Кіріспе

Британдық саясаткер және отарлық әкімші Рональд Крауффорд Мунро Фергюсон, 1-ші виконт Новар (6 наурыз 1860 – 30 наурыз 1934) – 1914 жылдан 1920 жылға дейін Австралияның алтыншы генерал-губернаторы қызметін атқарған британдық саясаткер. Мунро Фергюсон Шотландияның Фиф графтығындағы Киркалди қаласында дүниеге келген. Ол Sandhurst Корольдік әскери колледжін бітіріп, бастапқыда әскери мансапты таңдады. Мунро Фергюсон 1884 жылы Халықтар палатасына сайланды, бір жылдан кейін сайлауда жеңіліске ұшырады, ал 1886 жылы қайта сайланды. Либералдық империалист болған ол лорд Розберидің жақтасы және оның үкіметінде Қазынашылықтың кіші лорды болды. Генри Кэмпбелл Баннерман мен Х.Х. Асквит Мунро Фергюсонды министрлік лауазымға тағайындамады, бірақ 1914 жылы оны Австралияның генерал-губернаторы етіп тағайындады. Ол саяси жағынан ықпалды болды, премьер-министр Билли Хьюзбен тығыз байланыс орнатты және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде номиналды бас қолбасшы ретіндегі рөлін адал орындады. Оның генерал-губернаторлық қызметі алты жылға созылды, бұл көрсеткіш сол кезде рекордтық болды, бірақ кейіннен тағы бір соғыс кезеңіндегі генерал-губернатор лорд Гоури бұл көрсеткішті жаңартты. Мунро Фергюсон өкілеттігі аяқталғаннан кейін виконт титулы алды және 1922 жылдан 1924 жылға дейін Бонар Лоу мен Стэнли Болдуин басшылығымен Шотландияның мемлекеттік хатшысы ретінде саясатқа оралды. Зейнетке шыққаннан кейін ол түрлі компанияларда директор болып жұмыс істеді.

Өмірбаян және білім

Мунро Фергюсон Рональд Крауфурд Фергюсон ретінде Шотландияның Фиф графтығындағы Кирккалди қаласының жанындағы Рейт ауданындағы отбасылық үйінде дүниеге келді. Ол ежелгі шотланд тегінен шыққан бай адам, лейтенант-полковник Роберт Фергюсонның ұлы және үлкен баласы еді. Оның анасы Эмма Элиза, Джеймс Генри Мандевиллдің қызы, Мертон, Суррейде тұрды. Ол генерал Ричард С. Фергюсонның немересі болды. 1864 жылы әкесі Росс графтығындағы Новар және Морейширдегі Мюртон барондықтарын мұраға алды және Мунро тегін қосты. Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжінде білім алған ол 1884 жылға дейін әскери мансапты қызмет етті. Келесі жылы Данбартонширде тағы да жеңіліске ұшырады. Бірақ 1886 жылдың шілде айында өткен қосымша сайлауда Лорд Розберидің кеңесімен Лейт Бёргс округінен депутаттыққа ие болды. Гладстон екі округтен қарсысыз сайланды, бірақ күдікті юнионист Майкл Джекстің Лейттен сайлануына кедергі келтіргеннен кейін ол бос қалды. Тамыз айында қосымша сайлау өтті және Үйдегі басқаруды жақтаушы Мунро Фергюсон сайланды. Глэдстон оны жетекші либерал Лорд Розберидің жеке хатшысы етіп тағайындады. Розбери сияқты Мунро Фергюсон да либералды империалист болды және осы көрнекті графтың жақын досы еді. Ол Розбери және оның әйелі Ханнамен 1886-87 және 1892-94 жылдары Үндістанға саяхат жасады. Розбери премьер-министр болған кезде Фергюсон Қазынашылық департаментінде Шотландияға жауапты кіші қамшы болып тағайындалды. Фергюсон 1887 жылы Либералдық партия төрағалығына қолдау көрсеткен досына Шотландияға өздік басқару құру үшін радикализмді қолдануға шақырды. Ол Екінші буер соғысы кезінде консервативті үкіметтің империалистік саясатын қолдады, бұл оны Либералдық партияның соғысқа қарсы радикалдық қанатымен келіспеушілікке түсірді. 1900 жылдың 18 қазанында Грей оған хат арқылы қорқытқанда жағдай шиеленістің шегіне жетті. Либералдар "хаки" консерваторларына тағы бір жалпы сайлауда жеңіліп қалды, сондықтан Фергюсон қорлық пен бөлінуге жиреніп, Шотландияның қамшысы лауазымынан кетті. Либералды империалистік кеңестің мүшесі болған ол өзінің ұстазы Розберидің жаман қарым-қатынасына наразы болды. Дегенмен, ол "Асквит комитеті" үшін "сөйлеу жолдары" бойынша "Либералдық лига" деп аталған партияның империалистік қанатын басқаратын "Лимпстерлер" деп аталғандармен жұмыс істеуге мәжбүр болды. Грей, Холдейн және басқалары ұйымды және оның басқаруын өздеріне қаратуға тырысты, бұл Розберидің Оңтүстік Африка соғысы бойынша күрт өзгерісімен байланысты болды, бұл оның досын Мунро Фергюсонға "Егер Асквит үкіметі құрылса, ол шетелге кетуі мүмкін" деп мойындауға мәжбүр етті. Сондықтан оның айқын қабілеттеріне қарамастан, Кэмпбелл Баннермен немесе Асквит үкіметтерінде министрлік лауазымға ие болуға үміті аз болды. 1905 жылдың желтоқсанында ол жаңа либералдық кабинеттен Бомбей губернаторы етіп тағайындалуын сұрады, бірақ одан бас тартты. Оның орнына ол Киркалдидің проректорымен қанағаттанды. Ол "өте жақсы мінезді" плебей Асквитке қарсы күшті наразылық білдірді. Үкіметтегі және оның тобымен байланысқан жұмысының үлкен бөлігін 1907 жылы Р.Б. Холдейн "Асквитті басшылықтан шеттету" үшін қатаң қарсылық білдірген кезде иеленді. Ол "өте сенімсіз" болып шықты. Ол Асквит сайлау округінде мүлік иесі, Холдейннің көршісі болды және олар сияқты Лорд Морлидің демеушілігін алды; олар әлеуметтік реформаның идеалистері болды.

Австралияның генерал-губернаторы, 1914-1920 жылдар

1914 жылдың ақпан айында Мунро Фергюсон Австралияның генерал-губернаторы лауазымын қуана қабылдады (ол 1895 жылы Оңтүстік Австралияның, 1910 жылы Викторияның губернаторы болудан бас тарған еді). 1914 жылдың 18 мамырында тағайындалғанға дейін ол Сент-Михаил және Сент-Джордж орденінің Ұлы крестінің иегері (GCMG) атанды. Оның саяси өмірі, Лондондағы либералдық үкіметпен байланыстары және империалистік көзқарастары оны Австралия саясатында бұрынғы губернаторлардан гөрі белсенді рөл атқаруға жақсырақ дайындады, сонымен қатар ынталандырды. Бірқатарда, ол өзінің белсенділігін көлеңкедегі ықпалға шектеуге жеткілікті салмақты болды. Журналист Кит Мердок оны императорлық қадағалаушы деп сипаттады, ол Лондонға өз шифрын қолданып сигнал берген. 1914 жылдың тамызында басталған Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралияның Жоғары комиссариатының өкілеттігі шектелді, ал Үкімет үйі Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Джеральд Стриклендпен қатысты дауға түсті. Олар бір-бірін жек көріп, соңғысы Мельбурннің үстемдігіне және басқару орнына қызғанды. Британ үкіметі федералдық үкіметті жеткіліксіз қаржыландырды және штат губернаторларының қоғамдық жұмыстарға жұмсаған үлкен қарыздарын елемеді, бірақ федерация құрылғаннан бері ол ең белсенді үкімет болды, ал Мунро Фергюсон – оның ең белсенді елшісі. Ол Австралияның Жоғарғы сотының екі судьясымен – сэр Сэмюэл Гриффитпен (Бас судья, және бұрынғы Квинсленд премьер-министрі) және сэр Эдмунд Бартонмен (Австралияның бұрынғы премьер-министрі) жақын достық қарым-қатынас орнатты. Ол Гриффит пен Бартонмен көптеген мәселелер бойынша, соның ішінде Корольдік резервтік өкілеттіктерді пайдалану туралы кеңес алды.

Стрикленд

"Жылы мейман және шешен дауласушы" Сэр Джеральд Стрикленд "оның дипломатиялық епсіздігі қандай да бір алаңдаушылық тудырды". Жаңа генерал-губернатор өзіне қарсы күреске түсті. Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторының лауазымы Австралиядағы ең көнесі және ұзақ жылдар бойы ең ықпалдысы саналды. Бірақ заң бойынша, Үкімет үйіне патшалық тағайындама басымдық берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондон либералдық үкіметіндегі жағдай шиеленісе бастады. Фергюсон құпиялылықты сақтауға және Лондонға саясатқа қол жеткізуді бақылауға тырысты. 1916 жылдың 3 маусымында отар министрі Фергюсонға коалиция құрылып жатқанын хабарлады. Стрикленд Мельбурндағы үкіметтің қадірін түсіргеннен кейін, генерал-губернатордың басынан асып, тікелей Лондонға жүгінді. Стрикленд ANZAC күнін жыл сайынғы еске алу рәсімін ұйымдастырды, ол өте танымал болды, бірақ Стрикленд оны ұлттық мереке деп мәлімдеді. 1917 жылдың 1 мамырында Мунро Фергюсон лорд Стэмфордхэмге қарапайым австралиялықтардың терең сезімтал адалдығын дұрыс бағаламағанын мойындады. Баспасөз пікірінше, анзактар доминиондардың алдыңғы қатардағы элиталық және шабуылдық бөлімдері болды, олар соғыс бойында Британ империясының армияларында өз мәртебесін сақтап қалды.

Австралиялық федералды сайлау, 1914 жыл

Мунро Фергюсонның саяси тәжірибесі болуы тиімді болды, себебі ол Мельбурнға, сол кездегі Австралия Парламенті орналасқан қалаға келгенде, саяси дағдарыстың ортасында тап болды. Жозеф Куктың Либералдық үкіметі Өкілдер палатасында бір орындық артықшылыққа ие болды, бірақ Еңбек партиясы Сенатта көпшілікке ие болды және үкіметтің жұмысын жүйелі түрде қиындату үшін оны пайдаланды. Кук енді Конституцияның 57-бабына сәйкес, екі палатаны таратуға және жаңа сайлау өткізуге бекінді. Уинстон Черчилль бұрынғы жараланған австралиялықтардың есебінен "бос орындарды" толтыруға болатыны туралы айтқанда, жағдайға көмектеспеді және бұл ойын Мунро Фергюсонға жеткізді. Журналист Кит Мёрдок Египеттегі британдық базадан Лондонға құжаттарды алып барып, премьер-министр Асквит пен «Таймс» газетінің редакторы лорд Нортклиффпен кездесуге тырысты. Ол генерал Гамильтонның бұйрығымен британдық барлау қызметі тарапынан жол үстінде ұсталды. Бонар Лоу саясатқа сын көзбен қарады және Дэвид Ллойд Джорджпен бірігіп Коалиция құруға атсалысты. Билли Хьюз соғыс күшін және міндетті әскери қызмет саясатын іске асырудың негізгі күші болды. Жаңадан тағайындалған Еңбек партиясының премьер-министрі Мунро Фергюсонмен жақын қарым-қатынас орнатты, ол оның қабілетін мойындады. Мунро Фергюсон соғыс кезеңіндегі өзінің рөлін тек Корольдің өкілі ретінде емес, британдық соғыс күшінің өкілі ретінде қарастырды. Ол соғысқа белсенді түрде қолдау көрсеткендерді ашық қолдады және соғысқа қарсы болғандарға қарсы шықты. Тынық мұхитында Жапония одақтас болды, бірақ олардың теңізді кеңейту жоспарлары алаңдатушы болды. Колониялық хатшы консерватор Сэр Стаффорд Норткоттың (1904–1908 жылдар) саясатына ұқсас саясатты қабылдады. Мунро Фергюсон елді аралап, әскерді тексеруге, лауазымды тұлғалармен кездесуге және қару-жарақ зауыттарын көруге белсенді түрде қатысты. Генерал Бердвудпен жүргізген белсенді хат алмасу арқылы жоғары әскери лауазымдарға тағайындауларға оның ықпалы сезілді. Оның билігі Доминионда берік орнады, ол AIF-тің болашақ қолбасшысы генерал Монашқа қарағанда генерал Бруденелл Уайтты артық көрді. 1915 жылдың қазан айында Фишер отставкаға кетті және Хьюз премьер-министр болып тағайындалды. Мунро Фергюсон Хьюздің соғыс жетекшісі ретіндегі қабілетін мойындады және конституциялық нормалардан тыс кеткенімен, оны жеке және жария түрде қолдады. Хьюз тек міндетті әскери қызметті енгізу арқылы Австралияның соғысқа деген міндеттемесін сақтай алатынына сенді, ал Мунро Фергюсон оған барлық қолдауын көрсетті. Хьюзтің жауабы – 50 000 адамды қосымша шақыру болды, бірақ бұл алдын ала жоспарлаусыз жасалды. Хьюз Федералдық парламентте пікірталас ұйымдастырудан бас тартты. Мунро Фергюсон 1916 жылдың қазанында және 1917 жылдың желтоқсанында өткен міндетті әскери қызмет туралы плебисциттердегі жеңілісті Австралия үшін және соғыс күші үшін апат деп санады. Ол сондай-ақ Империяға Канада және Ұлыбритания әскерлерін Австралия әскерлерімен полк жүйесінде біріктіретін интеграциялық «көк су» саясаты қажет деп сенді. Губернатор соғыстың қарапайым және әділ үлкен шайқас екенін нақты айтты: «Галлиполидегі ANZAC туралы ертерек бомбалау туралы шағымданудың болмауы және кейінге шегерілген қазалар тізімі мақтауға лайық», - деп жазды ол. Мунро Фергюсонның пікірінше, баспасөз австралиялық сарбаздарды қадірлеуге тырысты: «әлемді таң қалдырған ерлік оқиғасы». Хьюз алғашқы плебисциттен кейін Еңбек партиясынан қуылғаннан кейін Мунро Фергюсон оған Куктың Либералдық партиясының қолдауымен азшылық премьер-министрі ретінде қызмет етуге рұқсат берді. Ол Хьюз бен Кукты «соғысты жеңу» платформасында жаңа партия құруға ынталандырды. Бұл партия, Ұлттық партия, 1916 жылы Хьюз басшылығымен және Кук басшының орынбасары ретінде құрылды. Екінші плебисцит науқаны кезінде Хьюз, егер ол өтпесе, отставкаға кететініне уәде берді. Плебисцит жеңіліске ұшырады, және Хьюз уәдесін орындап, отставкаға кетті. Алайда, балама кандидаттар болмағандықтан, Мунро Фергюсон өзінің резервтік өкілеттігін пайдаланып, Хьюзді дереу қайта тағайындады, осылайша Хьюз уәдесін орындап, отставкаға кете алатын болды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін Ұлыбританиямен сауда жаңартты, бірақ протекционистік және оқшауланған консервативтік саясат либералды империалистік бірлікке қауіп төндірді. 1919 жылдың мамыр айында Мунро Фергюсон Лондонға отставкаға кетейінін хабарлады. 1920 жылы Уэльс ханзадасының Австралияға сапарын қадағалау үшін оны қызметте қалуға көндірді. Фергюсон Австралияны осы күнге дейін ең табысты генерал-губернаторы ретінде тастап кетті. Австралия империяның соғыс күшін қолдауда маңызды әскери рөл атқарды, бірақ Хьюз империялық бірлікті бұзуын жалғастырды: халық енді көбірек демократия талап етіп отырды. Ол алты жылдан астам қызмет еткеннен кейін 1920 жылдың қазан айында кетіп қалды. 6 желтоқсанда, Фергюсон отбасының тарихи отаны болған Новар Хаус, Рейт аталды. Либерал премьер-министр Ллойд Джордж Новарды Білім кеңесінің вице-президенті етіп тағайындады. Ол сэр Эдвард Грейдің жақын саяси досы болды және Лордтар жұмысына белсенді қатысты. Білім беру жөніндегі кеңестің вице-президенті ретінде ол 1922 жылы бақылауды жүзеге асыруға жауапты болды.

Кейінгі мансап

Коалицияның ыдырауынан кейін оны тағы бір шотландиялық, Бонар Лоу қабылдады, ол Новарды Шотландияның мемлекеттік хатшысы етіп тағайындады. 1923 жылы ресми салтанаттан кейін ол Эдинбургтің құрметті азаматы атанды; ол өз отанының тарихы мен дәстүрлеріне үлкен қызығушылық танытты. Еңбек партиясының қысқа ғана үкіметтігінен кейін ол Шотландия кеңсесінен кетіп, Саяси наградалар комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Шотландияда ол Шотландияның ежелгі және тарихи ескерткіштері мен құрылысы жөніндегі Корольдік комиссияның мүшесі болды. Ол жаңа басшылық астында либералдық көзқарасын сақтап, Шотландияның Ұлттық либералдарының сенім тақтасына шақырылды. Басқарушылық лауазымдарға ие болғаннан кейін ол Солтүстік Британдық және Сауда сақтандыру компаниясының төрағасы болды. Ол теміржол жолаушыларын сақтандыру компаниясының және Шотландияның Одақ банкінің директоры болды – бұл лауазымдарды өмірінің соңына дейін атқарды. 1926 жылы Новарға "Тисл" орденінің рыцары (КТ) атағы берілді, осылайша ол тағы да құрметке ие болды. Олар Лондон қаласындағы 18 Портман-скверде тұрды. Ол Афинеум және Реформа клубтарының мүшесі болды. Леди Новардың Британдық Қызыл Крест қоғамына қосқан үлесі, оның ішінде Мельбурн Үкімет үйінің бал залын осы мақсатқа сәйкес қайта жабдықтауы, 1918 жылы Британ империясы орденінің Дама Гранд Кросы (GBE) атағына ие болуына әкелді. Лорд Новар 1934 жылдың 30 наурызында 74 жасында өз үйінде дүние салды. Виконт Новар титулы оның мұрагерлері болмағандықтан, онымен бірге жойылды. Новар бароны мен Мюртон бароны титулдары тоқтап қалды. Оның құжаттары Австралия саясатының тарихшылары және Австралияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі үшін өте маңызды дерек көзі болып табылады. Леди Новар 1941 жылы қайтыс болды.

Мұра

Новар бақтары, Оңтүстік Австралия 1921 жылы виконт Новардың құрметіне аталған. 1914 жылы салынған «Леди Фергюсон» Сидней портындағы паром, Леди Новардың есімімен аталып, Австралияның генерал-губернаторлары мен Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторларының жұбайларының есімдерімен паромдарды атау дәстүрі жалғастырылды.