Кіріспе

Кавказ аймағындағы өзен. Кавказдың оңтүстігіндегі өзен. 40.67156883058258, 42.76519906444574
| тегіс жер биіктігі =
| ағысы =
| өзен жүйесі = Каспий теңізі бассейні
| бассейнінің көлемі = Құра атауын алдымен ресейліктер, кейіннен еуропалық картографтар қабылдады. Еуропаның кейбір анықтамаларында Кура Еуропа мен Азия арасындағы шекараны белгілейді. Әр түрлі аймақтық тілдерде бұл өзен: , , Мтквари, парсы тілінде: Корр, , Кур және Күр деп аталады. Кир, Страбон мен Плинийдің мәліметтері бойынша. Бұл өзенді Ресейдегі Кура өзенімен (Ставрополь өлкесінде Малканың батысқа қарай ағатын саласы), Ресейдегі Курск маңындағы Кур өзенімен, Хабаровск маңындағы Кур өзенімен (Ресей) және Иранның Фарс провинциясындағы Кор өзенімен шатастырмау керек.

Курс

Бұл өзен Түркияның солтүстік-шығысында Кіші Кавказдың Карс таулығындағы шағын аңғарда басталады. Батысқа қарай ағады, содан кейін Ардаханнан солтүстікке және шығысқа қарай ағып, Грузияға өтеді. Солтүстік-батысқа қарай қисықтанып, Ахалцихе маңындағы каньонға түседі, онда солтүстік-шығысқа қарай тар шатқалмен ағып, Хашури маңындағы таулардан шығады. Содан кейін шығысқа қарай бұрылып, шамамен 15 км бойы шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Гориден өтіп, Мцхетаға жақын жерде қысқа каньон арқылы оңтүстікке қарай ағып, Тбилисидің батыс жағымен, аймақтағы ең үлкен қаланың бойымен өтеді. Өзен шығысқа қарай ағып, Грузия мен Әзірбайжан шекарасын кесіп, Шемкир су қоймасына, содан кейін Еникинд су қоймасына құяды. Содан кейін Кура оңтүстік-шығыс жағындағы өз атын алған қаланың жанындағы бөгет арқылы Әзірбайжандағы ең үлкен су қоймасы – Мингачевир су қоймасына құяды. Бұрын Иори (Кабирри деп те аталады) және Алазани өзендері Кураға қосылған, бірақ олардың сағалары қазір көлдің астында қалған. Дамбадан кейін өзен оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Барда ауданындағы ең үлкен Тартарчай саласымен кездеседі және бірнеше жүз шақырымға созылған кең суармалы жазық арқылы ағып, Сарысу көліне жақын шығысқа қарай бұрылады, содан кейін Сабирабад қаласында Арас, ең үлкен саласымен қосылады. Арас саласының құйылыс жерінде солтүстікке қарай үлкен доға жасап, содан кейін Ширван ұлттық паркінің батысынан өтіп, шығысқа бұрылып, Нефтçала қаласында Каспий теңізіне құяды. 1998 жылға дейін өзен дельтаның ұшына дейін ағып, Каспий теңізіне құйылды. Сол жылы өзен арнасынан шығып, батысқа қарай ағып, соңғы бірнеше шақырымын тастап кетті. Бұл өзгерістің себебі Каспий теңізі деңгейінің көтерілуі және Кураның үлкен су тасқыны деп есептеледі. Өзеннің шамамен жартысы Түркияда, Грузияда және Әзірбайжанда орналасқан. Су жиналатын алаптың шамамен жартысы Түркияда, Арменияда, Грузияда, Әзірбайжанда, ал қалғаны Иранда орналасқан. Арас өзенінің құйылыс жерінде оның су ағызу аймағы Курадан шамамен 4% үлкен және сонымен қатар ұзын. Алайда, құрғақ жағдайлар мен суды бірдей көп пайдалану салдарынан Арас өзенінің ағысы Кураға қарағанда әлдеқайда аз, сондықтан құйылыстан кейін өзен әлі де Кура деп аталады. Өзен ағысының шамамен 52% қардың еруінен және мұздықтардан, 30% жер асты суларының сіңуінен, ал шамамен 18% жауын-шашыннан түседі.

Экономика және адам пайдалануы

Бұрын өзендегі ең ірі қала Тбилисиге дейін кеме жүзуге болатын Құрадағы су мөлшері 20 ғасырда суару, тұрмыстық сумен жабдықтау және гидроэлектр энергиясын өндіру үшін кеңінен пайдаланылғандықтан қатты азайды. Құра Азиядағы ең қиын жағдайға тап болған өзен алаптарының бірі саналады. Судың көп бөлігі таулардағы қардың еруінен және сирек жауын-шашыннан түседі, бұл қатты су тасқынына және жылдың қысқа мерзімінде (әдетте маусым және шілде айларында) судың көп болуына, ал тұрақты базалық ағынның деңгейінің салыстырмалы түрде төмен болуына алып келеді. Орман жамылғысы тығыз емес, әсіресе Құра мен Арас өзендерінің бастауында, және таулы аймаққа түсетін судің көп бөлігі жер асты суларын толықтырудың орнына беттік ағысқа айналады. Су тасқынын бақылауға бағытталған шараларға бөгеттер, жағалауларды нығайту және тоғандар салу кіреді, олардың ең ірісі Мингачевирдегі биік тау жыныстарынан салынған тоған, ол үлкен көлемде суды жинақтайды. Суаруға алынатын судың 20%-ға дейін бұрын өзен арқылы ағып өткен су Каспий теңізіне жетпейді. Құраның маңызды саласы – Иори (Габирри) өзенінің суының 70%-дан астамы Мингачевир көліне жеткенге дейін жұмсалады.

Тарих

Курада адамдар кем дегенде 7000 жылдан бері өмір сүріп келеді. Құра-Арас жазығының ежелгі тұрғындары өзенді "Ана Күр" деп атаған, бұл өзеннің аймақ үшін маңызды екенін көрсетеді. ), 1940 жылдары археолог Г. И. Ионе тапқан, "жеті тікбұрышты пештер болған. Отын жағатын камерасы трапеция пішіндес. Ішкі қабырғалары мен едені ерекше жабынмен жабылған. Бұл пештер б.з.б. үшінші ғасырына жатқызылған [2,300 жыл бұрын]. Пештердің саны және шикізаттың мөлшері сауда орталығы болғанын көрсетеді". Елді мекен шамамен 600 жылы өрт салдарынан қираған болуы мүмкін, бірақ оның жойылу себебі нақты емес. Ирригациялық егіншілік мыңдаған жылдар бойы дамыған болса да, 1920 жылдарға дейін адамдар Кура су жиналатын аймақтың экологиясына немесе гидрологиясына елеулі әсер етпеді. Содан бері орман шаруашылығы, мал жаю және әсіресе ауыл шаруашылығы бассейндегі су қорына күшті әсер ете бастады. Орман алқаптарының көп бөлігі ағаш кесудің нәтижесінде жұқа жайлауларға айналды. Бұл ортаның өзгеруі Кура бассейнінің экологиясына зиян келтірді. 1920 жылдан кейін батпақтар кептіріліп, төменгі Кура аңғарында суаруды дамыту үшін су қоймалары салынды. 1950-1960 жылдары, Кавказ аймағы КСРО құрамында болған кезде, Кура бассейнінде көптеген су қоймалары мен гидротехникалық құрылыстар салына бастады. Кура су жиналатын аймақтағы ірі су қоймаларының бірі 1952 жылы Варварада салынды. Үлкен масштабта бөгеттер салу 1970 жылдарға дейін жалғасты.