Кіріспе

Тайвань саясаткері (туған жылы 1946)

Фрэнк Сюй Чан Тинг (; туған 18 мамыр 1946) – тайваньдық саясаткер және бұрынғы қорғаушы адвокат, 2016 жылдан бері Тайваньның Жапониядағы елшісі. Демократиялық прогрессивті партияның құрылтайшыларының бірі, ол Тайбэй қалалық кеңесінде, Заң шығарушы Юаньда, Каосиун қаласының мэрі және президент Чэн Шуйбянь басшылығымен Атқарушы Юань премьері қызметтерін атқарды. Хсие 2008 жылғы президенттік сайлауда ДПП-ның үміткері болды және Ма Инцзеуден жеңілді.

Ерте өмір

1946 жылы Тайбэйдің Дадаочен қаласында туған Хсие орта мектепте гимнастикамен айналысқан, ал колледжға түсуге дейін тағам сатушы болып жұмыс істеген. Ұлттық Тайвань университетінен заң бакалавры дәрежесін алды. Содан кейін Хсие магистр дәрежесін алды және кейін Жапониядағы Киото университетінің құқық факультетінде заңтану бойынша докторлық бағдарламаны (диссертацияны қорғамай) аяқтады. 1969 жылдан 1981 жылға дейін адвокат ретінде жұмыс істеді, 1980 жылғы Каосиунг оқиғасынан кейін әскери сотта қорғаушы болып қызмет етті.

Саясаттағы өрлеуі

1986 жылы Демократиялық прогрессивті партия құрылғанға дейін Хсие, Чэн Шуй Бьян және Лин Чен Чейх тангвай қозғалысының "үш мушкетері" ретінде танымал болды. Хсие партияны бірге құрған және оның қазіргі атауын ұсынған адам. 1995 жылғы заң шығарушы сайлауда қайта сайлануға түсудің орнына, Хсие 1994 жылғы Тайбэй мэрі сайлауына қатысуды жөн көрді, бірақ түпкілікті жеңімпаз Чэн Шуй Бьянға іріктеу кезеңінде жеңілді. 1995 жылдың қыркүйегінде Пен Мин Мин мен Хсие 1996 жылғы президенттік сайлауда Демократиялық прогрессивті партияның тізіміне енгізілді. Олар дауыстардың 21,1 пайызын алып, екінші орынды иеленді.

Қаушиун қаласының әкімшілігі

1997 жылы Хсие Александр отбасының кепілге алу дағдарысында қарулы адамды сәтті ұстап беру арқылы ұлттық деңгейде танымал болды. Көптеген сарапшыларды таңқалдырғандай, Хсие 1998 жылы Каосиунг қаласының әкімі сайлауында жеңіске жетті және Гоминьданның қолдауындағы Ву Ден-Ихты 4,565 дауыспен басып озды. Оның басшылығындағы әкімшілік айналасындағы өзендердегі су сапасын жақсартуға, сондай-ақ Каосиунг портын толықтай қайта жаңартуға бағытталды. Хсие сол кезде орталық үкімет басқарып келген портты Каосиунг қалалық әкімдігінің қарауына беруді қолдады. Хсие басшылығымен, аса ластанған Лав-Риверін тазалау жұмыстары 1999 жылы басталып, 2002 жылы аяқталды. Сондай-ақ, ол Каосиунг метрополитенін құруға да үлкен үлес қосты. Бұл жетістіктері Хсиеге Каосиунг тұрғындарының кең қолдауын алуға көмектесті. Ол 2002 жылы төрт жылдық мерзімге қайта сайланды. Хсие жеңіске жетеді деп күтілгенімен, Халық бірінші партиясының төрағасы Джеймс Сунг Гоминьданның үміткері Хуан Цзюнь Инге ашық қолдау көрсетті, бұл Хуанға көп дауыс жинауға мүмкіндік берді. Хсие Хуанды 24,838 дауыспен (3,22%) айырмасымен жеңді.

Премьерлік және соңынан

2005 жылдың қаңтар айында Хсие премьер-министр болып тағайындалды, бұл оны Каосиунг қаласының мэрі лауазымынан кетуге мәжбүр етті. Чэнь Чи Май оның орнына қала басшысының міндетін атқарушы болды. Каосиунг метрополитеніндегі шетелдік жұмысшыларға қатысты жанжалдан кейін Гоминьдан саясаткерлері Хсиеден премьер-министрліктен кетуін сұрады. 2005 жылғы «Үш біріктірілген» сайлауда Демократиялық прогрессивті партия (ДПП) үлкен жеңіліске ұшырағаннан кейін Хсие премьер-министр қызметінен кетті. 2006 жылғы Тайбэй қаласының мэрі сайлауында ДПП үміткері ретінде Хсие Гоминьдан үміткері Хау Лунг Пинге 166 216 дауыспен (12,92%) жеңілді. Тайбэй Гоминьданның бекінісі саналғандықтан, бұл нәтиже болжамды болды. 2007 жылдың ақпан айында ол АҚШ Конгресі комитеті ұйымдастырған Вашингтонда өткен 55-ші жылдық Ұлттық дұғалық таңғы асқа тайвандық делегацияны жетекшілік етті, онда президент Джордж Буш та қатысты.

2008 жылғы президенттік науқан

Хсие 2008 жылғы президенттік сайлауда ДПП-ның басты үміткері саналды және 2007 жылғы 16 ақпанда сайлауға қатысу ниетін ресми түрде жариялады. Хсие Гоминьданның Ма Иньчжоудан кейін өзінің үміткерлігін ресми түрде жариялаған екінші адам болды. Хсие Демократиялық прогрессивті партиясының ішкі сайлауында дауыстардың 45%-ын жинады. Оның үш басты қарсыласы жеңіліс теріске алғаннан кейін жоспарланған алдын ала дауыс беру тоқтатылып, Хсие ДПП-ның ресми үміткері деп жарияланды. 2007 жылдың шілдесінде Хсие АҚШ-қа сапар шекті, оны "Махаббат пен сенім саяхаты" деп атады. 2007 жылдың қыркүйегінде Хсие Тайвань Республикасының президенттігіне үміткер екенін ашық мәлімдеді, сонымен қатар "өзімізді (тайвандықтарды) бірінші кезекте ұлт ретінде тану және басқа елдермен келіссөздер жүргізу кезінде бізге қажетті нәрсе үшін күресу" маңызды екенін айтты. 2007 жылы Гоминьдан Хсиеге сыбайлас жемқорлық танытқандықтан, прокуратура оған қатысты тергеу жүргізді. Тергеу қыркүйек айында Хсиеге ешқандай айып тағылмағаны туралы хабарламамен аяқталды. Ма Иньчжоудың "қосымша экономикалық аймақ" идеясына қатысты Хсие, егер Тайвань тек экономикаға ғана назар аударса, өмірдегі жалғыз мақсаты ақша табу болған Гонконг пен Макао сияқты болады деді. Хсие экономиканы жақсарту ұлттық қадір-қасиетті сақтаумен бірдей маңызды екенін, ал экономикалық дамудың мақсаты тек ақша табу ғана емес, сонымен қатар халықтың әл-ауқатын арттыру екенін сендірді. 2008 жылғы заң шығарушы сайлауда ДПП-ның көрсеткен нәтижесі нашар болғандықтан, Хсие партия төрағасы ретінде Чэн Шуй Бянды алмастырды. 2008 жылдың қаңтарында Хсие кандидат Ма Иньчжоудың АҚШ жасыл картасына ие екенін айыптады. Кейінгі тергеулер Маның бір әпкесі мен екі қызының АҚШ азаматы екенін көрсетті. Хсие егер Ма өзінің жасыл картадан бас тартқанын растайтын құжатты жарияласа, сайлаудан бас тартатынын мәлімдеді. Сайлау Хсие мен ДПП үшін ауыр соққы болды, себебі ол күтілгеннен асып түскен 17%-дық айырмашылықпен жеңілді. Хсие егер осы сайлауда жеңіліп қалса, енді сайлауға қатыспайтынын бұрыннан мәлімдеген еді. Ол жеңіліске жауапкершілік алу үшін ДПП төрағалығынан кетті. Цай Ин Вэнь ДПП-ның жаңа төрағасы болып сайланды. 2010 жылдың шілдесінде Хсие ДПП орталық комитетінің тұрақты мүшелігіне сайлауға түсіп, жеңіске жетті.

2012 жылғы материктік сапар

2012 жылдың қазан айында Хсие Тайвань демократиялық прогрессивті партиясының (ДПП) ең жоғары лауазымды өкілі ретінде бес күндік сапармен материктік Қытайға барды. Алайда, сапар саяси емес, жеке азамат ретінде жасалды. Ол 4-8 қазан аралығында Сиаменге және Фуцзянь провинциясындағы Донгшан аралдарына, сондай-ақ Пекинге барды. Ол сол кездегі Мемлекеттік кеңесші Дай Бингуомен, Тайвань бөлгесімен қарым-қатынастар қауымдастығының президенті Чэн Юньлинмен және Тайвань істері жөніндегі басқарма директоры Ван Имен кездесті. Екі тарап та Тайвань бөлгесіндегі қарым-қатынастарды реттейтін "Бір Қытай" саясатына келіскенмен, Хсие 1992 жылғы консенсустың орнына "әрқайсының конституциясы жеке" деген жаңа консенсусты қалайды. Хсие 2013 жылдың сәуір айында АҚШ-қа сапарында "Екі жақ, екі конституция" бастамасын қайталады және екі тараптың да диалог жүргізуі үшін Тайвань бөлгесіндегі айырмашылықтарды қабылдауға Пекинге шақыру жасады.

Гонконг бұғазының арғы жағындағы форум

2013 жылдың маусым айының соңында Хсие Гонконгте «Тайвань бұғазының қатынастарын дамыту және жаңару» тақырыбында өткен екі күндік форумға қатысты. Форумды Тайваньдағы Тайвань реформалар қоры және Бейжіңдегі Тайваньты зерттеу институты бірлесіп ұйымдастырды. Форум алдында Хсие жұма күні кешкі асқа Гонконгтың бұрынғы бас атқарушысы Тунг Чи Хва шақырды. Хсие ДПП мен Бейжің арасындағы өзара сенімнің маңызды екенін, Тайвань бұғазының екі жағындағы барлық екіжақты байланыстар халықтың мүддесіне қызмет етуі және олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруы керек екенін айтты. Сонымен қатар, Тайвань бұғазындағы қарым-қатынастарды қайта теңгергенің маңызды екенін де қосты. Ол Тайбэй мен Бейжіңнің өзара конституциялық заңдылықтарын құрметтесе, бірге өмір сүре алатыны туралы пікірін тағы да қайталап мәлімдеді.

Жапониядағы ҚХР өкілі

2016 жылдың наурыз айында жергілікті БАҚ Хсие Тайваньның Жапониядағы өкілі лауазымына тағайындалғанын хабарлай бастады. Ол бұл тағайындауды сәуір айының соңында жариялады және 9 маусымда Жапонияға алғашқы ресми сапарын жасады. "Кёдо Ньюс" агенттігінің тілшісі Ко Шу линг Хсиедің тағайындалуына жағымды баға беріп, бұрынғы басқарушылықтардағы Қытай мен Тайвань-АҚШ қарым-қатынасына баса назар аударылған саясат, Цай президенттігінің мақсаты болған "оңтүстікке бағытталған" саясаттың арқасында кері қайтқандай болды деді. Хсие 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунами салдарынан Фукусима Дайичи атом электр стансасындағы аварияға байланысты Фукусима префектурасынан импортталатын тауарларға Тайваньтың қойған шектеулерін жеңілдету мүмкіндігін талқылады.

Жеке өмір

Хсиэ Ю Фанг Чиге үйленген; олардың бір қызы мен ұлы бар, ол Туньин аралында (Доньин) әскери қызметтен өткен және 2014 жылдан бері Тайбэй қалалық кеңесінің депутаты болып жұмыс істеп келеді. 2007 жылы Хсиенің анасы қайтыс болды. Хсие және Демократиялық прогрессивті партияның тағы тоғыз саяхатшысы 2000 жылы қайта басылған «О! Формоза» альбомында тайвандық дәстүрлі әндер орындады. Кейін ол окаринада ойнауды үйреніп, 2005 жылы жеке альбомын шығарды және Бунун музыкасын ұнататынын айтты. Ол сондай-ақ Хокло тегінен жетінші буын тайвандықтардың бірі; оның атасы Хси Куан Ю Фуцзянь провинциясының Туншан ауылынан көшіп келген, ал ата-бабаларының туған жері Чжаоань ауданы (қазіргі Донгшан ауданының бір бөлігі).