға тыйым салынбады. Сэр Орфео әдемі әйелінен айырылғаннан кейін, енді ешқандай әйелді көргісі келмейтінін айтып, он жылға өз елінен кетіп қалды. Орфей үшін мұндай ерікті жер аударылу Евридиканы екінші рет жоғалтқаннан кейін болды. Евридиканың жоғалуы мен Гевродистің құтқарылуы – түпнұсқа мифтің трагедиясы мен «Сер Орфео» романс лайы арасындағы ең басты айырмашылық.
Unlike Orpheus, who was actually descended from gods, Sir Orfeo's parents were just named after them. When Sir Orfeo goes to take his wife back, no condition is issued to not look back at her. Sir Orfeo exiles himself for ten years, citing not wanting to see any more women after suffering the loss of his beautiful wife. For Orpheus, this self exile occurs after he has lost Eurydice the second time. The loss of Eurydice, and the saving of Heurodis is the main difference between the tragedy of the original myth and the romance lai Sir Orfeo.
"Рим мәселесі" сияқты
Грек мифологиясының элементтерін осылай бейнелеу, грек және рим мифологиясымен, классикалық антикалық тарихтан эпизодтармен құралған және Ұлы Александр мен Юлий Цезарь сияқты әскери батырларға баса назар аударатын Ежелгі француз әдебиетінің "Рим жөніндегі әңгімелер" деп белгілі циклына ұқсас. Бұл циклдегі кейіпкерлер шаңсондар де жестедегі батырлардан көп ерекшеленбейтін, өз заманынан бұрынғы рыцарьлар ретінде суреттелген.
This treatment of elements from Greek mythology is similar to that of the Old French literary cycle known as the Matter of Rome, which was made up of Greek and Roman mythology, together with episodes from the history of classical antiquity, focusing on military heroes like Alexander the Great and Julius Caesar – where the protagonists were anachronistically treated as knights of chivalry, not much different from the heroes of the chansons de geste.
Басылымдар
Гиббс, А. С. Орта ағылшын романстары. Эванстон: Солтүстік-Батыс Баспасы, 1966 жыл. Блис, А. Дж. Сэр Орфео. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1966 жыл. Сисам, Кеннет, Сэр Орфео. "14 ғасырдағы өлеңдер мен проза" жинағында. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1921 жыл. Сэр Орфео, Энн Лаская және Ив Солсбери редакциялаған "Орта ағылшын бретон жырлары" (Каламазуо, Мичиган: Medieval Institute Publications, 1995) [қайта басылды: The Broadview Anthology of British Literature: Volume 1, Орта ғасыр, ред. Джозеф Блэк және басқалар (Торонто: Broadview Press, 2006), 214–21 беттер].
Gibbs, A. C. Middle English Romances. Evanston: Northwestern UP, 1966. Bliss, A. J. Sir Orfeo. Oxford: Oxford University Press. 1966. Sisam, Kenneth, Sir Orfeo. In: Fourteenth Century Verse and Prose. Oxford: Oxford University Press. 1921. Sir Orfeo, from The Middle English Breton Lays, edited by Anne Laskaya and Eve Salisbury (Kalamazoo, Michigan: Medieval Institute Publications, 1995) [repr. in The Broadview Anthology of British Literature: Volume 1, The Medieval Period, ed. by Joseph Black and others (Toronto: Broadview Press, 2006), pp. 214–21].
Аудармалар
Толкин, Дж.Р.Р., сэр Орфео. "Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь", "Жемше", "Сэр Орфео". Аудармашы: Дж. Р. Р. Толкин. Нью-Йорк, Баллантайн, 2003 жыл. (Дж. Р. Р. Толкин қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Кристофер Толкин "Сэр Орфео" туындысының жарияланбаған аудармасын тауып, оны "Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь" мен "Жемше" туындыларымен бірге өңделіп басылымға дайындады.) Сэр Орфео Эдвард Эйр Ханттың орта ғасырлық ағылшын тілінен аударған, Кембридж: Гарвард кооперативтік қоғамы, 1909 жыл.
Tolkien, J. R. R., Sir Orfeo. In: Sir Gawain and the Green Knight, Pearl, Sir Orfeo. Translated by J. R. R. Tolkien. New York, Ballantine, 2003. (Following J. R. R. Tolkien's death, his son Christopher Tolkien found an unpolished translation of Sir Orfeo and published it in edited form with Sir Gawain and the Green Knight and Pearl.) Sir Orfeo Adapted from the Middle English by Edward Eyre Hunt, Cambridge : Harvard Coöperative Society, 1909.
Қабылдау
Сыншылар "Сэр Орфео" романын ағылшын романстарының ең үздік туындыларының бірі деп бірауыздан айтады. Ортағасырлық ортада қайта баяндалса да, оған басқа ортағасырлық романстарға тән ұғымдар жетіспейді. "Дегенмен, онда рыцарлық құндылықтар мен идеалдар жоқ, және кейіпкер оқиға барысында көптеген қиындықтарға тап болса да, бұл тек оның [Орфейдің] адалдығының күшін көрсетеді және өзін-өзі тануға қатысты ешқандай жоспармен байланысты емес". Оқиғаның табысына ең басты үлес – оқиға айтудың атмосферасы. "Оның негізгі жетістігі көбінесе автордың ерекше шеберлігіне емес, сиқырлы атмосфераның күштілігіне байланысты деп есептеледі. Бұл поэма – баяндау өнерінің көрнекті үлгісі, ал автордың шеберлігі соншалық, оның техникалық қабілеті [алғашқыда] қарапайымдықпен жаңылыстырылуы мүмкін". Алайда, "Сэр Орфео" романын ер адам жазғанына ешқандай дәлел жоқ, ал оның негізінде деп саналатын "Бретон жырлары" Мари де Франс жазған. Сыншы Джефф Райдер былай дейді: "Сэр Орфеоны ерекше ететін нәрсе – ол қоздырған сын-пікірлердің деңгейі, оның жоғары бағалануы және сыншылардың арасында оның мағынасын түсіндірудегі толық келіспеушілік. Әр оқыған сайын өлең қайтадан мифтендіріледі, әр оқылым алдыңғысының, тіпті кешегісінің де жеткіліксіз болғанын сезіндіреді".
Critics unanimously call Sir Orfeo one of the best of the English romances. Though retold in a medieval setting, it seems to lack the concepts that were apparent in other medieval romances. "It lacks, however, any sense of chivalric values and ideals, and though the hero undergoes much suffering in the course of the story, this simply testifies to the power of his [Orfeo's] devotion and is not related to any scheme of self realization." The main contribute of the success of the story comes from the atmosphere of the storytelling. " its main success is usually attributed rather to the potency of the magical atmosphere than to any particular skill on the part of the author the poem is an outstanding example of narrative skill, and the author's artistry is such that his technical brilliance may be [at first] mistaken for untutored simplicity." There is however no evidence that Sir Orfeo was written by a man, and Breton Lays on which it claims to be based were written by Marie de France. Critic Jeff Rider comments that "What makes Sir Orfeo so remarkable is the degree of critical response it has generated, the high praise it has earned, and the almost utter lack of accord among critics as to its interpretation. The poem seems to be remythified with each reading; each reading makes us feel that the previous one, even yesterday's, was inadequate."
Екіншілік әдебиет
Бриггс, Кэтрин, "Король Орфео", 249-бет, "Фейлер, гоблиндер, браунилер, бугилер және басқа да табиғаттан тыс жаратылыстар энциклопедиясы". Бруланд, Мари Тереза. "Бретондық-ағылшын лирикасының кельт субстраты": Sir Orfeo. Париж: Дидье Эрудиция. 1990 жыл. Шулдам Шоу, Патрик, "Балада патшасы Орфео". Scottish Studies 20: 124–26. 1976 жыл. Митчелл, Б., "Сэр Орфеоның фантастикалық әлемі". Neophilologus, 48 (1964), 156–9. Аллен, Д., "Орфей мен Орфео: Қайтыстар мен алынғандар". Medium Aevum, 33 (1964), 102–11.
Briggs, Katharine, "King Orfeo", p249, An Encyclopedia of Fairies, Hobgoblins, Brownies, Boogies, and Other Supernatural Creatures,. Brouland, Marie Therese. Le Substrat celtique du lai breton anglais: Sir Orfeo. Paris: Didier Erudition. 1990. Shuldham Shaw, Patrick, The Ballad King Orfeo. In: Scottish Studies 20: 124*26. 1976. Mitchell, B., "The Faery World of Sir Orfeo." Neophilologus, 48 (1964), 156 9. Allen, D., "Orpheus and Orfeo: The Dead and the Taken." Medium Aevum, 33 (1964), 102 11.