Кіріспе
Андовер (['/æ//n//d//oʊ//v//ɚ/ ANdoh vər]) – Англияның Гэмпшир графтығындағы Тест-Вэлли ауданындағы қала. Қала Тест өзенінің ірі саласы – Антон өзенінің жағасында орналасқан. Ол Солсбери жазығының шығыс шетіндегі маңызды A303 тас жолының бойында, Бассингсток қаласынан батысқа қарай жатыр. Винчестерден 14 миль (23 км), Саутгемптоннан 35 миль (56 км) солтүстікке және Лондоннан 65 миль (105 км) қашықтықта.
Andover ('/æ//n//d//oʊ//v//ɚ/ ANdoh vər) is a town in the Test Valley district of Hampshire, England. The town is on the River Anton, a major tributary of the Test, and lies alongside the major A303 trunk road at the eastern end of Salisbury Plain, west of the town of Basingstoke. It is 14 mile (23 km) from Winchester, 35 mile (56 km) north of Southampton and 65 mile (105 km) from London.
Ерте тарих
Андовердің аты 955 жылы көне ағылшын тілінде «Андеферас» деп тіркелген, және кельт текті болуы мүмкін: «Уэльс тіліндегі onn dwfr = «күл (ағашы) суы» дегенмен салыстырыңыз. Тарихи тұрғыдан алғашқы айқас 950 жылы болған, онда король Эдред патшалық аң аулау үйін салғандығы жазылған. 962 жылы король Эдгар Андовер маңындағы аң аулау үйінде саксон «парламентінің» (Витенагемот) отырысын шақырды. 994 жылы «Анлаф» есімді викинг патшасының (Дания патшасы Свен Форкбардпен одақтас) крещение алуы маңызды оқиға болды. Бұл адам Олав Триггвасон (Норвегия патшасы) немесе Олоф Скотконунг (Швеция патшасы) болуы мүмкін. Крещение ағылшын патшасы Этельредтің келісімімен болды, осының нәтижесінде викинг Англияға шабуыл жасауын тоқтатып, үйіне қайтты. 1086 жылғы «Domesday Book» бойынша, Андоверде 107 ересек ер адам тұрған, ал жалпы халық саны шамамен 500-ге жуық болды. Бұл салыстырмалы түрде ірі елді мекен еді, көптеген ауылдарда 100-150 адам ғана тұратын. Андоверде алты су диірмені болған, олар астықты ұнға айналдырған. Қаланың шалқап жатуы астық және ұн сатуға арналған нарық бар екенін көрсетеді. 1175 жылы Андовер қала тұрғындарына белгілі бір құқықтарды беретін патшалық жарлық сатып алынды, сондай-ақ жергілікті басқаруды өз қолына алған саудагерлер гильдиясы құрылды (көне қалашыққа қараңыз); гильдия мүшелері қаланың басшылары болып сайланатын екі шенеунік (балифтер) тағайындады. 1201 жылы король Джон саудагерлерге Андоверде патшалық салықтарды өздері жинау құқығын берді. 1256 жылы Генрих III қала тұрғындарына сот өткізуге және Андоверде жасалған қылмыстар үшін қылмыскерлерді соттауға құқық берді. Андовер 1295 және 1302–1307 жылдардағы парламенттерге депутаттар жіберді. Қала 1141 және 1435 жылдары екі ауыр өрттен зардап шекті. Андовер шағын сауда қаласы болып қала берді. Жүнді өңдеу негізгі өнеркәсіп болған, ал қаланың «Қой жәрмеңкесі» деп аталатын аймағындағы көше аттары осыны еске түсіреді. Апталық базар және жылдық жәрмеңке өткізілді. Сент-Мария шіркеуімен қатар, қалада монахтар басқаратын монастырь және Сент-Джон Крестительге арналған аурухана, сондай-ақ Сент-Мария Магдалинаға арналған мәжбүрлілер үйі болды. 1538 жылы Реформация кезінде Генрих VIII монастырь мен аурухананы жапты. 1571 жылы Сент-Мария шіркеуінің жерінде Андовердің ұлдарына арналған тегін мектеп ашылды. Бұл уақыт өте келе Андовер грамматикалық мектебіне айналды, ал 1970 жылдары Джон Хэнсон қоғамдық мектебіне айналды. Мектеп тарихы барысында қаланың әртүрлі жерлерінде орналасқан және қазіргі уақытта Флорал Вэйде орналасқан. 1599 жылы қала Елизавета I-ден жаңа жарлық алды. Саудагерлер гильдиясы корпорацияға айналдырылды және жылдық жәрмеңкелердің саны бірден үшке дейін арттырылды. Басқа қалалар сияқты Андовер де оба ауруынан зардап шекті. 1603–1605, 1625–1626 және 1636 жылдары індет болды.
18 және 19 ғасырлар
18 ғасырда Эксетер – Солсбери – Лондон басты жолында орналасқандықтан, бұл жер пошта атты көліктері мен басқа да саудагерлер үшін жанармай құю немесе түнгі тоқтау орнына айналды. Күн сайын қала арқылы 30-дан астам пошта атты көлігі өтетін. 1789 жылы Саутгемптонға канал ашылды, бірақ ол коммерциялық сәттілікке жете алмады және 1859 жылы жабылды. 1836 жылы округ кішкентай полиция күшін құрды: көбінесе екі полицей және түрме бастығы. Андовер 1854 жылғы 3 шілдеде Андовер түйіскен станциясы ашылғанда, жаңа теміржол арқылы Басингстокке, содан кейін Лондонға және Солсбериге (жақында Эксетерге дейін) қосылды. 1860-шы жылдардан бастап Саутгемптонға каналдың төсегінде теміржол салынды, ол шамамен 100 жыл, 1964 жылға дейін жұмыс істеді. Жер, оған жақын газ зауыты және П.М. Кумбс ағаш қоймалары TSB Траст компаниясына сатылды, ол кейіннен сол жерде өз штаб-пәтерін салды. 1883 жылы Андовер Свиндонмен және солтүстікке қарай Суиндон, Марлборо және Андовер теміржолы арқылы байланысты. 1801 жылы халық саны 3 304 адамды құраса, 1871 жылы 5 501 адамға жетті. 19 ғасырда қалаға әдеттегідей қосымшалар келді: 1803 жылы театр, 1838 жылы газ шамдары, 1877 жылы өрт сөндіру станциясы және аурухана, 1885 жылы жүзу бассейні және 1887 жылы демалыс алаңы ашылды. 1875 жылы қалаға су жеткізу үшін су компаниясы құрылды, ал 1899–1902 жылдары кәріз және дренаж жүйесі салынды. 1897 жылы қоғамдық кітапхана ашылды. Қаланың жай-күйі жақсарғанмен, 1845–1846 жылдары үлкен дау болды. Осы дау кезінде жұмыс үйлеріндегі тұтқындарды ұрып-соғу, сексуалдық зорлық-зомбылық және жалпы түрде нашар қарым-қатынас фактілері анықталды. Тергеу және қоғамдық реакция тікелей емес, кедейлер заңының қабылдануына әкелді, ол жергілікті халыққа арналған міндетті емхананы дені сауларға арналған жұмыс үйінен бөлуді және басқаруды жақсартуды қамтиды. Қала 1835 жылғы муниципалитеттік реформа заңымен реформаланған округтердің бірі болды. Жүн өнеркәсібі төмендеді, бірақ оның орнын жаңа өнеркәсіптер басты. 1809 жылы Анна алқабында ашылған Taskers Waterloo Ironworks өркендеді. Taskers өндірген машиналардың көптеген мысалдары Басингстоктегі Milestones мұражайында көруге болады. 1825 жылы ашылған Андовер гильдхолы, Хай-стритте маңызды орынға ие.
Жұмыспен қамту
Қаланың ең ірі жұмыс берушісі Қорғаныс министрлігі. RAF Andover бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың оңтүстігіндегі Andover әуежайында ашылды және RAF штаб-колледжінің орны болды. 1926 жылы фельдмаршал Эдмунд Алленби Андовер соғыс ескерткіш ауруханасын ашты. Аурухана қазір стационарлық емдеу, күндізгі стационарлық қызметтер, жеңіл жарақаттар емдеу бөлімі және амбулаториялық бөлімшелермен қамтамасыз етеді. Оны Hampshire Hospitals NHS Foundation Trust басқарады, ал кейбір қызметтерді Southern Health NHS Foundation Trust көрсетеді. 1932 жылы Андовер қаласына Kelly's Directory баспаханасы көшіп келгенде жаңа өнеркәсіп саласы пайда болды. Қала ақырында 11 000 халқынан 1960 жылға қарай 17 000-ға дейін өсті, себебі сол кезде бірқатар лондондықтар алғашқы кеңес үйлеріне/пәтерлеріне қоныстандырыла бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF штаб-колледжі RAF техникалық қызмет басқармасының штаб-пәтері болды және британдық тарихта ерекше орын алды, өйткені 1945 жылдың қаңтарында RAF Andover-де алғашқы британдық әскери тікұшақ бөлімі – Тікұшақтарды оқыту мектебі құрылды. Әуежай қазір пайдаланылмайды, бірақ RAF 1213 (Андовер) эскадрильясының және Әуе оқу корпусының қатысуымен аймақпен байланысын сақтап тұрады. RAF бұл жерді қалдырғаннан кейін, ол генерал-квартирмейстердің бас штабына, кейіннен Логистика басқармасына айналды. 2001 жылы Қорғаныс логистикалық ұйымы (DLO) құрылды және Андовер оның маңызды орталықтарының біріне айналды. 2012 жылдан бері бұл жерде Армия штабы орналасқан. Қарулы күштердің діни қызметкерлер орталығы Ампорт Хаусында, сондай-ақ Армия Әуе корпусы орталығы және Орта Уоллоптағы Армия авиациясы мұражайы орналасқан. Басты өнеркәсіп салалары: Twinings шай және кофе компаниясы, Ducal Pine Furniture (2003 жылы жабылып қалғанға дейін), Thomson International Publishers (көптеген шіркеулерде және басқа да маңызды ғимараттарда кездесетін Pitkin Guide басып шығаратын), Simplyhealth және Lloyds Banking Group сияқты қаржы институттары, сондай-ақ штаб-пәтері де қалада орналасқан Stannah Group. 2006 жылғы аудандық жергілікті жоспарында RAF Andover-дің бұрынғы орнын B1, B2 және B8 кластары бойынша дамыту жоспарлары бар. Бұл жер ішінара дамытылып, Андовер бизнес-паркі деп аталды. Бизнес-паркте қазіргі уақытта Co-op азық-түлік таратпа орталығы, Rich Foods Factory, Costa Coffee Drive Thru, Pure Gym, Travelodge және Chalkhill Blue пабы орналасқан.
Тұрғын үй
1950 жылдары Лондон қаласының тығыздығынан туған мәселені шешу үшін Бороу кеңесіне, Лондоннан адамдар мен өнеркәсіпті көшіріп, жаңа үйлер салу туралы ұсыныс түсті. 1961 жылы 1982 жылға қарай халық санын 47 000-ға жеткізу жоспары жасалды, осы мақсатта 9 000 жаңа үй салу көзделді. Алғашқы жаңа кеңес үйлері 1954 жылы пайдалануға берілді, ал 1981 жылға қарай халық саны 51 000-ға жетті. Қаланы айналатын жол, өнеркәсіптік аймақтар және қала орталығында "Chantry Centre" деп аталатын жаңа сауда орталығы салынды, бұл қаланың кейпін түгелдей өзгертіп жіберді.
Өнер және мәдениет
Andover-де Test Valley Borough Council-ге тиесілі және басқарылатын, The Lights деп аталатын арнайы салынған өнер мен ойын-сауық орталығы бар. Бұл орталық жыл бойы кәсіби артистерді қабылдайды. Орталықта 249 орындық толыққанды зал, бизнес-сюит, би студиясы және қолөнер шеберханасы бар. The Lights Майкл Макинтайр сияқты халықаралық артистерді тартқан. Қалалық мұражай (Андовер мұражайы және Темір ғасыры мұражайы) бұрынғы Джон Хэнсон еркін мектебінің ғимаратында орналасқан. Темір ғасыры мұражайы 1986 жылы қосылды және жақын жердегі Данебери бекінісінен табылған археологиялық қазбалардың жәдірелерін сақтайды. 2021 жылы Андовер Ұлыбританиядағы ең тартымды қала деп танылды.
Саясат
1295 жылдан 1307 жылға дейін Англия Парламентінің Өкілдер палатасының сайлау округінің атауы болған, кейін 1586 жылдан бастап 1707 жылдан 1800 жылға дейін Ұлыбритания Парламентінің, ал 1801 жылдан 1918 жылға дейін Біріккен Корольдік Парламентінің құрамында болды. Бұл екі Парламент депутатымен (депутат) 1868 жылға дейін, ал 1868 жылдан 1885 жылға дейін бір депутатпен өкілдік етілген парламенттік округ еді. Содан кейін 1885 жылдан 1918 жылға дейін бір депутат сайлайтын округтік сайлау округіне ауыстырылды. Қазіргі уақытта Андовер Солтүстік-Батыс Гэмпшир сайлау округінің құрамында, ол 2015 жылдан бері консерватор Кит Малтхауспен Өкілдер палатасында өкілдік етілуде. 1974 жылғы жергілікті басқару реформасы кезінде Боро кеңесі мен Андовер ауылдық округтік кеңесі таратылып, олардың орнына Тест-Вэлли Боро кеңесі құрылды (оның аумағы оңтүстікке Саутгемптон қаласының шетіне дейін созылады), содан кейін Андовер 34 жыл бойы шіркеулік емес аймаққа айналды. Андовер қалалық кеңесі 2010 жылдың мамыр айында қайта құрылды, қала тұрғындары бастапқыда 19 мүшеден сайлады, ал 2017 жылдан бастап қала әкімі енгізілді.
Автобус
Қаланың дерлік барлық аудандары қамтылған, сондай-ақ айналасындағы қалалар мен ауылдарға қашықтықтан байланыс бар. Қаладағы автобустардың басым бөлігі Stagecoach South компаниясымен, оның ішінде Басингсток және Солсбери қалаларына қалааралық бағыттармен жұмыс істейді. Active8 қызметі Тидворт қаласын Андовер және Солсберимен байланыстырады, ал оны Stagecoach және Go South Coast бренді – Salisbury Reds компаниялары бірлесіп басқарады. Бұл қызмет Хэмпширде ерекше, себебі операторлар бірыңғай кесте ұсынады және бір-бірінің билеттерін қолданады. 2002 жылы қала Cango қауымдық автобус желісіне қосылды.
Теміржол
Андовердің темір жол стансасын Оңтүстік-Батыс темір жолы басқарады және ол қала орталығына жақын орналасқан. Пойыздар Солсбери, Йевиль-Джанкшн, Эксетер-Сент-Дэвидс, Бейсингсток және Лондон-Ватерлооға (әдетте Уокингте тоқтап тұрады) қатынайды, сондай-ақ Уитчерч сияқты жерлерге тоқтап тұратын шағын қызметтер де бар. 2017 жылдың сәуірінде Көлік министрлігі Оңтүстік-Батыс темір жолына Оңтүстік-Батыс франшизасын бергеннен кейін Андовер мен Лондон-Ватерлоо арасындағы пойыз саяхатының уақыты шамамен 20 пайызға азаяды деп болжады; 2018 жылдың соңында Ватерлооға және одан саяхат уақыты шамамен 11-13 минутқа қысқартылады. Бұрын Андоверде Андовер-Редбридж желісінде қала орталығында орналасқан Andover Town деген екінші стансасы болған. Желі және станса 1964 жылдың қыркүйегінде Бичингтің кесуінің бір бөлігі ретінде жолаушылар тасымалы үшін жабылды.
Жолдар
Лондоннан Оңтүстік-Батыс Англияға қарай бағытталған маңызды трасса – A303 қаланың оңтүстік жағынан өтеді. M4 тас жолына солтүстікке қарай А34 магистралі арқылы, ол Бірмингемге дейін созылады; немесе Марлборо, Уилтшир арқылы баруға болады.
Медиа
Жергілікті телеарналарды BBC South және ITV Meridian қамтамасыз етеді. BBC Local Radio үшін қалаға BBC Radio Solent 96.1 МГц FM және BBC Radio Berkshire 104.1 МГц FM радиостанциялары қызмет көрсетеді. Andover Radio – 95.9 МГц FM жиілігіндегі қоғамдық радиостанция, ол алғаш рет 2016 жылы лицензия алды. Аймақтың тәуелсіз жергілікті радиостанциясы – ұлттық және аймақтық музыка бағдарламаларын таратушы Greatest Hits Radio Berkshire & North Hampshire. Бұл лицензия алғаш Andover Sound-қа тиесілі болды, содан кейін 2012 мен 2020 жылдар аралығында The Breeze иеленді. 1980 жылдардың соңында Андовер Англияда кабельдік теледидар франшизасына ие болған алғашқы қалалардың бірі болды, ол Andover Cablevision деп аталды.
Дәнекерлеу және ұнтақтау
Су диірмендері Андовер тарихының маңызды бөлігін құрады. 1086 жылғы "Домсдей кітабында" алты диірмен тіркелген. 1990 жылдың тамыз айында. Орташа жылда ең ыстық күн температурасы жетеді. 1960 жылдың желтоқсан айында барлығы 12,8 күн. Орташа жылда ең суық түндерде температура төмендейді. Барлығы 46,6 түнді ауа қырауы тіркеуі керек. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері, кем дегенде 124 күнде жауады. Барлық орташа көрсеткіштер 1971–2000 жылдар аралығындағы бақылау кезеңіне сәйкес келеді.
Білім
Қала мемлекеттік, тәуелсіз және арнайы мектептермен қамтамасыз етілген. Орта білімді үш мемлекеттік мектеп береді: Джон Хансон қоғамдық мектебі (бұрынғы Андовер грамматикалық мектебі), ол 16 ғасырға дейін тамыр тартады және қаладағы ең көне мектеп болып табылады, Харроу Уэй қоғамдық мектебі және Винтон қоғамдық академиясы. Rookwood мектебі – тәуелсіз күндізгі және интернат мектебі, 3-тен 18 жасқа дейінгі оқушыларға арналған. Тағы бір жергілікті тәуелсіз мектеп – Фарли мектебі, католик дайындық мектебі. Жоғары сыныптарға арналған бір колледж бар – Андовер колледжі (бұрын Криклейд колледжі деп аталған).
Спорт
Крикет: Андовер Крикет Клубы Оңтүстік Премьер-Лигасында ойнайды. Футбол: Қаланың екі лигадан тыс футбол клубы бар, Андовер Нью-Стрит ФК Фоккотт паркінде, ал Андовер Таун ФК Портвей стадионында ойнайды. Андоверде бұрын Оңтүстік Лигасында ойнаған, бірақ 2011 жылдың жазында таратылған Андовер футбол клубы болған. Одан кейін құрылған Andover Lions F. C. клубы 2004 жылы Гэмпшир лигасында, ал 2011 мен 2017 жылдар аралығында Гэмпшир Премьер Лигасында өнер көрсетті. Хоккей: Андовер қаласы Андовер Хоккей Клубына үйі. Регби: Андовер R. F. C. қалада орналасқан. Велоспорт: Андовер - Андовер Уилерс клубының орны. Триатлон: Андоверде Андовер Триатлон Клубы бар. Мергеншілік: Андоверде Андовер Мергеншілер Клубы орналасқан. Газонды гольф: 1913 жылдан бері Андоверде газонды гольф ойналып келеді.
Танымал мәдениетте
Агата Кристидің "А. Б. С. Қырқындары" романында, Эндовер алғашқы құныққан жер болып табылады.
Туининг
Андовер Францияның Редон, Германияның Гох және Америка Құрама Штаттарының Массачусетс штатындағы Андовер қалаларымен қалалық байланыста.