Йорк қаласының қамал-мұнарасы және тарихы

Кіріспе

I дәрежелі ескерткіш, Англияның Йорк қаласында орналасқан Castle класындағы корвет.

Йорк қамалы – Англияның Йорк қаласында орналасқан бекінілген кешен. Ол соңғы тоғыз ғасыр ішінде Фосс өзенінің оңтүстік жағында салынған қамалдар, түрмелер, соттар және басқа да ғимараттардан тұрады. Ортағасырлық нормандық қамалдың қазіргі кездегі қираған бөлігі көбінесе Клиффорд мұнарасы деп аталады. Бастапқыда Вильгельм I-нің бұйрығымен бұрынғы викингтер қаласы Йорвикке үстемдік ету үшін салынған қамал, су қорғанысымен жабдықталған маңызды бекініске айналғанға дейін қызықты ерте тарихы болды. 1684 жылы болған үлкен жарылыстан кейін қалған әскери қорғаныстар тұруға жарамсыз болды, ал Йорк қамалы 1929 жылға дейін түрме ретінде пайдаланыла берді. Бұл жердегі алғашқы мот және бейли қамалы 1068 жылы нормандықтар Йоркке басып кіргеннен кейін салынды. 1069 жылы көтерілісшілер мен викингтер әскері қаланы қиратқаннан кейін Йорк қамалы қайта салынды және қазба мен жасанды көлді қамтитын су қорғанысымен нығайтылды. Йорк қамалы Англияның солтүстігіндегі маңызды патшалық бекінісі болды. 1190 жылы 150-ге жуық жергілікті еврейлер ағаштан салынған қамалдың ішінде қаза болды; олардың көпшілігі халықтың қолына түспеу үшін өз-өзіне қол жұмсады. Генрих III 13 ғасырдың ортасында қаланы таспен қайта салды, ол бірегей төрт жапырақты дизайнмен, сыртқы қабырғамен және үлкен қақпа үйімен қолдауға ие болды. 1298 және 1338 жылдар аралығындағы Шотландия соғыстары кезінде Йорк қамалы Англиядағы патшалық әкімшілік орталығы және маңызды әскери база ретінде жиі пайдаланылды. 15-16 ғасырларда Йорк қамалы құлдырап, жергілікті қылмыскерлер мен саяси тұтқындар үшін түрме ретінде кеңінен қолданыла бастады. Елизавета I тұсында қамалдың әскери құндылығы жойылды деп есептелді, бірақ ол Йорктегі патшалық биліктің орталығы ретінде сақталды. 1642 жылы Англия азаматтық соғысының басталуымен Йорк қамалы жөнделіп, нығайтылды, ол 1644 жылы Йоркті парламенттік күштерге қарсы қорғауда белгілі бір рөл атқарды. Йорк қамалы 1684 жылға дейін гарнизонмен қамтамасыз етілді, содан кейін болған жарылыс Клиффорд мұнарасының ішкі бөлігін қиратты. Қамалдың қамалды ғимараттары 18 ғасырда неоклассикалық стильде Йоркширдегі округтік әкімшілік орталығы ретінде қайта құрылды және түрме және борышкерлер түрмесі ретінде пайдаланылды. 19 ғасырдағы түрме реформасы 1825 жылы қамалдың орнында Тюдор готика стилінде жаңа түрме салынды; алдымен округтік, содан кейін әскери түрме ретінде пайдаланылған бұл нысан 1935 жылы бұзылды. 20 ғасырда Клиффорд мұнарасының қиратылысы танымал туристік орынға және ұлттық ескерткішке айналды; бүгінгі күні бұл орын Англия мұражайына тиесілі және жұртшылыққа ашық. Қалған ғимараттар Йорк қамалы мұражайы және Король соты болып табылады.

York Castle is a fortified complex in the city of York, England. It consists of a sequence of castles, prisons, law courts and other buildings, which were built over the last nine centuries on the south side of the River Foss. The now ruined keep of the medieval Norman castle is commonly referred to as Clifford's Tower. Built originally on the orders of William I to dominate the former Viking city of Jórvík, the castle suffered a tumultuous early history before developing into a major fortification with extensive water defences. After a major explosion in 1684 rendered the remaining military defences uninhabitable, York Castle continued to be used as a gaol and prison until 1929. The first motte and bailey castle on the site was built in 1068 following the Norman conquest of York. After the destruction of the castle by rebels and a Viking army in 1069, York Castle was rebuilt and reinforced with extensive water defences, including a moat and an artificial lake. York Castle formed an important royal fortification in the north of England. In 1190, 150 local Jews were murdered in a pogrom in the timber castle keep; most of them died by suicide in order not to fall into the hands of the mob. Henry III rebuilt the castle in stone in the middle of the 13th century, creating a keep with a unique quatrefoil design, supported by an outer bailey wall and a substantial gatehouse. During the Scottish wars between 1298 and 1338, York Castle was frequently used as the centre of royal administration across England, as well as an important military base of operations. York Castle fell into disrepair by the 15th and 16th centuries, becoming used increasingly as a gaol for both local felons and political prisoners. By the time of Elizabeth I the castle was estimated to have lost all of its military value but was maintained as a centre of royal authority in York. The outbreak of the English Civil War in 1642 saw York Castle being repaired and refortified, playing a part in the Royalist defence of York in 1644 against Parliamentary forces. York Castle continued to be garrisoned until 1684, when an explosion destroyed the interior of Clifford's Tower. The castle bailey was redeveloped in a neoclassical style in the 18th century as a centre for county administration in Yorkshire, and was used as a gaol and debtors' prison. Prison reform in the 19th century led to the creation of a new prison built in a Tudor Gothic style on the castle site in 1825; used first as a county and then as a military prison, this facility was demolished in 1935. By the 20th century the ruin of Clifford's Tower had become a well known tourist destination and national monument; today the site is owned by English Heritage and open to the public. The other remaining buildings serve as the York Castle Museum and the Crown Court.

ХІ ғасыр

10 ғасырда Йорк викингтердің астанасы болды, ал 11 ғасырда маңызды солтүстік қаласы ретінде қала берді. 1068 жылы Вильгельм Жеңімпаз Нормандердің басып алуынан кейін солтүстікке жасаған алғашқы жорығында Англияның солтүстік-шығысында бірнеше қамал салды, соның ішінде Йорк қаласында да. Моттаның бастапқы ені шамамен 60,96 метрді құрады. Қала ішінде салынғандықтан, құрылыс үшін жүздеген үйлерді бұзуға тура келді. Йоркшир шерифі Уильям Малет қамалдың басшысы болып тағайындалды және жергілікті халықтың көтерілісіне қарсы сәтті қорғады. Қауіпсіздік жағдайы нашарлағандықтан, 1069 жылы Вильгельм солтүстікке екінші жорығын ұйымдастырды. Ол қала бақылауын күшейту үшін, бірінші қамалдың қарсы жағында, қазіргі Бейл төбесінде, Оуз өзенінің батыс жағалауында тағы бір қамал салды. Бұл екінші қамал да мотта және бейли стилінде салынды, Бейл төбесіндегі моттаға көлденең көпір және моттаның беткейіне қашалған баспақыштар арқылы жетуге болады еді. Сол жылы Дания викингтерінің флоты Хэмбер және Оуз өзендері арқылы Йоркке жетіп, Нортумбрияның Коспатрикі мен бірқатар жергілікті көтерілісшілердің көмегімен екі қамалға да шабуыл жасады. Нормандер көтерілісшілерді кері шегіндіруге тырысып, қаланың бірнеше үйін өртеп жіберді. Қалалар басып алынып, жартылай бұзылды, ал Малет даниялықтар тарапынан тұтқынға алынды. 1069 және 1070 жылдардағы шабуылдардан кейін Вильгельм Англияның солтүстігінде кең ауқымды жазалау операцияларын жүргізді. 1086 жылы «Домсдей кітабы» жазылған кезде Йорк қамалы сумен толтырылған ормен және осы мақсат үшін салынған бөгет арқылы Фосс өзенінен су алатын үлкен жасанды көлмен қоршалған еді. Су қорғанысын салу үшін тағы да көп мүлік, оның ішінде екі су диірмені бұзылды.

12 ғасыр

Генрих II өзінің билігі кезінде Йорк қамалына төрт рет келді. Сол кездегі патшалық бөлмелер қауіпсіздік үшін қорғаныстың ішінде орналасқан, ал Генрих қорғанысты жөндеуге 15 фунт төледі. 1175 жылы Генрих қамалды Шотландияның Арыстаны Вильгельмге құрмет көрсету үшін негіз ретінде пайдаланды. Диірмендер екі өзеннің тасқынына осал болғандықтан, оларды қайта-қайта жөндеуге тура келді.

Яһудилердің қырғыны

1190 жылы Йорк қамалы ортағасырлық Англиядағы ең қорқынышты қырғындардың біріне айналды. Ағылшын еврейлері айқын діни кемсітушілікке ұшырады және негізінен жергілікті корольдік қамалы бар қалалар мен кенттерде тұрып жұмыс істеді, себебі қамал оларды көпшіл христиан халқының шабуылдарынан қорғауға мүмкіндік беретін. Корольдік қорғау әдетте берілетін, өйткені Норман және Анжу корольдері еврейлердің мүлігі мен оларға қарыз ақыр соңында тәждің меншігіне өтетінін, еврейдің өлімінен кейін корольге тиесілі болатынын анықтаған. Ричард I 1189 жылы таққа отырып, крест жорықтарына қатысу ниетін жариялады, бұл еврейге қарсы сезімді күшейтті. Ричард ағылшын еврейлеріне шабуыл жасауға бұйрық берген деген қауесет тарады. Йоркте келесі жылы жағдай шиеленісіп, зорлық-зомбылыққа ұласты. Аарон Линкольндық қуатты еврей саудагеріне қарызы бар Ричард де Малбис, үйдің кездейсоқ өртенуін пайдаланып, жергілікті тұрғындарды Ааронның жақында қайтыс болған еврей қызметкерінің үйіне шабуыл жасауға итермеледі. Тұрғындар қамалды қоршап алды, ал қамал бастығы жағдайды талқылау үшін шыққанда, еврейлер тұрғындардың кіріп келуінен немесе шерифке тапсырылуынан қорқып, оны қайтадан кіргізбеді. Бірақ бірнеше еврейлер христиан дініне өтуге уәде беріп, бағынды, бірақ олар ашулы халық тарапынан өлтірілді. Қамал моттаның үстіне қайтадан ағаштан салынды, оның биіктігі 3,96 метрге дейін көтерілді, құны 207 фунт стерлинг болды.

13 және 14 ғасырлар

Джон патша өзінің билігі кезінде Йорк қамалын кеңінен пайдаланды, қамалды өзінің жеке қауіпсіздігі үшін жеке жатақхана ретінде қолданды. Сол кезде қамал жақсы күйде ұсталып тұрды. Осы кезеңде қамалды түрме ретінде пайдалану туралы алғашқы мәліметтер пайда болды, онда Джонның Ирландиядағы жорықтарында тұтқындалғандар туралы айтылған. 13 ғасырда қамалды күзету үшін жақсы қалыптасқан жүйе болды, оған сәйкес Йорк төңірегіндегі жерлер қамалды қорғауға көмектесетін сарбаздар мен арбалетшілерді ұстау үшін берілді. Генрих III де қамалды кеңінен пайдаланды, бірақ 1228 жылы Рождествода сапары барысында болған дауыл моттадағы ағаштан жасалған қамалдың бұрышын қиратты. Қамалдың бұрышы жөнделмеген сияқты, орнына патша пайдалануы үшін жаңа ғимарат салынды. 1244 жылы шотландтар Англияға шабуыл жасау қаупі туғанда король Генрих III қамалды аралап, оны 2600 фунт стерлингке жуық ақ тастан қайта тұрғызуға бұйрық берді. refn|Ортағасырлық қаржылық көрсеткіштерді қазіргі заманғы шамамен салыстыру өте қиын. Мысалы, 2600 фунт стерлинг – бұл осы кезеңде баронның жылына алатын орташа табысы 200 фунт стерлингтен шамамен он үш есе көп. Клиффорд мұнарасының дизайны ерекше. Екі қабатты мұнараның жоспары төрт дөңгелек бөліктен тұрады. Әр бөліктің ені 6,71 метр, қабырғаларының қалыңдығы 2,74 метр; ең кең жерінен мұнараның ені 24,08 метрге жетеді. Оңтүстік жақтағы кіреберісті екі бөліктің арасында 6,40 метр ені бар шаршы қақпа үйі қорғады. Йорк қамалына тән ерекше пішіндес бұғаздықтардан оқ атуға арналған тесіктер жасалған. Кіреберіс үстіне Харлех және Чепстоу қамалдарындағыдай, порткуллис бөлмесі болатын шатыр салынды. Мұнараның жоғарғы жағынан көрінетін жерді көбейту арқылы қапталдан оқ ату мүмкіндігін жақсарту мақсатында мұнара салынған деп саналады. Англияда бірегей болғанымен, мұнараның дизайны Франциядағы Этамп қамалының дизайнына ұқсас және Понтефракт қамалының болашақ дизайнына әсер еткен болуы мүмкін. Генрих жоба үшін шебер ұста Генри де Рейнс және бас ағаш шебері Саймон Нортгемптонды жұмысқа алды, ал мұнараның құны осы жұмыс кезеңінде қамалға жұмсалған қаражаттың көп бөлігін құрады. Жаңа қамалды әскери бекініс ретінде сақтау үшін үнемі инвестиция қажет болды. 1315-16 жылдары қыста болған су тасқыны моттаның негізіндегі топыраққа зақым келтіріп, дереу жөндеу қажет етті. Корольдік шенеуніктер мұнараны толығымен қайта құруды ұсынды, бірақ оның орнына бөлігі 200 фунт стерлингке жөнделді. Шотландтарға қарсы соғыстар кезінде, Эдуард пен оның ұлының тұсында Йорк қамалы 1298 және 1338 жылдар аралығында Англиядағы корольдік басқарудың орталығы болды. Вестминстердің көптеген мекемелері корольдің соңынан солтүстікке, Йоркке көшіп, қамалдың аумағында орналасты. Монета соғумен айналысатын еуропалықтар Йоркке әкелінді. Бұл кезде түрменің басшысы шериф болды, ал оның орынбасары әдетте толық уақытты түрмеші рөлін атқарды. Кез келген уақытта қамалда үш жүз онға дейін тұтқын ұсталған. Тұтқындар ұсталған жағдай "өте жаман" болды және тұтқындар арасында көп өлім-жітімге әкелді. Түрмеден қашулар жиі болды, олардың көптегені, мысалы 1298 жылы 28 тұтқынның қашуы сәтті аяқталды. Бұрын Тамплиерлерге тиесілі болған қамал диірмендері сол кезде корольдік басқаруға қайта оралды. Эдуард II 1322 жылы өзінің бүлікші барондарына қарсы жорығында қамалды түрме ретінде пайдаланды, ал Боробридж шайқасынан кейін жеңілген бүлікшілердің көптеген көшбасшылары Йорк қамалында өлім жазасына кесілді. 14 ғасырдың соңында қамалдың ауласын жергілікті әкімшілік басқарды. Ол түрме ретінде кеңінен пайдаланылды, тұтқындар қамал төңірегіндегі түрлі мұнараларда ұсталды. Корольдік отбасы жиі Францискан монастырында, қамал мен Оуздегі Корольдік Стайт арасында тұруды жөн көрді, ал олардың қызметкерлері Фишергейт ауданындағы Сент-Мэри аббаттығы мен Сент-Эндрю монастырында тұрды.

King John used York Castle extensively during his reign, using the keep as his personal quarters for his own security. The castle was kept in good repair during that time. During this period, the first records of the use of the castle as a gaol appeared, with references to prisoners taken during John's Irish campaigns being held at York Castle. By the 13th century there was a well established system of castle guards in place, under which various lands around York were granted in return for the provision of knights and crossbowmen to assist in protecting the castle. Henry III also made extensive use of the castle, but during his visit at Christmas 1228 a gale destroyed the wooden keep on the motte. The keep was apparently not repaired, and a building for the king's use was built in the bailey instead. In 1244, when the Scots threatened to invade England, King Henry III visited the castle and ordered it to be rebuilt in white limestone, at a cost of about £2,600. refn|Comparison of medieval financial figures with modern equivalents is notoriously challenging. For comparison, £2,600 is around thirteen times the £200 a year average income of a baron during this period. Clifford's Tower is of an unusual design. The two storey tower has a quatrefoil plan with four circular lobes. Each lobe measures 6.71 m across, with walls 2.74 m thick; at its widest, the tower is 24.08 m across. A square gatehouse, 6.40 m wide, protected the entrance on the south side between two of the lobes. Loopholes of a design unique to York Castle provided firing points. A chapel was built over the entrance, measuring doubling as a portcullis chamber as at Harlech and Chepstow Castles. The tower is believed to be an experiment in improving flanking fire by making more ground visible from the summit of the keep. Although unique in England, the design of the tower closely resembles that at Étampes in France, and may have influenced the design of the future keep of Pontefract Castle. Henry employed master mason Henry de Rayns and chief carpenter Simon of Northampton for the project, and the cost of the tower accounted for the majority of the overall expenditure on the castle during this period of work. The new castle needed constant investment to maintain its quality as a military fortification. Winter floods in 1315–16 damaged the soil at the base of the motte, requiring immediate repairs. Royal officials recommended that the keep be completely rebuilt, but, instead, the lobe was repaired at a cost of £200. During the wars against the Scots under both Edward and his son, York Castle also formed the centre of royal administration in England for almost half the years between 1298 and 1338. Many Westminster institutions followed the king north to York, basing themselves in the castle compound. European coiners were brought to York to establish the facility. The sheriff was responsible for the gaol at this time, and his deputy usually took the role of a full time gaoler. Up to three hundred and ten prisoners were held in the castle at any one time. The conditions in which prisoners were held were "appalling", and led to the widespread loss of life amongst detainees. Prison escapes were relatively common, and many of them, such as the break out by 28 prisoners in 1298, were successful. The castle mills, as former Templar property, returned to royal control at the same time. Edward II also used the castle as a gaol in his campaign against his rebellious barons in 1322, and after the Battle of Boroughbridge many of the defeated rebel leaders were executed at York Castle. By the end of the 14th century, the castle bailey was primarily occupied by the local county administration. It was used extensively as a gaol, with prisoners being kept in the various towers around the bailey. Increasingly, royalty preferred to stay at the Franciscan friary, between the castle and King's Staith on the Ouse, while their staff resided at St Mary's Abbey and St Andrew's Priory in the Fishergate area.

15 және 16 ғасырлар

15 ғасырда Йорк қамалы, Ноттингем қамалымен бірге, Англияның солтүстігіндегі маңызды қауіпсіздік нысаны саналды, бірақ тіпті осы қамалдарға да инвестициялар азайды. Йорк қамалының жөндеу жұмыстары 1400 жылдан бастап сиреп, қамал құлдырауға бет бұрды. Ричард III мәселені мойындап, 1483 жылы ең қираған құрылыстардың бір бөлігін бұзды, бірақ Босворт шайқасында қаза тапқандықтан, жаңа құрылыс басталған жоқ. Генрих VIII билікке келген кезде, тарихшы Джон Лиланд қамалдың күйрегенін хабарлады; алайда, су қорғанысы сол кездегі көптеген басқа қамалдардан айырмашылығынша, сақталған күйінде болды. Бұл құлдыраудың салдарынан Генрихке патша кеңесшілері Йоркте болғанда тұрып жұмыс істеуге арналған ресми резиденциясы жоқ екені айтылды. 1553 жылы Эдуард VI қайтыс болғаннан кейін қамалдың ақша соғу ошағы жабылды, ал 1464 жылы қамалдың диірмендері жергілікті қайырымдылық ауруханасына берілді. Аурухана Реформация кезінде жабылып, диірмендер қайтадан жеке меншікке өтті. 16 ғасырда салт бойынша, сатқындарды Миклгейт қақпасының алдында емес, Клиффорд мұнарасының үстінен асып өлтіру қалыптасты. Мысалы, 1536 жылы саяси көшбасшы Роберт Аске Генрих VIII-нің бұйрығымен Йорк қамалында өлім жазасына кесілді, себебі Аскенің монастырларды таратуға қарсы наразылығы сәтсіз аяқталды. Алайда, 16 ғасырдың соңында Клиффордтар әулеті (Камберленд графы) қамалдың мұрагерлік констебльдері болды және Клиффорд мұнарасы сол кезде осы әулеттің атын алды. Қамалдың құлдырауы Елизавета I билік кезінде де жалғасты, оған қамалдың әскери маңызы жоқ екені айтылды. Мұнара күзетшісі Роберт Редхед сол кезде қамалдың бөліктерін бөлшектеп, тас құрылыстарын жеке пайдасы үшін сатқаны үшін танымал болды. 1596 жылы Клиффорд мұнарасын толығымен бұзу туралы ұсыныстар жасалды, бірақ жергілікті халықтың қарсылығына байланысты қабылданбады. Бэбингтон мен Даффилд Клиффорд мұнарасын Йорк саудагерлеріне сатты. Алайда, 1642 жылы Англияда патшалық және парламенттік күштер арасында Азамат соғысы басталды. Генри Клиффорд басқаратын Карл I-ге адал күштер 1643 жылы Йорк қамалын және оны қоршаған қаланы басып алды. Йорк роялистер үшін «солтүстік астанасы» болды. Клиффорд қамалдың қабырғаларын жөндеп, нығайтып, оқ-дәрілерді орналастыруға мүмкіндік берді, сондай-ақ кіреберіс үстіне патшаның елтаңбасын қойды. Клиффорд мұнарасының қақпа үйі қайта жаңартылып, бастапқы ортағасырлық келбетін жоғалтты. Соғыс роялистерге қарсы өрбуде, 23 сәуірде 1644 жылы парламенттік күштер Йорк қаласын қоршауға алды. Александр Лесли басқаратын шотланд әскері оңтүстіктен, ал Фердинандо Фэрфакс басқаратын парламенттік күш шығыстан келді. Алты аптадан кейін Эдвард Монтегю үшінші күштерді Йоркке жеткізіп, қаланы қоршаған күштердің санын 30 000-нан астам адамға жеткізді. Вильям Кавендиш қоршау кезінде қалаға қолбасшылық етті, ал полковник сэр Фрэнсис Кобб қамалдың губернаторы болып тағайындалды. Йоркке көмекке келген принц Руперт ақылды маневрлер жасап, қоршаушыларды кері шегінуге мәжбүр етіп, 1 шілдеде қоршауды жойды. Келесі күні парламенттік күштер Рупертті Йорктан батысқа қарай алты шақырым жердегі Марстон Мур шайқасында жеңіп, Йорк пен қамалдың берілуіне жол ашты. 14 шілдеде қала мен қамал парламенттік күштерге берілді, олар роялистерге толық құрметпен кетуге рұхсат берді. Парламент жергілікті әкім Томас Диккенсонды Клиффорд мұнарасының губернаторы етіп тағайындады. Парламент гарнизон ретінде пайдаланған Клиффорд мұнарасының құрылыстарын түрме ретінде қолданылатын бейли ғимараттарынан бөлуге тырысты. 1650 жылы Оливер Кромвелл Клиффорд мұнарасына барып, мұнара үстінде орналасқан қарулардан салют алды. Карл II-нің таққа қайта оралуынан кейін, мүліктің бұрынғы иелері Клиффорд мұнарасына талап қойды және ақыры оған меншік құқығын алды. Алайда, онда гарнизон орналасуын жалғастырды, бұл иелерге мүлікті иемденуге немесе пайдалануға кедергі келтірді. Мұнара жөнделді және оқ-дәрі сақтауға арналған қоймаға айналды. Реставрация кезеңінде Джордж Фокс сияқты кейбір саяси тұтқындар да қамалда ұсталды, ол Достар қоғамын құрған. Осы жылдары қамаудағы округтік ғимараттар кеңейтіліп, Ұлы қазылар үйі мен жалпы зал жақсартылды, бірақ 1680 жылдарға қарай Йорк қамалындағы әскери гарнизонның рөлі күмәнді бола бастады. Сэр Кристофер Масгрейв 1682 жылы Таж үшін есеп дайындады; ол қамалды заманауи бекініске айналдыру үшін кемінде 30 000 фунт стерлинг қажет екенін айтты және мұндай жұлдызды бекініс үшін қажетті алты бастионды ұсынды. 1684 жылғы Георгий күні, шамамен сағат 22:00-де, қоймада болған жарылыс Клиффорд мұнарасының ішін толығымен қиратты. Алайда, көптеген тарихшылар жарылыс жазасыз болмағанына сендіреді. Өрттің ыстығы мұнараның әктасын қазіргі, сәл қызғылт түске айналдырды.

In the 15th century, York Castle, along with Nottingham Castle, was considered a key security asset in the north of England, but investment even in these castles diminished. Repairs to York Castle grew infrequent from 1400 onwards, and it fell into increasing disrepair. Richard III recognised the issue and in 1483 had some of the most decrepit structures removed, but he died at the Battle of Bosworth before replacement work could commence. By the reign of Henry VIII, the antiquary John Leland reported that the castle was in considerable disrepair; nonetheless the water defences remained intact, unlike those of many other castles of the period. As a result of the deterioration, Henry had to be advised that the king's councillors no longer had any official residence in which to stay and work when they were in York. The castle mint was shut down after the death of Edward VI in 1553, and the castle mills were given to a local charitable hospital in 1464. The hospital was then closed during the Reformation, and the mills passed into private ownership once again. By the 16th century it had become traditional to execute traitors by hanging them from the top of Clifford's Tower, rather than killing them at Micklegate Bar, the usual previous location for capital punishment in York. In 1536, for example, the political leader Robert Aske was executed at York Castle on the orders of Henry VIII, following the failure of Aske's Pilgrimage of Grace protest against the Dissolution of the Monasteries. At the end of the 16th century, however, the Clifford family (Earls of Cumberland), became the hereditary constables of the castle, and Clifford's Tower took its name from the family at around this time. The deterioration of the castle continued into the reign of Elizabeth I, who was advised that it no longer had any military utility. Robert Redhead, the tower keeper, became infamous at the time for taking parts of the castle to pieces and selling off the stonework for his own profit. Proposals were made to pull down Clifford's Tower altogether in 1596, but were turned down because of the strength of local feeling. In turn, Babington and Duffield sold Clifford's Tower to a York merchant family. In 1642, however, the English Civil War broke out between the rival factions of the Royalists and Parliament. Forces loyal to Charles I, under the command of Henry Clifford, garrisoned York Castle and the surrounding city in 1643. York effectively became the "northern capital" for the Royalist cause. Clifford repaired the castle and strengthened the walls to permit them to support cannon, placing his arms alongside those of the king above the entrance. Clifford's Tower's gatehouse was substantially remodelled, losing its original medieval appearance. The war turned against the Royalist factions, and on 23 April 1644 Parliamentary forces commenced the siege of York. A Scottish army under Alexander Leslie came from the south, while a Parliamentary force under Ferdinando Fairfax came from the east. Six weeks later, Edward Montagu brought a third contingent to York, bringing the number of forces besieging the city to over 30,000 men. William Cavendish commanded the city during the siege, while Colonel Sir Francis Cobb was appointed the governor of the castle. Prince Rupert, sent to relieve York, approached with reinforcements, and through clever manoeuvring was able to force the besiegers to withdraw, lifting the siege on 1 July. The next day, Parliamentary forces defeated Rupert at the Battle of Marston Moor, six miles west of York, making the surrender of York and the castle inevitable. On 14 July the city and castle surrendered to the Parliamentary forces, who permitted the Royalists to march out with full honours. Parliament then appointed Thomas Dickenson, the local mayor, as the governor of Clifford's Tower. Efforts were made to separate the structures of Clifford's Tower, which Parliament used as a garrison, from the buildings of the bailey, which continued to be used as a prison. Oliver Cromwell visited Clifford's Tower in 1650, and received a salute from the guns stationed on top of it. After the Restoration of Charles II, the pre war owners of the property laid claim to Clifford's Tower, eventually being granted ownership. A garrison continued to be stationed there, however, which prevented the owners from actually occupying or using the property. Repairs were made to the tower, and it became a magazine for storing gunpowder and shot. Some political prisoners continued to be held at the castle during the Restoration period, including George Fox, the founder of the Society of Friends. The county facilities in the bailey were expanded during these years, with improvements to the Grand Jury House and the Common Hall, but by the 1680s the role of the military garrison at York Castle was being called into question. Sir Christopher Musgrave produced a report for the Crown in 1682; he argued that it would cost at least £30,000 to turn the castle into a modern fortification, producing a proposal for the six bastions that such a star fort would require. On St George's Day in 1684 at around 10 pm, an explosion in the magazine destroyed the interior of Clifford's Tower entirely. Most historians, however, believe the explosion was not accidental. The heat of the fire turned the limestone of the tower to its current, slightly pink, colour.

18 ғасыр

1701 жылы округтік түрме жағдайы төтенше нашар болып, ескі қамалдағы аумақты қайта құру туралы шешім қабылданды. Жергілікті сәулетші Джон Карр 1773 және 1777 жылдар аралығында батыс жағында ескі қазылар үйінің орнына Assize соттарын салдырды, ал 1780 және 1783 жылдар аралығында шығыс жағында әйелдер түрмесімен сессиялар үйі мен ортақ залды алмастыруды қадағалады. Кейіннен әйелдер түрмесі мен округтік түрме бірігіп, Қарыздар түрмесі болып құрылды. 1777 жылы сарай ауласын шөбімен жауып, дөңгелек етіп жасады, ол Йорк үшін парламент мүшелерін сайлау орыны болғандықтан "Ридингтердің көзі" деп аталды. Түрме реформаторы Джон Говард өзінің "Түрмелердің жағдайы" кітабына зерттеу жүргізу барысында бұл түрмелердің кемшіліктері бар екенін, бірақ сол кездегі басқа түрмелермен салыстырғанда жақсы жағдайда екенін анықтады. Қарыздар түрмесі жалпы алғанда Йорк графтығының "абыройы" болып саналды, онда "таза және денсаулыққа пайдалы" бөлмелер болды, бірақ түрменің қылмыскерлер бөлімі сынға ұшырады. Қылмыскерлер бөлімі "өте кішкентай" болды және тұтқындар үшін "су жоқ" еді; қылмыскерлер еденде сабан үйірмелерінде ұйықтауға мәжбүр болды. Осының салдарынан 1778 жылы олар машиналарды іске қосу үшін жаңа бу машинасымен қайта жабдықталды, бірақ бұл бу машинасының түтіні мен шуы тұтқындарға үлкен қиындықтар туғызды.

19 ғасыр

18 ғасырдың соңында қамал түрмесіне сын-ескертпелер көбейді. Түрмедегі жағдайлар жеткіліксіз деп есептелді, ал түрме сыртында тұтқындарды Йоркке жазалау үшін алып келуін көруге жиналған көпшілік көрермендердің жиналуы жөнсіздік тудырды. 1813 жылы "қысқа ілмек" әдісі енгізіліп, өлім жазасын орындау процесі жеделдетілді, соның арқасында 1814 жылы қамал ішінде он төрт люддит қозғаушысы тез арада жазаланды. Түрмеге сәйкес келетіні 1821 жылы Йорк қаласындағы сот отырысында ресми шағым түсіріліп, тергеу басталғанда анықталды. Әйгілі әзілкеш, жазушы және Фостон-ле-Клейдің пасторы Сидней Смит Клиффорд мұнарасын сақтап қалу жолында табысты науқан жүргізіп, аталған орынның айналасындағы қала үшін тарихи маңызын баса көрсетті. Архитектор Роберт Уоллес ұсынған балама жобада Клиффорд мұнарасы радиалды түрме дизайнының орталық бөлігі болатын тұрғын үйге айналдырылуы көзделген, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Англиядағы ең мықты құрылыс саналатын түрме қауіпсіздік пен өртке төзімділік үшін толығымен тастан салынған. Құрылыста қара сұр гранит қолданылып, түрмеге қатал көрініс берілді, бірақ түрме өзі денсаулыққа жақсы әсер ететін және жақсы желдетілетін орын деп есептелді. Клиффорд мұнарасы түрме дизайнында тікелей қатыспады, алайда моттың көлбеу беті кесіліп, жаңа түрме құрылысына орын ашу үшін оның орнына тіреу қабырғасы орнатылды. Әйелдер түрмесінің ауласы, жаңа қабырға арқылы халықтан жасырылған, 1868 жылдан бастап асылулар үшін пайдаланылды. 1900 жылға дейін округтік түрме ретінде қолданылып, содан кейін қалған тұтқындар Уэйкфилд түрмесіне ауыстырылды, ал бұл нысан әскери түрме ретінде пайдаланыла бастады. 19 ғасырдың басында Фосс өзенін тереңдету және басқа да жақсартулар Йоркке өзен арқылы ұн тасымалдауға мүмкіндік берді, бұл қамал диірмендерінің экономикалық маңыздылығын азайтты. 1856 жылы қамал диірмендері өзеннің осы бөлігіндегі кезекті жақсартулар аясында бұзылды. Патша су қорғанысының бір бөлігі болған бассейн құрғатылды.

Criticism of the castle prison increased at the end of the 18th century. The facilities were felt to be inadequate and the crowds of spectators who gathered outside the prison to see inmates being taken into York for execution unseemly. By 1813 the execution process had been sped up by the introduction of the "short drop" method of hanging, allowing the unusually rapid execution of fourteen Luddite agitators at the castle in 1814. The suitability of the prison was finally brought to a head at the 1821 assizes in York, when an official complaint was made and an investigation begun. Sydney Smith, the famous wit, writer and vicar of Foston le Clay, successfully led a campaign to save Clifford's Tower, emphasising the historic importance of the location for the surrounding city. An alternative proposal, put forward by architect Robert Wallace, would have seen the conversion of Clifford's Tower back into a habitable building to form the hub of a radial prison design, but this was turned down. The prison, considered to be the strongest such building in England, was built entirely of stone to be both secure and fireproof. Dark grey gritstone was used in the construction to produce a forbidding appearance, although the prison itself was considered healthy and well ventilated. Clifford's Tower played no part in the formal design of the prison, although the talus, or sloping edge of the motte, was cut away and replaced by a retaining wall to allow more space for the new prison building. The backyard of the Female Prison, concealed from public view by the new wall, was used for hangings from 1868 onwards. It was used as the county prison until 1900, when the remaining prisoners were transferred to Wakefield Prison, and from then onwards the facility was used as a military prison instead. By the early 19th century, dredging and other improvements to the river Foss had made it possible to import flour into York by river, reducing the economic significance of the castle mills. In 1856, the castle mills were finally demolished as part of a further sequence of improvements to this part of the river. The King's Pool that formed part of the castle's water defences was drained.

20 ғасыр

1890 жылы түрме комиссиялары Клиффорд мұнарасын ұлттық ескерткіш деп жариялауға және оны тарихи орын ретінде сақтап қалуға келісті. Жетекші викториялық инженер сэр Базил Мотт қақпа үйінің астындағы құрылысты тұрақтандыру үшін бетон негіздерін орнатты. Бұл қамал тарихи тұрғыдан Йорк қаласының муниципалдық шекарасынан тыс болды; ол 1968 жылы ресми түрде қала құрамына енгізілді.

Бүгін

1929 жылы Йорк түрмесі жабылды, ал 1935 жылы Тюдор готикалық викториандық түрме ғимараты бұзылды. Қала І санаттағы ескерткіш және қорғалатын ескерткіш ретінде тіркелген. Бұл орынды English Heritage басқарады және ол көпшілікке ашық. 1970 жылдарға дейін 1190 жылғы қырғынды қамалдың ресми тарихтарында жиі көзге түсірмейтін еді; қамалға арналған алғашқы ресми нұсқаулықтарда осы оқиға туралы ешқандай мәлімет болмаған. Бірақ 1978 жылы Клиффорд мұнарасының іргесінде құрбандарға арналған алғашқы ескерткіш тақта орнатылды, ал 1990 жылы мұнарада осы оқиғаның 800 жылдығы тойланды. 2022 жылдың наурыз айында English Heritage ұйымы мұнараның әктас қабырғасын жөндеу және шапельдің шатырын күтіп-жөндеу жұмыстарын қамтитын сақтау жобасын аяқтады. Жаңа, клейлі ламинаттан жасалған ішкі баспалдақтар, жаңа шатырға шығуға мүмкіндік береді, бұл келушілерге ғимараттың түпкілікті ерекшеліктерін жақыннан көруге және қаланың көріністерін көбірек тамашалауға мүмкіндік береді.