Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1906 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1906 in science and technology involved some significant events, listed below.
Химия
Чарльз Баркла әр элементтің өзіне тән рентген сәулесі бар екенін және осы сәулелердің тереңдігіне енуі элементтің атомдық салмағымен байланысты екенін жазды. Михаил Цвет органикалық қосылыстарды бөлу үшін хроматография техникасын алғаш рет атады, сонымен бірге хлорофилл жалғыз химиялық қосылыс емес екенін көрсетті.
Charles Barkla discovers that each element has a characteristic X ray and that the degree of penetration of these X rays is related to the atomic weight of the element. Mikhail Tsvet first names the chromatography technique for organic compound separation, in the course of demonstrating that chlorophyll is not a single chemical compound.
Геология
18 сәуір – Сан-Франциско жер сілкінісі, Рихтер шкаласы бойынша шамамен 7,9 магнитудаға жеткен және Сан-Андреас жарылысының үстінде орын алған, Сан-Франциско, Калифорнияның жанында болды. Жер сілкінісі мен одан кейін болған өрт қаладағы ғимараттардың 80%-дан астамын қиратып, 6000-ға дейін адамның өмірін құрбан етті. Гарри Филдинг Рид жер сілкінісінің механизмін түсіндіру үшін серпімді қайтару теориясын жасады. Ричард Олдхэм Жердің ішкі қабаты балқыған екенін дәлелдеді.
April 18 – The San Francisco earthquake, an estimated 7.9 on the Richter scale and centered on the San Andreas fault, strikes near San Francisco, California. The earthquake and fire destroy over 80% of the buildings in the city, and kill as many as 6,000 people. Harry Fielding Reid devises the elastic rebound theory to account for earthquake mechanism. Richard Oldham argues that the Earth has a molten interior.
Математика
Андрей Марков Марков тізбегі процестері бойынша алғашқы теорияларын жасайды. Аксель Тью сөздер комбинаторикасын зерттеу негізін қалау үшін Тью-Морзе тізбегін пайдаланады.
Andrey Markov produces his first theories on Markov chain processes. Axel Thue uses the Thue–Morse sequence to found the study of combinatorics on words.
Медицина
Қыркүйек – Уильям С. Горгас басқарған масаларды жою бағдарламасынан кейін Панама каналы аймағында сары қызылшадан соңғы өлім тіркелді. Қазан-желтоқсан – Марта Баер Германияда Карл М. Баер болу үшін жыныс өзгерту операциясын жасатады. 3 қараша – Алоис Альцгеймер алғаш рет ересектерде ерте деменцияның патологиялық және клиникалық белгілерін бірге баяндады; бұл жағдай тез арада Альцгеймер ауруы деп белгілі болады. Туберкулезге қарсы BCG (Bacilli Calmette Guerin) егуі алғаш рет жасалды. Денге қызуының Aedes масасы арқылы берілетіні расталды. Фредерик Хопкинс витаминдердің бар екенін ұсынады және олардың жетіспеушілігі скорбут пен рахиттің себебі болуы мүмкін екенін айтады. Чарльз Шеррингтон "Жүйке жүйесінің интеграциялық әрекеті" атты еңбегін жариялайды. Клеменс Питер фон Пирке, Бела Шикпен бірлесіп, гиперсезімталдық реакцияларды сипаттау үшін "аллергия" терминін енгізеді. Белфасттағы Корольдік Виктория ауруханасы құрылысы аяқталды, бұл әлемдегі алғашқы ауа кондиционерленген ғимарат. Джордж Ньюман "Англиядағы балалар өлімі: әлеуметтік проблема" атты еңбегін жариялайды. Август фон Вассерман сифилис диагнозын қою үшін комплемент байланыстыру тестін әзірлейді.
September – Last death from yellow fever in the Panama Canal Zone following a mosquito eradication program led by William C. Gorgas. October–December – Martha Baer undergoes sex reassignment surgery to become Karl M. Baer in Germany. November 3 – A speech given by Alois Alzheimer for the first time presents the pathology and clinical symptoms of pre senile dementia together; the condition will rapidly become known as Alzheimer's disease. BCG (Bacilli Calmette Guerin) immunization for tuberculosis first developed. Transmission of dengue fever by the Aedes mosquito is confirmed. Frederick Hopkins proposes the existence of vitamins and suggests that a lack of them causes scurvy and rickets. Charles Sherrington publishes The Integrative Action of the Nervous System. Clemens Peter von Pirquet, with Béla Schick, coins the term "allergy" to describe hypersensitive reactions. Royal Victoria Hospital, Belfast, is completed, the first such air conditioned building in the world. George Newman publishes Infant Mortality: a Social Problem in England. August von Wassermann develops a complement fixation test for the diagnosis of syphilis.
Физика
Вальтер Нернст термодинамиканың үшінші заңының қағидасын ұсынады.
Walther Nernst presents a formulation of the third law of thermodynamics.
Технология
Қаңтар – Ли Де Форест Audion вакуумдық түтігіне патент алады, бұл электроника дәуірінің басталуына ықпал етеді. 10 ақпан – Британдық соғыс кемесінің құрылысы аяқталып, теңізге жіберіледі. 18 наурыз – Францияның Монтессон қаласында румындық өнертапқыш Траян Вуя ауыррақ ауадан монопланмен өздігінен ұшып көтерілуді алғаш рет іске асырады, бірақ ол ұзаққа ұшуға қабілетсіз болады. 18 қазан – Немец өнертапқышы Артур Корн өзінің Bildetelegraph немесе фототелеавтограф жүйесі арқылы 1800 км қашықтыққа фотосуретті электрондық жолмен беруді демонстрациялайды. 24 желтоқсан – Реджинальд Фессенден алғашқы радио хабарды, оның ішінде музыкалық жазбаны, скрипкамен орындалған соло мен мәтіндерді Массачусетс штатындағы Брант-Роктан тікелей эфирге шығарады. Алғашқы қолданысқа жарамды гирокомпасты Германияда Герман Аншутц Кемпфе ойлап шығарады.
January – Lee De Forest files a patent for the Audion vacuum tube, which helps usher in the age of electronics. February 10 – Launch of British battleship March 18 – At Montesson in France, Romanian inventor Traian Vuia becomes the first person to achieve an unassisted takeoff in a heavier than air powered monoplane, but it is incapable of sustained flight. October 18 – German inventor Arthur Korn demonstrates the transmission of a photograph electronically over a distance of 1800 km using his Bildetelegraph or phototelautograph system. December 24 – Reginald Fessenden makes the first radio broadcast, including a musical recording, a violin solo, and readings, from Brant Rock, Massachusetts. The first practicable gyrocompass is invented by Hermann Anschütz Kaempfe in Germany.
Оқиғалар
12 қараша – Мюнхендегі Неміс мұражайының алғашқы көрмелері жұртшылыққа ұсынылды.
November 12 – First displays of the Deutsches Museum open to the public in Munich.
Жарияланымдар
Африкалық омыртқасыздар басылымы Натал үкіметі мұражайының жылнамасы ретінде жариялана бастады; ол бір ғасырдан астам соң жариялануын жалғастыруда.
African Invertebrates begins publication as Annals of the Natal Government Museum; it will be continuing publication more than a century later.
Өлімдер
13 қаңтар (Ескі стиль бойынша 31 желтоқсан, 1905) – Александр Степанович Попов (1859 жылы туған), орыс физигі. 14 қаңтар – Герман Шпренгель (1834 жылы туған), неміс тегіндегі британдық химик. 27 ақпан – Сэмюэл Пирпонт Лэнгли (1834 жылы туған), американдық астроном. 8 наурыз – Генри Бейкер Тристрем (1822 жылы туған), ағылшын құс зерттеушісі. 19 сәуір – Пьер Кюри (1859 жылы туған), физика саласындағы Нобель сыйлығының француз иегері. 15 мамыр – Джеймс Блайт (1839 жылы туған), шотландтық электр инженеры. 5 шілде – Пол Друде (1863 жылы туған), неміс физигі (өзіне қол салған). 5 қыркүйек – Людвиг Болцман (1844 жылы туған), австриялық физик.
January 13 (Old Style December 31, 1905) – Alexander Stepanovich Popov (born 1859), Russian physicist. January 14 – Hermann Sprengel (born 1834), German born British chemist. February 27 – Samuel Pierpont Langley (born 1834), American astronomer. March 8 – Henry Baker Tristram (born 1822), English ornithologist. April 19 – Pierre Curie (born 1859), French winner of the Nobel Prize in Physics. May 15 – James Blyth (born 1839), Scottish electrical engineer. July 5 – Paul Drude (born 1863), German physicist (suicide). September 5 – Ludwig Boltzmann (born 1844), Austrian physicist.