Кіріспе

Валентин Витальевич Лебедев (Валентин Витальевич Лебедев; 1942 жылдың 14 сәуірінде Мәскеуде туған) – екі рет ғарышқа ұшқан бұрынғы совет ғарышкері. 1982 жылы Анатолий Березовоймен бірге «Салют-7» ғарыш станциясында 211 күн болғандығы «Гиннес рекордтар кітабына» енгізілді. 1989 жылдан бастап Лебедев ғылыми жұмыстарға өзін толық арнады. 1991 жылы Ресей Ғылым академиясының Ғылыми геоақпараттық орталығын құрды және қазірге дейін осы орталықтың директоры қызметін атқарып келеді. Валентин Лебедев – Ресей Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, профессор және Ресей Федерациясының Еңбек сіңірген ғалымы.

Білім

Орта мектепті бітіргеннен кейін Валентин Лебедев 1960 жылы Орынбордағы Жоғары Әуе күштерінің навигаторлар мектебінде бір жыл оқыды, бірақ қарулы күштерді қысқарту салдарынан босатылды. Оқуын Мәскеу авиация институтында жалғастырып, 1966 жылы бітірді. 1975 жылы Лебедев "Ғарыш кемесі мен экипажға қызмет көрсету үшін динамикалық сынақ стендін құру әдістері" тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. 1985 жылы "Орбиталдық станцияларда астрофизикалық зерттеулер жүргізу әдістері" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.

Ғарышкер мансабы

Мәскеу авиациялық институтын бітіргеннен кейін Лебедев 23 жыл бойы Кеңес ғылыми-өндірістік бірлестігінің "Энергия" орталық жобалау бюросында (СПУ "Энергия") инженер, аға ғылыми қызметкер және космонавттар отрядының әдістемелік жетекшісі болып жұмыс істеді. 1967 жылы Лебедев Үнді мұхитына қонғаннан кейін "Зонд" ғарыш кемесін табу, құтқару және жаңару экспедициясына, 8-ші теңіз әскерлері эскадрильясымен бірге қатысты. 1968 жылы Лебедев Бомбей қаласында "Зонд-5" ғарыш кемесін қолдаған мамандар тобын басқарды, ол Айдың айналасын ұшып өтіп, Жерге қайтып келді. Ол "Союз" және "Союз-Т" ғарыш кемелерін, сондай-ақ "Салют-4", "Салют-5" және "Салют-6" орбиталық станцияларын ұшыру, жобалау, сынау және басқару бойынша техникалық топтарды басқаруын жалғастырды. Валентин Лебедев 1971–1973 жылдары Юрий А. Гагарин атындағы космонавттарды даярлау орталығында космонавттық оқудан өтті. 1972 жылы диплом алып, "Космонавт-зерттеуші" атағын алды және ZKBEM космонавттар тобына қабылданды. Оның алғашқы ғарышқа сапары 1973 жылдың 18–26 желтоқсанында Жерді айналған "Союз-13" ғарыш кемесінің инженері ретінде Питер Климукпен бірге болды. Осы ғарышқа сапардан кейін Лебедевке "Кеңес Одағының Батыры" алтын медалі, Ленин ордені табысталды және ол ұшқыш-космонавт шеніне ие болды. 1982 жылы Лебедев Анатолий Березовоймен бірге 211 күн (13 мамыр – 10 желтоқсан) бойы "Салют-7" ғарыш станциясында жұмыс істеді. Осы миссия барысында Лебедев 300-ден астам ғылыми эксперименттер мен зерттеулер жүргізді. 211 күндік ұшу сол кездегі рекордтық көрсеткіш болып, Гиннес рекордтар кітабына енгізілді. Сол ұшу кезінде "Ғарышта гүлдеген алғашқы өсімдік түрі" деген жазба Гиннес рекордтар кітабына қосылды, өйткені оның Arabidopsis шілде айында гүлдеді. Осы ғарышқа сапардан кейін Лебедевке "Кеңес Одағының Батыры" екінші алтын медалі және екінші Ленин ордені табысталды. 2000 жылы ол Ресей Ғылым академиясына сайланған алғашқы космонавт болды. Лебедев 1993 жылы ғарыш бағдарламасынан зейнетке шықты.

Ғылыми мансап

Екінші рет ғарыштан оралғаннан кейін Лебедев космонавтика және геоақпарат саласындағы маман ретінде танымал болды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін Валентин Лебедев КСРО ҒА География институтында ғылым директорының орынбасары болып жұмыс істеді, және өзін толығымен ғылыми жұмыстарға арнады. Осы институт құрамындағы Геоақпараттық орталықтың (ГАО) директорының міндетін де атқарды. 1991 жылы Геоақпараттық орталық тәуелсіз ұйымға айналды: Ресей Ғылым академиясының Ғылыми Геоақпараттық орталығы. Лебедев онда директоры болып қызметін жалғастырды. В. Лебедевтің ғылыми жетекшілігімен экожүйелер динамикасын көрсететін карталар жасауға арналған бірыңғай технология әзірленді. Бұл технология уақыт өте келе өзгеретін табиғи ортаның көп қабатты карталарын жасауға мүмкіндік берді. Осы карталар Мәскеу қалалық айналма жолының экологиялық геоақпараттық жүйесін (орыс тілінде: GIS EcoMKAD) құруға септігін тигізді, ол көлік қозғалысынан туындаған ластанудың салдарынан жердің, жер бетіндегі судың, жер асты суларының және флораның өзгерістерін бақылады. Ресейдің Гидрометрологиялық орталығы және ИВП-мен бірлесіп, Волга өзенін жаңғырту бойынша федералдық бағдарлама аясында, РАН қардан ағып түсетін судың талдауына, топырақтың ылғалдылығына (қыс айларында қатып қалған) және ландшафттың ағымдағы жағдайына негізделген көктемгі су тасқынын болжау үшін жаңа технология жасады. Лебедев және оның командасының "Ғылым Мәскеуге" бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырған соңғы ғылыми жобаларының бірі – Мәскеу қаласының көлік ағынын қашықтықтан бақылау жұмысы. Арнайы әдістерді және жоғары сапалы әуе суреттерін цифрлық өңдеу бағдарламалық құралдарын пайдалана отырып, команда қалалық көлік ағынының көлемі, жылдамдығы және экологиялық параметрлері туралы сенімді деректер алды. Бұл деректер көшелердегі қозғалысты өзгертуге және "Старт" деп аталатын автоматтандырылған көлік басқару жүйесін әзірлеуге негіз болды. GIS EcoMKAD аясында Мәскеудің Орталық және Солтүстік-Шығыс аудандары үшін жасыл аймақтар құрылды. Мегаполис және аймақтар үшін нормативтік ақпараттық ортаны құруды қажет етті. Ол Ресейдің барлық аймақтары үшін бірыңғай геоақпараттық кеңістік тұжырымдамасын жасады.

Жарияланымдар

Валентин Лебедев – 157 ғылыми еңбектің авторы; тоғыз монографияның және Мәскеу авиация институтының екі оқулығының авторы және авторласы; "Ғылым және өмір" журналында 27 мақала; сондай-ақ отандық және шетелдік баспасөзде көптеген жарияланымдардың авторы. Лебедевке "Союз" және "Салют" миссияларында қолданылған 26 өнертабысы үшін авторлық куәліктер табысталды. Лебедев "Космонавттың күнделігі: 211 күн ғарышта" кітабының авторы, ол "TS "Союз 5" – "Салют 7" – "Союз Т 7" ғарыш кешенінде болып қызмет еткен кезінде толығымен жазылған. Кітап АҚШ-та (1988, 1990) және Ресейде "Менің ойымша" (1994) деген атпен жарық көрді. Кітаптан алынған үзінділер Ресейдегі және халықаралық көптеген ғылыми журналдарда жарияланды.

Отбасы

Валентин Лебедев 1943 жылы туған инженер Людмила Витальевна Лебедеваға үйленген (қазір зейнеткер). Оның бір ұлы бар, Виталий Лебедев (1972 жылы туған), ол заңгер және экономист мамандығын бітірген. Валентин Лебедевтің бір немересі мен бір немере қызы бар. Ол Мәскеуде тұрып жұмыс істейді.