Кіріспе
Амптилл – Англияның Бедфордшир графтығындағы Орталық Бедфордшир ауданындағы қала және азаматтық приход. Ол Бедфорд пен Лутон қалаларының арасында орналасқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 8 825 адамды құрайды.
Ampthill ('/æ//m//t//(//h//)//ɪ//l/) is a town and civil parish in the Central Bedfordshire district of Bedfordshire, England. It lies between Bedford and Luton. At the 2021 census it had a population of 8,825.
Тарих
"Амптилл" атауы аңглосаксондық тектен шыққан. Алғашқы қоныс "Æmethyll" деп аталған, бұл сөздің мағынасы "құмырсқа төбесі" немесе "құмырсқаларға толы төбе" дегенді білдіреді. "Domesday Book" кітабында Амптилл "Ammetelle" деп тіркелген, ал 1086 жылы жер иесі – Найджел де ла Васт болған. Нақты жазбада былай делінген: "Ammetelle: Nigel de la Vast, Nigel d'Aubigny-ден". 1381 жылы "Hampthull" деген нұсқасы да болған. 1219 жылы король Генрих III жұма күндері өткізілетін базарға арналған жарлық берді. 2019 жылы базардың 800 жылдығы тойланды. Генрих VIII жиі Амптилл қаласына келіп, 1531 жылдан бастап 1533 жылға дейін, ажырасып, Кимболтонға көшкенге дейін Арагондық Екатерина осы қалада тұрды. Қаланың қамалы 15 ғасырда сэр Джон Корнуолл, кейіннен лорд Фанхоуп, Агинкур шайқасынан алынған олжа ақшасына салған. Бүгінде қала орталығының солтүстігінде, Амптилл қамалының орнында саябақ бар, онда Генрих VIII аң аулауға келіп тұратын. Корольдік Екатерина өзінің некесінің аяқталғаны туралы хабарды осы қамалдың үлкен қонақ бөлмесінде естіген. 1770 жылдары орнатылған крест осы маңызды ғимараттың орнын көрсетеді, ол "Capability" Браун жасаған Амптилл Ұлы саябағының ішінде орналасқан. 1542 жылы Парламент қабылдаған заңмен қаланың төңірегіндегі 45 шаруашылықтан тұратын "Амптилл құрметі" құрылды, оның 11-і Букингемширде орналасқан. Бұл жерлерде патшалыққа көп мүлік және жер иелігі құқығы тиесілі болған. "Құрмет" 1730 және 1881 жылдар аралығында Бедфорд герцогтарына бөліп сатылды. 1780 жылдардың ортасында Жоғарғы Оссоридің 2-ші графы Джон Фицпатрик қала орталығын жақсарту жөніндегі науқанды жетекшілік етті. Ол қазіргі базар алаңын құрып, су сорғысын орнатып, жаңа сағат мұнарасын тұрғызды. Лорд Верхний Оссори Арагондық Екатеринаны еске алу үшін Хорас Уолполдың жазуымен крест орнатуға және 1812-1816 жылдар аралығында оның қызметкерлерін орналастыру үшін салынған сабан үйлер қатарына да жауапты болды. 1818 жылы Лорд Верхний Оссори қайтыс болғаннан кейін Амптилл саябағы Лорд Холландтың резиденциясына айналды, оның кезінде Лондонның Кенсингтон қаласындағы Холланд үйі зиялылардың жиналатын орыны ретінде танымал болды. Леди Холланд Мадридтегі Альмедадан шабыттанған Аламеда жолының құрылысы үшін ағаштар отырғызды. Кейін Амптилл саябағы барон Амптиллдің үйі болды. Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолының Бедфорд тармақ желісі 1846 жылы ашылды, Амптиллден солтүстік-батысқа қарай үш миль жерде Миллбрук станциясы салынды. Әр түрлі уақытта бұл станция "Амптилл", "Амптилл (Марстон)" және "Амптилл үшін Миллбрук" деп аталды, ал 1910 жылы "Миллбрук" деп өзгертілді. 1868 жылы Мидленд темір жолы Орталық Англиядан Лондонға бағытталған негізгі желісін ашты. Амптилл тұрған биік жерлерді кесіп өту үшін қаланың батыс жағында Амптилл туннелі салынды. Амптилл теміржол стансасы туннельдің оңтүстігіне, төбеден төмен және базар алаңынан бір шақырымнан астам қашықтықта салынды. Бұл станция 1959 жылы жабылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Амптиллдің жанында еріктілер қант қызылшасын жинап, жақын маңдағы шалғайдағы үйдің ауласында шатырларда орналасқан шаруашылық лагері болды. Соңғы жылдары Амптилл және оның айналасындағы аймақта айтарлықтай даму орын алды. Бедфорд-стрит ауданындағы ескі Амптилл сыра зауытының орны 2006-2007 жылдары қайта жаңартылды, Shell бензин станциясы, сауда галереясы және шағын Budgens супермаркеті бұзылып, жаңа Waitrose супермаркеті, жақсартылған қалалық тұрақ және Oxlet House деп аталатын дүкендер мен пәтерлер салуға жағдай жасалды. Супермаркет 2006 жылдың 29 қыркүйегінде ашылды, ал Окслет үйі 2007 жылдың соңында аяқталды. Содан бері қаланың оңтүстік жағында екі ірі жаңа тұрғын үй кешені салынды – батыста Амптилл Хайтс және шығыста Амптилл Гарденс. Басқа да маңызды тұрғын үй құрылыстары The Limes артында, бұрынғы Рассел үйінің орнында, Swaffield Close және Church Street-тің ескі жеміс бағында аяқталды. 2014 жылы Амптилл өнеркәсіптік аймағында Амптилл сыра зауытының атын қайта жаңғыртқан микро сыра зауыты іске қосылды, бірақ келесі жылы жұмысын тоқтатты.
Басқару
Амптиллді қамту үшін жергілікті басқарудың екі деңгейі бар: қалалық және округтік деңгейде. Бұл Амптилл қалалық кеңесі және Орталық Бедфордшир кеңесі. Қалалық кеңестің бас кеңсесі Уобёрн көшесіндегі Амптилл Ұлы саябағындағы Парк Лодж ғимаратында орналасқан.
Әкімшілік тарихы
Амптилл ежелгі приход болған. 1893 жылға дейін ол өзінің приход кеңесімен және феодалдық соттарымен басқарылды. 1893 жылы ол жергілікті басқару ауданына айналды, оны сайланған жергілікті кеңес басқарды. Кеңес өзінің алғашқы отырысын 1893 жылдың 14 сәуірінде 1860 жылдары салынған Чирч-стриттегі қалалық сот ғимаратында өткізді. Мұндай аудандар 1894 жылы қалалық аудандар ретінде қайта құрылды. Қалалық аудандық кеңес 1920 жылға дейін сот ғимаратында отырыс өткізіп келді, содан кейін ол 1902 жылы салынған Бедфорд көшесіндегі 10 номерлі қалалық өрт сөндіру станциясындағы бөлмеге көшті. 1954 жылы Оливер көшесінде жаңа өрт сөндіру станциясы салынғаннан кейін, кеңес ескі өрт сөндіру станциясының қалған бөлігін кеңселеріне айналдырды. Амптилл қалалық ауданы 1972 жылғы Жергілікті басқару туралы заңға сәйкес 1974 жылы таратылды. Ол төрт басқа ауданмен бірігіп, Mid Bedfordshire атанды. Жаңа аудандық кеңес өзінің негізгі кеңселерінің бірін қалада, бұрынғы Амптилл ауылдық аудандық кеңесінің штаб-пәтерінде, Данстебл көшесіндегі 12 номерде орналастырды. 1974 жылы бұрынғы қалалық аудан үшін Амптилл приходының мұрагері құрылды, оның кеңесі Амптилл қалалық кеңесі деп аталды. Mid Bedfordshire және Bedfordshire округтік кеңесі екеуі де 2009 жылы таратылды, содан бері Амптилл Central Bedfordshire біртұтас әкімшілік бірлігінің бір бөлігі болып табылады.
Экономика
Амптилл – айналасындағы ауылдардың сауда орталығы; онда бірнеше паб, мейрамхана, Waitrose супермаркеті және түрлі шағын, тәуелсіз мамандандырылған дүкендер бар. Қала ішінде заңгерлер, жылжымайтын мүлік агенттері, қаржылық қызметтер, шаштараздар сияқты көптеген шағын кәсіпорындар орналасқан, ал ірі кәсіпорындар қала сыртындағы сауда және өнеркәсіптік аймақтарда, қаланың айналма жолы бойында табылады. Амптилл – Бедфордширде үй сатып алуға ең қымбат жерлердің бірі, тіпті көршілес Флитвик және Кранфилд сияқты Бедфордширдің басқа қалаларымен де салыстырғанда. Сауалнама нәтижесінде, Амптиллдегі жұмыскерлердің көп бөлігі жергілікті жерде жұмыс істейтіні анықталды, олардың шамамен 20 пайызы Амптиллде, ал қалғандары Бедфорд, Лутон және Милтон-Кейнс сияқты жақын маңдағы жұмыс орындарына қатынайды. Жұмыскерлердің 13 пайызы күнделікті Амптилден Лондонға жол жүреді. Сондай-ақ, тұрғындардың ауысу деңгейі төмен екені анықталды, көпшілігі Амптиллде он жылдан астам уақыт тұрып жатыр.
Спорт және демалыс
Амптиллде лигалық емес футбол командасы, «Амптилл Таун Ф.К.» бар, олар Амптилл паркінде ойнайды. «Амптилл Супер7с» – жергілікті 7 адамнан құралған футбол лигасы. Ол Redborne Upper мектебінде әр дүйсенбі және бейсенбі күндері өтеді. Қаланың регби клубы «Амптилл РУФК» 1881 жылы құрылған және RFU Чемпионатында ойнайды, бұл ағылшын регби одағы жүйесіндегі екінші деңгейлі лига, сондықтан елдің үздік 24 командасының бірі. Регби клубында 1000-нан астам тіркелген мүшесі бар, U6-дан U18-ге дейінгі барлық жас тобынан командалар бар. Сондай-ақ, 2 әйелдер командасы және 6 ересек ерлер командасы бар. «Амптилл Таун Крикет Клубы» 1890 жылдан бері құрылған және қазіргі уақытта Гертфордшир лигасында және Бедфордшир лигасында командалары бар. Олар сенбі және жексенбі күндері кем дегенде төрт команданы шығарады. Олар жыл сайын Бедфордшир CCC матчын және Лондон зообағымен жыл сайынғы достық ойынды қабылдайды. Олардың үйі Амптилл Ұлы саябағында, батыс тұрақ орнының жанында клуб үйі және есептеу тақтасы бар. Амптиллде Бринсмейд жолынан танымал және белсенді боулинг клубы бар, оған тартымды Кингс Армс Патх Гарденс арқылы кіруге болады. Клуб 2019 жылы 100 жылдығын тойлады, ал клуб негізін қалаушы сэр Энтони Уингфилдке тиесілі зообақты бейнелейтін лама оның символы болып табылады. Барлық жастағы және қабілеттері бар адамдар шақырылады. Гринсэнд Ридж жолы және Гринсэнд Велосипед жолы қаланың төменгі жағынан өтеді. Амптилдің батысында Уоррен Вудта Center Parcs орналасқан.
Мәдениет және қоғамдастық
Ампхилл бұрын жаз айларында жылдық фестивальді өткізетін. Бұл шара екі музыкалық іс-шараны қамтыды: Razorlight және Toploader сияқты топтардың өнер көрсеткені "AmpRocks" тікелей рок-музыкалық фестивалі, және Ampthill Orchestra, Ampthill Band және жергілікті жоғары мектептің Redborne Jazz Band тобының классикалық музыка орындаған "Ampthill Park Proms". Бұл шара Ампхилл үлкен саябағында өткізілді, онда жергілікті тұрғындарды көңілдіру үшін уақытша сахна орнатылды. Іс-шараға сонымен қатар Ампхилл галасы да кірді, ол қала бойынша жергілікті мектептер мен қауымдастықтардың адамдары жасаған және жұмыс істеген шеру парадымен басталды. Парад Ампхилл үлкен саябағының жанында орналасқан Ампхилл Крикет клубында аяқталды, онда жергілікті қайырымдылық ұйымдары мен кәсіпорындардың орнатқан түрлі шатырлары, сондай-ақ көңіл көтеру орындары болды. Ампхилл фестивалі алғаш рет 1981 жылы өткізілді және кейбір тоқтаулармен жыл сайын жалғасты. 2023 жылы қолайсыз ауа райына байланысты шара тоқтатылды, нәтижесінде фестивальдің ұйымдастырушы компаниясы, Ampthill Festival CIC, қаржы жетіспеушілігіне байланысты әкімшілікке өтті және 2024 жылы шара толығымен тоқтатылды. Жыл сайынғы Еске алу күні шеруі Сент-Эндрюс шіркеуінен басталып, қала көшелері арқылы Аламеда жолымен Кенотаф соғыс ескерткішіне дейін өтеді. Шеруге Ампхиллдегі барлық әскери және азаматтық ұйымдардың өкілдері қатысады, олар ескерткішке гүл шоқтарын қояды. Ампхиллде мектептер, дәрігерлік кабинеттер, өрт сөндіру және жедел жәрдем станциясы сияқты көптеген қоғамдық мекемелер бар. Central Bedfordshire құрамында Ампхилл мектептері үш буынды жүйе бойынша ұйымдастырылған: екі бастауыш мектеп (Расселл және The Firs), бір орта мектеп (Аламеда) және бір жоғары мектеп, Редборн, ол көршілес Флитвик қаласымен бірлесіп пайдаланылады.
Мәдени сілтемелер
Амптилл саябағы – Кит Уильямстың «Маскарад» қазына іздеуіндегі алтын қоянның жерленген орны, бұл орын арагондық Екатеринаға арналған крест тәрізді монументтің жанында, наурыз немесе қыркүйек күні теңдесетін күні сағат 12-де монумент көлеңкесінің ұшы тиетін нақты жерде жатыр.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC East және ITV Anglia ұсынады. Телевизия сигналдары жақын орналасқан Сэнди Хит теледидар таратушысынан қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Three Counties Radio 95.5 FM, Heart East 96.9 FM, In2beats 106.5 FM және Bedford Radio – онлайн эфир беретін қоғамдық радиостанция. Қалаға Bedford Today (бұрын Times & Citizen) жергілікті газеті қызмет көрсетеді.
Көлік
Амптилл A507 автожолы бойында орналасқан, ол батысқа қарай M1 және шығысқа қарай A6 автожолына жалғасады. Грант Палмер Бедфорд және Флитвикке үнемі автобус қызметтерін ұсынады, сондай-ақ Милтон-Кейнс, Данстебл және қаланың төңірегіндегі бірнеше шағын ауылдарға сирек қызмет көрсетеді. Бедфордшир теміржол және көлік қауымдастығы 1959 жылы жабылған Амптилл теміржол станциясын қайта ашуға шақырып отыр. Ең жақын теміржол станциясы – Амптиллден оңтүстікке қарай шамамен 2,5 км (1,6 миль) қашықтықта орналасқан Флитвик теміржол станциясы. Ең жақын әуежай – Лондон Лутон әуежайы, оған Флитвик арқылы Лутон әуежайы Парквей теміржол станциясына дейін Thameslink пойзымен жетуге болады.
Англияның Киелі Эндрю шіркеуі
Сент-Эндрю шіркеуі ерте ағылшын стилінен перпендикуляр стиліне дейін салынған. Онда Амптилл қаласының тумасы Ричард Николсқа (1624–1672) қойылған ескерткіш бар. Ол король Карл II-нің інісі, Йорк герцогының қолдауымен, король Голландияның Солтүстік Америкадағы Жаңа Нидерланд колониясын бергеннен кейін, 1664 жылы оның бас қаласы Жаңа Амстердамның бағынышын қабылдап, қала Нью-Йорк деп аталатын алғашқы ағылшын губернаторы болды. Николс Саффолк жағалауындағы Солебей шайқасында ағылшын және голланд флоты арасындағы шайқаста қаза тапты, ал оны өлтірген зеңбірек досы оның қабірінде сақталған. ХХ ғасырдың белгілі сәулетшісі сэр Альберт Ричардсон 1919 жылдан 1964 жылы қайтыс болғанға дейін Амптиллде, 20 Шіркеу көшесіндегі Авеню үйінде тұрды. Оның соңғы жобаларының бірі – 12 Данстебл көшесіндегі (1963–1965) ғимарат, онда 2006 жылдың тамызына дейін Mid Bedfordshire округінің кеңесі (бұрынғы Ampthill ауылдық округінің кеңселері) орналасқан. Брайан Клеменс, «Аңшылар» және «Кәсібилер» сияқты көптеген танымал әрекет және шытырман оқиғаларға толы телесериалдардың сценарийшісі және продюсері, 2015 жылдың қаңтарында қайтыс болғанға дейін Парк-Фармда тұрды. 1968 жылдың шілдесінде «Аңшылар» телесериалының «Түскі қиямет» атты эпизоды сонда түсірілді. Реймонд Остин, сондай-ақ Реймонд ДеВер Остин, Дельвин бароны, кино және теледидар режиссері, сценарийші, романист және «Аңшылар» және «Кәсібилер» сияқты көптеген әрекет және шытырман оқиғаларға толы телесериалдардың продюсері, Миллбруктағы Елизаветалық коттеджді қайта жаңартып, 1969 жылы Америкаға көшіп келгенге дейін көп жылдар бойы сонда тұрды. Ол Бедфордширде белгілі қайырымдастық қызметін көрсетуші және демеуші болды. Льюис Ладлоу, Глостер Регби клубының шабуыл шебіндегі ойыншысы, сонымен қатар Амптилл қаласынан шыққан. Бен Чилвелл, «Челси» және Англия футболшысы Амптиллде өсті.