Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының эксперименталды ұшақтары мен ракеталарының сериясы.
Series of experimental US aircraft and rockets
the US Experimental planes
X ұшақтары – жаңа технологияларды және аэродинамикалық концепцияларды сынау және бағалау үшін қолданылатын Америка Құрама Штаттарының эксперименталды ұшақтары мен ракеталарының сериясы. АҚШ ұшақтарды белгілеу жүйесінде олар X әрпімен белгіленеді, бұл эксперименттік зерттеу мақсатын көрсетеді. АҚШ-тың барлық эксперименталды ұшақтары X ұшақтары деп аталмаған; кейбіреулері 1962 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің белгілеуін алды, ал басқалары тек өндірушілердің белгілеулерімен, X сериясы емес белгілеулермен немесе құпия кодтық аттарымен белгілі болды. Бұл тізімге тек X белгісімен аталатын ұшақтар ғана кіреді.
The X planes are a series of experimental United States aircraft and rockets, used to test and evaluate new technologies and aerodynamic concepts. They have an X designator within the US system of aircraft designations, which denotes the experimental research mission. Not all US experimental aircraft have been designated as X planes; some received US Navy designations before 1962, while others have been known only by manufacturers' designations, non 'X' series designations, or classified codenames. This list only includes the designated X planes.
Тарих
X ұшақтары тұжырымдамасы ресми түрде 1944 жылы пайда болды, ол жоғары жылдамдықты ұшақтарды зерттеу мақсатында Аэронавтика жөніндегі Ұлттық консультативтік комитет (NACA), АҚШ Әскери-теңіз күштері (USN) және АҚШ Әскери-әуе күштері (USAAF) арасындағы бірлескен бағдарлама ретінде жүзеге асты. Кейіннен NACA Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) болып өзгерді, ал USAAF – Америка Құрама Штаттарының Әуе күштері (USAF) болып қайта құрылды. Қорғаныс жоғары ғылыми-зерттеу жобалары агенттігі (DARPA) және АҚШ Теңіз жаяу әскерлері корпусы (USMC) сияқты басқа ұйымдар да X ұшақтары жобаларын қаржыландырды. Бірінші эксперименталды ұшақ техникалық тапсырмасы, трансоникалық зымыран ұшағы үшін, 1945 жылы жасалды. Ал X ұшағының алғашқы сынақ ұшуы Bell X 1 үш жылдан кейін Калифорниядағы Muroc әуе күштері базасында (қазір Эдвардс әуе күштері базасы) қуатты ұшуын жасағанда өтті. Содан бері X ұшақтарының көп бөлігі осы базада сынақтан өтті. X ұшақтары жылдамдық және биіктік рекордтарын бұзу, ұшу кезінде қанаттың бұрымын өзгерту, жаңа қорытпаларды және қозғалтқыш технологияларын енгізу сияқты авиациядағы көптеген жаңалықтарға қол жеткізді. Кейбір X ұшақтары кеңінен танымал болды, ал X 16 сияқты басқалары құпия түрде әзірленді. 1947 жылы Bell X 1 деңгейлі ұшу кезінде дыбыс жылдамдығын бұзған алғашқы ұшақ болғандықтан танымал атанды. Кейінгі X ұшақтары аэродинамика және техника салаларында маңызды зерттеулер жүргізді, бірақ 1960 жылдардың басындағы North American X 15 зымыран ұшағы ғана X 1 сияқты үлкен даңққа ие болды. X 8, X 9, X 11, X 12 және X 17 ұшақтары жаңа типтегі қозғалтқыштарды сынау үшін пайдаланылған зымырандар еді, ал кейбір басқа да көлік құралдары пилотсыз немесе әуе шақырушы (БПЛА) болды (кейбіреулері қашықтан басқарылды, ал кейбіреулері жартылай немесе толық дербес болды). Көптеген X ұшақтарының толық көлемде өндіріске түсуі күтілмейді, бірақ Lockheed Martin X 35 – бір ерекшелік, ол Boeing X 32 ұшағымен бірге Бірлескен соққы беруші ұшқыш бағдарламасында бәсекелесіп, F 35 Lightning II ретінде өндіріске енді.
The X planes concept officially came into being in 1944, as a joint programme between the National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), the US Navy (USN) and the US Army Air Force (USAAF), in order to pursue research into high speed aircraft. NACA later became the National Aeronautics and Space Administration (NASA) and the USAAF became the United States Air Force (USAF). Other organizations such as the Defence Advanced Research Projects Agency (DARPA) and the US Marine Corps (USMC) have also since sponsored X plane projects. The first experimental aircraft specification, for a transonic rocket plane, was placed in 1945, and the first operational flight of an X plane took place when the Bell X 1 made its first powered flight nearly three years later at Muroc Air Force Base, California, now known as Edwards Air Force Base. The majority of X plane testing has since taken place there. X planes have since accomplished many aviation "firsts" including breaking speed and altitude barriers, varying wing sweep in flight, implementing exotic alloys and propulsion innovations, and many more. Some of the X planes have been well publicized, while others, such as the X 16, have been developed in secrecy. The first, the Bell X 1, became well known in 1947 after it became the first aircraft to break the sound barrier in level flight. Later X planes supported important research in a multitude of aerodynamic and technical fields, but only the North American X 15 rocket plane of the early 1960s achieved comparable fame to that of the X 1. X planes 8, 9, 11, 12, and 17 were actually missiles used to test new types of engines, and some other vehicles were unoccupied or UAVs (some were remotely flown, some were partially or fully autonomous). Most X planes are not expected to go into full scale production; one exception was the Lockheed Martin X 35, which competed against the Boeing X 32 during the Joint Strike Fighter Program, and has entered production as the F 35 Lightning II.
Тізім
Тізімде бірінші рейс күні немесе егер ол ешқашан ұшпаса, кейінге қалдырылған күні көрсетіледі. + X ұшақтарының тізімі Сурет түрі Өндіруші агенттік Күн рөл жазбалары X 1 Bell USAF, NACA 1946 Жоғары жылдамдықты және биіктіктегі ұшу. Денесі жұқа қаннаттардың аэродинамикалық мүмкіндігін дәлелдеді. X 1A X 1B X 1C X 1D Bell USAF, NACA 1951 Жоғары жылдамдықты және жоғары биіктіктегі ұшу X 1E Bell USAF, NACA 1955 Жоғары жылдамдықты және жоғары биіктіктегі ұшу X 2 Bell USAF 1952 Жоғары жылдамдықты және жоғары биіктіктегі ұшу. Бірінші рет Мах 3 жылдамдығынан асып түскен ұшақ. X 3 Stiletto Douglas USAF, NACA 1952 Жоғары жүктемелі трапециялы қанат. Титан қорытпасынан жасалған конструкция; қуаты жеткіліксіз болғанымен, инерциялық байланысқа түсінік берді. X 4 Bantam Northrop USAF, NACA 1948 Transonic құйрықсыз ұшақ X 5 Bell USAF, NACA 1951 Өзгермелі геометрия. Қанатын өзгерте отырып ұшқан алғашқы ұшақ. X 6 Convair USAF, AEC 1957 Ядролық қозғалтқыш. Салынбады. Convair NB 36H эксперименті, B 36 ұшағына ядролық реакторды орнату (бірақ онымен қуаттандырмау) бойынша 1955 жылдан 1957 жылға дейін сынақтан өтті. X 7 Lockheed USAF, АҚШ, USN 1951 Ramjet қозғалтқыштары. X 8 Aerobee Aerojet NACA, USAF, USN 1949 Жоғарғы қабаттағы зерттеулер. Кейінгі үлгілері зондтау зымырандары ретінде қолданылды. X 9 Shrike Bell USAF 1949 Бағыт және қозғалтқыш технологиясы. GAM 63 Rascal зымыранын әзірлеуге көмектесті. X 10 North American USAF 1953 SM 64 Navajo зымырасын сынауға арналған полигон. X 11 Convair USAF 1953 SM 65 Atlas зымырасын сынауға арналған жоба. X 12 Convair USAF 1953 SM 65 Atlas зымырасын сынауға арналған жоба. X 13 Vertijet Ryan USAF, USN 1955 Тік ұшып-қону және қону (VTOL). Құйрығымен отырып VTOL ұшуы. X 14 Bell USAF, NASA 1957 VTOL. VTOL ұшуы үшін итерме векторын пайдалану. X 15 North American USAF, NASA 1959 Гипердыбыстық, биік биіктіктегі ұшу. Алғашқы экипажды гипердыбыстық ұшақ; суборбитальдық ғарышқа ұшуға қабілетті. X 15A 2 North American USAF, NASA 1964 Гипердыбыстық, биік биіктіктегі ұшу. Майор Пит Найт X 15A 2 ұшағымен 6,70 Мах жылдамдығына жетіп, X ұшақ бағдарламасының ең жылдам ұшқышы атанды. X 16 Bell USAF 1954 Биіктіктегі барлау. Нағыз мақсатын жасыру үшін "X 16" атауы қолданылды. Салынбады және ұшпады. X 17 Lockheed USAF, USN 1956 Жоғары Мах жылдамдығымен қайта кіру. X 18 Hiller USAF, USN 1959 Тік және/немесе қысқа ұшып-қону және қону (V/STOL). VTOL ұшуы үшін tiltwing тұжырымдамасын бағалады. X 19 Curtiss Wright Tri қызметі 1963 Тандемді tiltrotor VTOL. XC 143 атауын сұрады, бірақ қабылданбады. X 24A Martin Marietta USAF, NASA 1969 Төмен жылдамдықты көтергіш корпус. X 24B Martin Marietta USAF, NASA 1973 Төмен жылдамдықты көтергіш корпус. X 25 Bensen USAF 1955 Жеңіл коммерциялық автогиро. X 26 Frigate Schweizer DARPA, US Army, USN 1967 Yaw roll coupling үшін оқу планері. Тыныш бақылау ұшағы. X 27 Lockheed None 1971 Жоғары өнімділіктегі зерттеу ұшағы. Локхид CL 1200 Лансерді жасау жоспары болды. Салынбады және ұшпады. X 28 Sea Skimmer Osprey USN 1970 Төмен құндық әуе полициясы су ұшағы. X 29 Grumman DARPA, USAF, NASA 1984 Алға қарай шашылған қанат. X 30 NASP Rockwell NASA, DARPA, USAF 1993 Бір сатылы орбитаға шығуға арналған ғарыш ұшағы. Жоғалды және ешқашан салынбады. X 31 Rockwell MBB DARPA, USAF, BdV 1990 Итерме векторын пайдалану арқылы суперманеврлік. X 32A Boeing USAF, USN, USMC, RAF 2000 Бірлескен соққы иесі. X 32B 2001 X 33 Lockheed Martin NASA 2001 Жартылай масштабтағы қайта пайдаланылатын ұшыру көлігінің прототипі. Прототип аяқталмады. X 34 Orbital Sciences NASA 2001 Қайта пайдаланылатын ұшқышсыз ғарыш кемесі. Ұшпады. X 35A Lockheed Martin USAF, USN, USMC, RAF 2000 Бірлескен соққы иесі. X 35B 2001 Отбасыдағы алғашқы VTOL. Сондай-ақ, көтеру қозғалтқышының дәстүрлі емес режимі қолданылды (көтеру желдеткіші). X 35C 2000 X 36 McDonnell Douglas NASA 1997 28% ауқымдағы құйрықсыз ұшақ. X 37 Boeing USAF, USSF, NASA 2010 Қайта пайдаланылатын орбиталық ғарыш кемесі. 2006 жылы құлау сынағы жүргізілді. 2010 жылдың 22 сәуірінен бері ғарышқа жеті рет ұшты. X 38 Scaled Composites NASA 1998 Көтергіш дене. Экипаждың қайта оралу көлігі. X 39 Белгісіз USAF Болашақ ұшақ технологиясын жетілдіру (FATE) бағдарламасы. Атауы ресми түрде берілмеген. X 50 Dragonfly Boeing DARPA 2003 Canard Rotor/Wing. X 51 Waverider Boeing USAF 2010 Гипердыбыстық скрамджет. X 52 Boeing B 52 Stratofortress-пен шатасудан аулақ болу үшін нөмірді өткізіп жібердік. X 54 Gulfstream НАСА-ның төмен шулы үдемелі жылдамдықты көлігі әзірленуде. X 55 Lockheed Martin USAF 2009 Advanced Composite Cargo Aircraft (ACCA). X 56 Lockheed Martin USAF/NASA 2013 Белсенді флаттерді басу және жел соғатын жүктемені жеңілдету. Биіктіктегі ұзақ уақытқа созылған (HALE) барлау ұшақ бағдарламасының бөлігі. X 57 Maxwell ESAero/Tecnam NASA 2023 Толық электр қозғалтқыштарымен жұмыс істейтін төмен эмиссиялы ұшақ. NASA-ның масштабталатын конвергентті электр қозғалтқышы технологиясының операциялық зерттеу жобасының бөлігі. X 59 Quesst Lockheed Martin NASA 2024 Прототиптік тыныш үдемелі жылдамдықты көліктік ұшақ. X 60 Generation Orbit Launch Services USAF Гипердыбыстық ұшу зерттеулері үшін ауадан ұшырылатын зымыран. X 61 Gremlins Dynetics DARPA 2020 Ауадан ұшырылатын және қайта қалпына келтірілетін барлау ұшқышсыз ұшақ (UAV). X 62 VISTA Lockheed Martin/Calspan USAF 2021 Ұшу кезіндегі айнымалы симуляторлық сынақ ұшағы. 1993 жылы MATV бағдарламасы үшін NF 16D ретінде алғаш ұшты. 2021 жылы жүргізілген зерттеу жүйесінің жаңартуы кезінде X 62A деп аталды. USAF сынақ ұшқыш мектебіне берілді. X 63 Санды жіберілді. X 64 Санды жіберілді. X 65 CRANEAurora Flight SciencesDARPA2025Жаңа эффектілермен революциялық ұшақты басқару. X 66BoeingNASA2028Трансдыбыстық қабырғалы қанат.
In the list, the date is that of the first flight, or of cancellation if it never flew. + List of X planes Image Type Manufacturer Agency Date Role Notes X 1 Bell USAF, NACA 1946 High speed and high altitude flight First aircraft to break the sound barrier in level flight. Proved aerodynamic viability of thin wing sections. X 1A X 1B X 1C X 1D Bell USAF, NACA 1951 High speed and high altitude flight X 1E Bell USAF, NACA 1955 High speed and high altitude flight X 2 Bell USAF 1952 High speed and high altitude flight First aircraft to exceed Mach 3. X 3 Stiletto Douglas USAF, NACA 1952 Highly loaded trapezoidal wing Titanium alloy construction; Underpowered, but provided insights into inertia coupling. X 4 Bantam Northrop USAF, NACA 1948 Transonic tailless aircraft X 5 Bell USAF, NACA 1951 variable geometry First aircraft to fly with variable wing sweep. X 6 Convair USAF, AEC 1957 Nuclear Propulsion Not built. The Convair NB 36H experiment, a B 36 modified to carry (but not powered by) a nuclear reactor, flew from 1955 to 1957. X 7 Lockheed USAF, USA, USN 1951 Ramjet engines. X 8 Aerobee Aerojet NACA, USAF, USN 1949 Upper air research Later models used as sounding rockets. X 9 Shrike Bell USAF 1949 Guidance and propulsion technology Assisted development of GAM 63 Rascal missile. X 10 North American USAF 1953 SM 64 Navajo missile testbed. X 11 Convair USAF 1953 Proposed SM 65 Atlas missile testbed. X 12 Convair USAF 1953 Proposed SM 65 Atlas missile testbed. X 13 Vertijet Ryan USAF, USN 1955 Vertical takeoff and landing (VTOL) tailsitting VTOL flight. X 14 Bell USAF, NASA 1957 VTOL Vectored thrust configuration for VTOL flight. X 15 North American USAF, NASA 1959 Hypersonic, high altitude flight First crewed hypersonic aircraft; capable of suborbital spaceflight. X 15A 2 North American USAF, NASA 1964 Hypersonic, high altitude flight Major Pete Knight flew the X 15A 2 to a Mach 6.70, making it the fastest piloted flight of the X plane program. X 16 Bell USAF 1954 High altitude reconnaissance "X 16" designation used to hide true purpose. Canceled and never flew. X 17 Lockheed USAF, USN 1956 High Mach number reentry. X 18 Hiller USAF, USN 1959 Vertical and/or short take off and landing (V/STOL) Evaluated the tiltwing concept for VTOL flight. X 19 Curtiss Wright Tri service 1963 Tandem tiltrotor VTOL XC 143 designation requested but turned down. X 24A Martin Marietta USAF, NASA 1969 Low speed lifting body X 24B Martin Marietta USAF, NASA 1973 Low speed lifting body X 25 Bensen USAF 1955 Commercial light autogyro for downed pilots. X 26 Frigate Schweizer DARPA, US Army, USN 1967 Training glider for yaw roll coupling Quiet observation aircraft X 27 Lockheed None 1971 high performance research aircraft. High performance fighter Proposed development of Lockheed CL 1200 Lancer. Canceled and never flew. X 28 Sea Skimmer Osprey USN 1970 Low cost aerial policing seaplane X 29 Grumman DARPA, USAF, NASA 1984 Forward swept wing X 30 NASP Rockwell NASA, DARPA, USAF 1993 Single stage to orbit spaceplane Canceled and never built. X 31 Rockwell MBB DARPA, USAF, BdV 1990 Thrust vectoring supermaneuverability X 32A Boeing USAF, USN, USMC, RAF 2000 Joint Strike Fighter X 32B 2001 X 33 Lockheed Martin NASA 2001 Half scale reusable launch vehicle prototype. Prototype never completed. X 34 Orbital Sciences NASA 2001 Reusable pilotless spaceplane. Never flew. X 35A Lockheed Martin USAF, USN, USMC, RAF 2000 Joint Strike Fighter X 35B 2001First in family to use VTOL. Also used unconventional mode of lift engine (lift fan). X 35C 2000 X 36 McDonnell Douglas NASA 1997 28% scale tailless fighter X 37 Boeing USAF, USSF, NASA 2010 Reusable orbital spaceplane Drop test performed in 2006. Seven flights to space since 22 April 2010 X 38 Scaled Composites NASA 1998 Lifting body Crew Return Vehicle X 39 Unknown USAF Future Aircraft Technology Enhancements (FATE) program. Designation never officially assigned. X 50 Dragonfly Boeing DARPA 2003 Canard Rotor/Wing X 51 Waverider Boeing USAF 2010 Hypersonic scramjet — X 52 — — — — Number skipped to avoid confusion with Boeing B 52 Stratofortress. X 54 Gulfstream NASA Low noise supersonic transport in development. X 55 Lockheed Martin USAF 2009 Advanced Composite Cargo Aircraft (ACCA) X 56 Lockheed Martin USAF/NASA 2013 Active flutter suppression and gust load alleviation Part of the high altitude, long endurance (HALE) reconnaissance aircraft program. X 57 Maxwell ESAero/Tecnam NASA 2023 Low emission plane powered entirely by electric motors Part of NASA's Scalable Convergent Electric Propulsion Technology Operations Research project X 59 Quesst Lockheed Martin NASA 2024 Prototype quiet supersonic transport aircraft X 60 Generation Orbit Launch Services USAF Air launched rocket for hypersonic flight research X 61 Gremlins Dynetics DARPA 2020 Air launched and air recoverable reconnaissance unmanned air vehicle (UAV) X 62 VISTA Lockheed Martin/Calspan USAF 2021 Variable In flight Simulator Test Aircraft. First flew in 1993 as the NF 16D (for the MATV program). Designated the X 62A during a major research system upgrade in 2021. Assigned to the USAF Test Pilot School.—X 63————Number skipped—X 64————Number skippedX 65 CRANEAurora Flight SciencesDARPA2025Control of Revolutionary Aircraft with Novel EffectorsX 66BoeingNASA2028Transonic Truss Braced Wing