Кіріспе

Maude) – 1972 жылдың 12 қыркүйегінен 1978 жылдың 22 сәуіріне дейін CBS телеарнасында көрсетілген американдық комедиялық телесериал. Бұл сериал All in the Family сериалының алғашқы спин-оффы болды, онда Беа Артур Эдит Банкердің сүйікті туысы Мод Финдлей рөлінде екі рет ойнаған. All in the Family сияқты, Maude сериалы да продюсерлер Норман Лир мен Бад Йорккин жасаған өзекті сюжеттерге негізделген ситком. Сериалда Беа Артур Мод рөлінде ойнайды, ол Нью-Йорк штатының Тукахоу қаласында төртінші күйеуі, тұрмыстық техника дүкенінің иесі Уолтер Финдлеймен (Билл Мэйси) бірге тұратын, ашық, орта жастағы, саяси либералды әйел. Мод әйелдердің азаттығын қолдайды, әрқашан Демократиялық партияның кандидаттарына дауыс береді және азаматтық құқықтарды, нәсілдік және гендерлік теңдікті жақтады. Оның үстемдік ететін, кейде басқаруға ұмтылатын мінезі осы мәселелер туралы айтқанда оны жиі қиын жағдайға түсіреді. Америкалық ситкомдар үшін ерекше жағдай ретінде, бірнеше эпизодтарда ("Модтың түнгі шығуы" және "Конвенция") тек Мод пен оның күйеуі Уолтер ғана ойнады, бұл жарты сағаттық "екі актерлік" телеспектакльге айналды. Төртінші маусымдағы "Аналитик" эпизодында (кейде "Мод өз жанын ашады" деп те аталады) Артур, Мод рөлінде, көрінбейтін психиатрмен сөйлесіп, бүкіл эпизод бойына экранда жалғыз актер болды. Сериалдың тақырып әні "And Then There's Maude" Алан мен Мэрилин Бергман және Дейв Грузин жазды, ал оны Донни Хатауэй орындады.

Кейіпкерлер

Мод алғаш рет All in the Family сериалының екінші маусымының екі эпизодында пайда болады: біріншісі 1971 жылдың желтоқсанында Бункер үйіне қонақ ретінде, ал екіншісі 1972 жылдың наурыз айында Мод сериалының негізін қалаушы пилоттық эпизод. Ол Эдит Бункердің (Жан Стейплтон) төрт рет үйленген сүйікті туысы. Оның алғашқы күйеуі Барни некеден кейін көп ұзамай қайтыс болды. Келесі екеуінен – Альберт пен Честерден ажырасты. Альберт ешқашан экранда көрсетілген жоқ, бірақ "Кедей Альберт" эпизоды оның өліміне арналған, ал екінші бұрынғы күйеуі Честер шоуда бір рет пайда болып, оны Мартин Балсам сомдады. Оның төртінші және қазіргі күйеуі Уолтер Финдлей (Билл Мэйси сомдады) Findlay's Friendly Appliances деп аталатын тұрмыстық техника дүкенінің иесі. Мод пен Уолтер 1968 жылғы президент сайлауынан аз бұрын танысты. Мод кейде олардың көптеген дауларында соңғы сөзді айтады, оның танымал сөзі – "Құдай сені соған жазалайды, Уолтер", бұл тікелей Беа Артурдан келген. Модтың терең, қарлы дауысы телефонға жауап бергенде күлкілі жағдай тудырады, бір эпизодта ол түсіндіреді: "Жоқ, бұл Мистер Финдлей емес, бұл миссис Финдлей! Мистер Финдлейдің дауысы әлдеқайда жоғары." Модтың қызы Кэрол Трэйнор, оның рөлін Адриенн Барбо сомдайды (All in the Family пилоттық эпизодында бұл рөлді Марсия Родд сомдаған), ол да ажырасқан және Мод сияқты бір баласы бар. Кэрол және оның ұлы Филип (бірінші және бесінші маусымдарда Брайан Моррисон, ал алтыншы маусымда Крайг Метцингер сомдады) Финдлейлермен бірге тұрады. Кэрол бойдақ болса да, көптеген ер адамдармен кездесетінін айтады. Ол ерте маусымдарда әртүрлі ер адамдармен кездеседі, кейіннен Крис (Фред Гранди сомдады) есімді ер адаммен қарым-қатынас жасайды. Гранди екінші маусымның соңында шоудан кетті. Анасы сияқты, Кэрол да ашық либералды феминист, ол ойын айтудан тартынбайды, бірақ олар жиі келіспейді. Кэролдың әкесі Модтың бірінші немесе екінші күйеуі болғандығы туралы әртүрлі мәліметтер бар. Сериалдың "Маудидің проблемасы" атты бірінші эпизодында Мауди Кэролдың психиатрына Кэролдың әкесі оның екінші күйеуі болғанын айтады. Финдлейлердің көршілері – доктор Артур Хармон (Конрад Бэйн), консервативті, саркастикалық республикашыл және оның мейірімді, бірақ шатасқан екінші әйелі Вивиан (Ру МакКланахан). МакКланахан Архив америкалық теледидармен сұхбатта, ол Норман Лирдің All in the Family эпизодының "Бункерлер мен свингерлер" (1972) түсірілімі кезінде Дорис Робертстің орнын алмастыру үшін оған ұсыныс жасағанын растады. Артур екінші дүниежүзілік соғыста бірге қызмет еткеннен бері Уолтердің ең жақын досы. Ол 1968 жылы Уолтер мен Модты таныстырған және Модты "Мауди" деп лақаптайды. Вивиан мен Мод колледж кезінен бері жақын дос. Сериалдың басында Артур жесір болады. Вивиан алғашқы күйеуінен ажырасқаннан кейін қонақ ретінде таныстырылады. Кейіннен ол Артурмен ажырасқаннан кейін танысады.

Үй шаруасына қатысты

Шоудың барлық кезеңінде Модтың үй шаруасына да қызметшісі болады. Сериалдың басында Мод Флорида Эвансты (Эстер Роль) жалдайды, ол тікелей, әжуалы қара әйел, ол көбінесе Модтың есебінен соңғы күледі. Мод өзінің қаншалықты ашық ойлы және либералды екенін айқын және ұятсыз түрде көрсетуге тырысады. Флорида осының салдарынан жұмыстан кетуге жақын келеді. Флориданың қызметші екеніне қарамастан, Мод Флоридаға олар "тең" екенін айтады және үйге кіру мен шығу үшін алдыңғы есікті пайдалануын талап етеді, тіпті артқы есік Флорида үшін ыңғайлырақ болса да. Рольдің кейіпкері соншалықты танымал болды, 1974 жылы ол өзінің "Жақсы уақыттар" сериалының жұлдызына айналды. Екінші маусымдағы "Флориданың қоштасуы" атты эпизодта Флориданың күйеуі Генри (Джон Амос) жұмынында жоғарылатылып, Флорида толық уақытты үй шаруасы болу үшін жұмыстан кетеді. "Мод" Нью-Йоркте болса, "Жақсы уақыттар" Чикагода өтеді, Флориданың жағдайында көптеген басқа да айырмашылықтар бар, мысалы, оның күйеуі Джеймс Эванс деп аталады, ал "Генри" – Джеймстің ұзақ уақыттан бері жоғалған әкесінің есімі. Флорида 1974 жылы кеткеннен кейін Мод жаңа үй шаруашылығын жүргізуші, қарт, біршама бейшара, британдық жесір, миссис Нелл Наугатукты (Гермион Баддли) жалдайды, ол шамадан тыс ішіп, үнемі жалған айтады. Флоридадан айырмашылығы, ол жұмысқа барып-келеді, ал миссис Наугатук Финдлейлермен бірге тұрады. 1975 жылы ол қарт зират күзетшісі Берт Бизлимен (Дж. Пэт О'Мэлли) танысып, кездесе бастайды. 1977 жылы олар үйленіп, Берттің анасына күтім көрсету үшін Ирландияға көшіп кетеді. Миссис Наугатуктың Модпен жиі пікір таластыруы, Флориданың пікір таластыруы сияқты, комедиялық жағынан да танымал. Айырмашылығы – миссис Наугатук көбінесе Модты ұнатпайтын сияқты, ал Флорида кейде Модты қынжырлатады. Лир "Наугатук" тегі Коннектикут штатындағы Наугатук қаласының атынан алынғанын айтады, ол оны көңілді деп тапты. "Модтың" танымалдығына байланысты Баддли 1970 жылдардың соңында қалаға сапар шекті және қалалық алаңда оған жылы, ресми салтанат өткізілді. Содан кейін Мод Вест-Индиядағы Сент-Норманның тумасы Виктория Баттерфилдті (Марлен Уорфилд) жалдайды, оны Мод бастапқыда метрода әмианын ұрлады деп айыптайды. Виктория 1978 жылы серия аяқталғанға дейін қалады. Викторияның кейіпкері ешқашан оның екі алдыңғы кейіпкері сияқты танымал болған жоқ, ол эпизодтық түрде ғана пайда болды және тұрақты актер құрамына жатпады.

Сериал тарихы, өзектілігі және дау-дамайлары

Мод Финдлей кейіпкері негізінен Норман Лирдің сол кездегі әйелі Франсиске негізделген. Ол алғаш рет "All in the Family" сериалының екі эпизодында Эдит Бункердің туысы ретінде пайда болды. "Cousin Maud" ұқсас рөлді "All in the Family" сериалының негізі болған британдық "Till Death Us Do Part" сериалының бір эпизодында да ойнаған. Мод Арчи Банкердің антияподы болды: ол либералды, феминист, жоғары орта таптың демократы, ал Арчи консервативті, көзқарасы бұрыс, жұмысшы таптың республикашылы болды. Модтың саяси көзқарастары Арчи Банкерге қарағанда сериал авторларына жақын болды, бірақ сериал көбінесе Модты "лимузиндік либерал" деп әжуалады. Оның нанымдары мен көзқарастары толыққанды мақтауға ие болған жоқ. 1972 жылдың қыркүйегінде шоудың премьерасына дейін TV Guide Мод кейіпкерін "көңілсіз либералдың карикатурасы" деп сипаттады. Шоу комедия ретінде жоспарланғанмен, сценарийлерде қараңғы юмор, драма және дау-дамай да көп болды. Мод Милтаунды, жеңіл транквилизаторды, сондай-ақ Валиумды қабылдады; ол күйеуі Уолтермен бірге кешке іше бастады. Мод 1972 жылдың қарашасында аборт жасады, бұл Роу мен Уэйд ісі бойынша АҚШ-та аборт заңдастырылғанға дейін екі ай бұрын болды, ал осы жағдайды көрсеткен эпизодтар сериалдың ең танымал және ең даулы эпизодтары болып саналады. 47 жастағы Мод күтпеген жүктілікке тап болғанда қатты алаңдады. Оның қызы Кэрол аборт Нью-Йорк штатында заңдастырылғанын хабарлады. Көп ойланып, Уолтермен ақылдасқаннан кейін, ол олардың өмірі мен некесі үшін аборт жасаудың ең дұрыс шешім екенін түйіндеді. Сюжеттің даулылығын байқаған CBS 1973 жылдың тамызында эпизодтарды қайта көрсетуге шешім қабылдады, ал елдің дін қызметкерлері бұл шешімге наразылық білдірді. Отыз тоғыз телеарна эпизодты көрсетуден бас тартты. Шоудың продюсерлері мен сценаристтері басқа да даулы мәселелерді көтерді. 1973–74 жылғы маусымды ашқан сюжет желісінде Уолтер алкоголизммен күресіп, соңынан жүйке бұзылуына ұшырады. Оқиғаның басында Мод, Уолтер және Артур бірге көңіл көтеріп отырды. Бірақ келесі күні таңертең Артурдың төсегінде жатқанын көргенде Мод қатты қорқып, екеуі де ішімдікті толығымен тастауға ант берді. Уолтер мұны істей алмады ("Дин Мартин өзінің мас күйі үшін миллион доллар алады") және тоқтатуға тырысқанда қатты ашуланды, тіпті Модты ұрды. Содан кейін ол алкоголизмге және отбасылық зорлық-зомбылыққа кінәлі екендігіне байланысты күйзеліске ұшырады. Екі бөлімнен тұратын сюжет желісі сериал үшін әдеттегідей даулы болды, бірақ қоғамдық ішімдік ішудің алкоголизмге қалай әкелуі мүмкін екенін көрсеткені үшін мақтау алды. Бірінші маусымның "The Grass Story" эпизодында Рокфеллер есірткі заңдары талқыланды, өйткені Мод және оның жақсы ниетті үй шаруасындағы достары базардағы баланың марихуана ұстағаны үшін қатаң жазаға наразылық білдіріп, тұтқындалуға тырысты. Марихуана заңдарының қаталдығы кейіпкерлердің ішімдікке және рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді қолдануға деген бейімділігімен қарама-қайшы болды. Төртінші маусымда Мод сарапшымен кездесу өткізді, онда ол өмірі мен некесіне қатысты сенімсіздіктерін айтты және балалық шағынан естеліктерді еске алды. Эпизодты Беатрис Артур жеке орындады. Бесінші маусымда Уолтер тағы да жүйке бұзылуына ұшырады, тіпті өзін-өзі өлтіруге тырысты, өйткені оның бизнесі банкротқа ұшырады. "Maude" сериалының Nielsen рейтингісі жоғары болды, әсіресе бағдарламаның алғашқы маусымдарында, тақырыптық ситкомдардың гүлдену кезеңінде, оның қатысуы оны дамытуға көмектесті, ол кез келген аптада АҚШ-тың ең жоғары рейтингті телебағдарламаларының бірі болды. Ұлыбританияда "Maude" ұлттық деңгейде көрсетілмеді. Ол 1975 жылдан бастап ITV-нің Шотландия, Вествард, Бордер, Тайн-Тис, Йоркшир, Гранада және Канал аймақтарында көрсетілді. Спутниктік Sky One арнасы сериалды 1990 жылдардың басында/ортасында көрсетті.

Серияның аяқталуы

Бесінші маусымда «Мод» Nielsen рейтингісінде 4-орыннан 31-орынға түсіп қалды, себебі оның алдындағы «Рода» мен «Филис» бағдарламалары да қиындыққа тап болды. Көрермендердің талғамы «өзекті» Норман Лир туындылары мен MTM компаниясының күрделі комедияларынан ABC телеарнасының «Лаверн мен Ширли» және «Үш дос» сияқты көңіл көтеруге арналған бағдарламаларға қапталды. Алтыншы маусымда рейтингтер одан да төмендеді, сонда Лир форматты жаңартты. Сол маусымның соңғы үш эпизодында Нью-Йорк штатының ойдан шығарылған губернаторы 1978 жылғы АҚШ аралық сайлауларында «Модты» Тукахоу қаласынан конгрессмен, демократ ретінде тағайындады. Ол күтпеген жерде үйінде қайтыс болған конгрессменнің сайлау кампаниясына көмектесті. «Мод» пен күйеуі «Уолтер» Вашингтон қаласына көшіп кетті, ал қалған тұрақты актерлердің рөлі жетеуінші маусымда бағдарламадан шығарылатын болды. 1978 жылдың көктемінде Би Артур сериалдан кететінін мәлімдеді. Кем дегенде бір тележурналист CBS телеарнасының төмен рейтингтерге байланысты бағдарламаны жабуға шешім қабылдағанын, ал Артурдың мәлімдемесі – абыройды сақтауға жасалған әрекет болғанын хабарлады. Лир Конгрестегі азшылық өкілі туралы идеядан әлі де қызығушылық танытты және ол Артұрдың орнына Кливон Литтлді бас рөлге тағайындап, «Мырза Дуган» атты пилоттық бағдарламаға айналдырды. Бағдарлама 1979 жылдың наурыз айында көрсетілуге жоспарланған, бірақ қара нәсілді конгрессмендердің алдын ала көрсетілген эпизодтарға жасаған сындық пікірлерінен кейін CBS үш эпизодты эфирге шығармау туралы шешім қабылдады. Лир жобаны «Ілгері жылдамдап» (Hanging In) деп қайта жаңартып, Билл Мейсиге университет президенті болған бұрынғы кәсіби футболшы рөлін берді. 1979 жылдың жазында көрсетілген бағдарлама көрермендердің қызығушылығын тудыра алмады және төрт эпизодтан кейін жабылды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Сыйлық Санат Номинанттар Нәтижелер Сілтеме 1972 Directors Guild of America Awards Комедиялық сериалдағы ең үздік режиссуралық жетістік Билл Хобин 1973 Хэл Купер 1975 1976 Хэл Купер 1972 Golden Globe Awards Музыкалық немесе комедиялық ең үздік телесериал Музыкалық немесе комедиялық телесериалдағы ең үздік әйел актрисасы Беа Артур 1973 1974 Музыкалық немесе комедиялық ең үздік телесериал 1975 Музыкалық немесе комедиялық телесериалдағы ең үздік әйел актрисасы Беа Артур Телевизиялық екінші рөльдегі ең үздік әйел актрисасы Гермиона Бэддели 1976 Адриенна Барбо 1977 Музыкалық немесе комедиялық телесериалдағы ең үздік әйел актрисасы Беа Артур 1998 Online Film & Television Association Awards Телевизиялық даңқ залы: Туындылар 1973 Primetime Emmy Awards Ең үздік комедиялық сериал Норман Лир және Род Паркер Жаңа сериалдағы ең үздік орындау Комедиялық сериалдағы басты рөльдегі әйел актрисасының үздік жалғасқан өнері Беа Артур 1974 Комедиялық сериалдағы ең үздік әйел актрисасы 1976 Комедиялық сериалдағы ең үздік әйел актрисасы Комедиялық сериалдағы ең үздік режиссура Хэл Купер Комедиялық сериалдағы ең үздік жазу Джей Фолб 1977 Комедиялық сериалдағы ең үздік әйел актрисасы Беа Артур Комедиялық сериалдағы ең үздік көркемдік безендіру немесе декорациясы Чак Муравски 1978 Комедиялық сериалдағы ең үздік әйел актрисасы Беа Артур Комедиялық сериалдағы ең үздік режиссура Хэл Купер Комедиялық сериалдағы ең үздік көркемдік безендіру Чак Муравски 2001 Producers Guild of America Awards PGA Телевизиялық даңқ залы 2004 TV Land Awards Ең ұқыпсыз жұбайлар Билл Мэйси және Беа Артур Телевизия үшін жасалған ең үздік қызметші Эстер Ролл 1972 Writers Guild of America Awards Эпизодтық комедия Алан Дж. Левитт 1973 Боб Шиллер және Боб Вейскопф

Синдикация және ағынды тарату

1999 жылы «Мауд» телехикаясы TV Land арнасында қысқа мерзімге көрсетілді, соның ішінде «Мауд-а-тон» марафоны да болды. Кейін 2001 жылы «Мауд» АҚШ-тағы Nick at Nite арнасында көрсетілді. «Мауд» телехикаясының қайталама көрсетілімдері кейде Канададағы Canwest-тің DejaView сандық арнасында шығады. 2010 жылы «Мауд» Чикагода WWME CA-ның Me TV арнасында қайта көрсетіле бастады. 2011 жылы «Мауд» Antenna TV арнасында эфирге шыға бастады, ол осы уақыттан бері шоудың барлық алты маусымын көрсетті. 2015 жылы «Мауд» Logo TV арнасында түнгі және таңертеңгі уақытта қайталама көрсетілімдермен көрсетіле бастады. Ол FETV, Family Entertainment Television арнасында апта сайын көрсетіледі. 2021 жылғы сәуір айынан бастап «Мауд» Торонто (Гамильтон) Онтарио аймағындағы CHCH TV арнасында түстен кейінгі ретро комедиялар тізімінде көрсетілуде. Ол CTV қосымшасында «Throwback» кітапханасының бөлігі ретінде жарнамалармен бірге тегін қолжетімді. 2021 жылғы шілде айынан бастап «Мауд» Amazon Freevee арнасында онлайн көруге қолжетімді.

Бейімделулер

Мауд 1982 жылы Италияда Canale 5 арнасында көрсетілді. Мауд Францияда «Магуй» [fr] деп бейімделді. «Магуй» 1985 жылдың қыркүйегінен 1994 жылдың желтоқсанына дейін France 2 арнасында жексенбі күндері сағат 19.30-да 333 сериядан тұратын циклмен көрсетілді. Бұрын 1980 жылы Мауд Ұлыбританияда ITV арнасында «Nobody’s Perfect» ретінде бейімделген болатын. Элейн Стрич пен Ричард Гриффитс бас рөлдерде ойнаған шоу екі маусымға созылды, жалпы саны 14 эпизодтан тұрады. Осы 14 эпизодтың 13-і Стричтің өзімен бейімделген түпнұсқа Maude сценарийлері болса, ал біреуін Гриффитс бейімдеген. Түпнұсқа сериалды белгілі бір ITV компаниялары көрсетті.